fríggjadagur 21. januar 2011síða 8

nr. 9 · 21. januar 2011 8 VIKUSKIFTI politisk søga Uni Arge ua@sosialurin.fo Undir valstríðnum upp undir ameri­ kanska forsetavalið í 2008 vísti Barack Obama ferð eftir ferð á, at USA hevði tørv á broytingum. »Yes we can,« var hansara mest brúkta slagorð, og nógv upplivdu mannin sum ein frels andi eingil fyri stórveldið, ið republikan­ ar arnir við George Bush á odda høvdu havt ræðið á síðan 2001. Fólk vóru troytt av krígsretorikki og sviki í fíggjar kervinum og høvdu tørv á, at heilt nýggj stjórn slapp framat. Nýggja lotið æt Barack Obama. Skjótt fekk hann støðu sum ein filmsstjørna og vann eisini forsetavalið lættliga á krígs veteraninum, John McCain. Støðan undir valstríðnum í 1960 var ikki heilt ólík støðuni í 2008. Dwight D. Eisenhower, ið var virdur krígs­ veteranur, hevði verið forseti síðan 1953, men demokratarnir vildu nú hava republikanararnar úr Hvítu Húsunum. John F. Kennedy æt maðurin, sum skuldi dystast við varaforsetan hjá Eisenhower, Richard Nixon, um valdið í Washington. Kennedy kunngjørdi, at USA stóð á einum vegamóti og mátti setast í gongd aftur eftir drúgva still­ støðu undir Eisenhower. Bara eitt nýtt ættarlið kundi tryggja, at hetta hendi. John F. Kennedy vann forsetavalið sera tepurt á Richard Nixon. Ikki minst hansara fólkatekki tryggjaði hon um sigurin. Í fyrstu sjónvarpaðu val dyst­ unum í amerikanskari søgu var hann sum ein filmsstjørna á at líta, ungur, framfýsin og sjarmerandi. Nixon tóktist harafturímóti at vera illa til passar av øllum hóvastákinum, og so sá hann eisini illbrýntur út, tí lampurnar lýstu heldur óheppið á hann. Eftir dystirnar í sjónvarpinum vístu veljarakanningar, at sendingarnar øktu um undirtøkuna fyri Kennedy. At enda vann hann so akkurát valið. Harry S. Truman, ið var forsetin, sum í 1945 gjørdi av, at kjarnorkubumbur skuldu tveitast yvir Japan, hevði í fyrst­ ani onki álit á Kennedy. Hann helt, at Kennedy­familjan einans vildi hava vald og legði líka í, hvat valdið varð brúkt til. Heldur ikki dámdi honum pápa John F. Kennedy, Joseph, ið hevði verið undir illgruna at smugla brennivín undir forboðstíðini og framt ivasamar partabrævahandlar í Wall Street. Franklin D. Roosevelt hevði tó í síni forsetatíð útnevnt hann til sendi harra í London, men har gjørdist hann viðhaldsmaður hjá Neville Chamberlain. John F. Kennedy hevði tó styðjað Winston Churchill, og tá Berlin­ múrurin varð bygdur í 1961, var Kennedy ógvuliga avgjørdur í sínum mein ingum. Tá broytti Harry S. Truman hugsan um tann unga alvan í forseta­ sessinum. Helst var meiri stirðil í son­ inum enn pápanum, helt hann, og tað sama helt Eleanor Roosevelt, kona Franklin D. Roosevelt. Hon fekk ta fatan, at Kennedy visti nógv, men at hann kortini ikki var so sjálvvísur í øll um. Hetta dámdi henni, tí sovorðin maður dugdi at lurta og seta røttu spurn ingarnar. Nýggir vindar Nýggi forsetin dugdi ikki bara at lurta og seta røttu spurningarnar. Hann var eisini ein framúr góður røðari, og hetta kom ikki minst til sjóndar tann 20. jan­ uar í 1961, tá hann varð svorin í eið sum forseti í Washington. Røðan, hann tá helt, fór í søguna sum ein av teimum kendastu nakrantíð. Serliga setningurin »Spyr ikki, hvat land títt kann gera fyri teg, men hvat tú kanst gera fyri land títt« er nógv endurgivin, men hesin setningurin var ikki bara tikin úr leys­ um lofti. Hann var niðurstøðan av inni­ haldinum í røðuni, ið m.a. var hetta: »Latið nú ljóða av hesum stað, mótvegis vinum sum fíggindum, at kyndilin er latin einum nýggjum ættar­ liði av amerikanarum, sum er føtt í hesi øldini, hart roynt av kríggi, búnað av einum hørðum og beiskum friði, errið av sínum arvi. Latið allar tjóðir vita, um tær vilja okkum væl ella illa, at vit ætla at gjalda ein og hvønn prís, bera eina og hvørja byrði, standa ímóti allari mótgongd, verja allar vinir og treiskast allar fíggindar fyri at tryggja okkara frælsi. So latið okkum byrja av nýggjum.« Seinni í røðuni bað Kennedy so all ar sínar landsmenn lata vera við at spyrja, hvat landið kundi gera fyri teir, men hvat teir kundu gera fyri landið. Ein ylur fór sum vera man ígjøgnum nógv­ ar ameri kanarar hendan dagin fyri 50 árum síðan. Einans 43 ára gamal var John F. Kennedy longu í ferð við at skriva seg í søg una sum ein av teimum Tann 20. januar í 1961 varð John F. Kennedy sum Tann yngsTi Forsetin nAKrAntíð svorin í eið í UsA. Hósdagin vóru liðin 50 ár, síðan hettA Hendi, og FrAmvegis verður Kennedy HámeTTur kring heimin, ikki bara Tí Hann doyði blóðuga alT ov UngUr, men eisini Tí hAnn var ein framúr góður røðAri, sTríddisT HarT fyri JAvnrættindUm í usa og Fyribyrgdi, aT KUbA-KreppAn endaði við einum heimsKríggi Tá nýggja æTTarliðið tók valdið í amerika