mikudagur 27. februar 2002síða 6

10 Nr. 40 - 27. februar 2002 Nr. 40 - 27. februar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tað verður lagt út sum, at fullkomin vend er komin í Føroyapolitikkin hjá donsku stjórnini, tá Landsstýrið er sloppið at yvirtaka nøkur málsøki undir vinnumálum, ið ikki eru nevnd í Heimastýrislógini. Hvat er nýtt við hesum? Hava danskarar nakrantíð forðað føroyingum at yvirtikið nakað? Var undirgrundarmálið ikki yvirtikið, hóast tað heldur ikki stendur sum málsøki í Heimastýrislógini? Nú er tað soleiðis, at hendan samgongan hevur ikki nógv at samanbera við, tí teir hava so at siga einki yvirtikið í hesum valskeiðnum. Vit føroyingar kunnu yvirtaka sum vit vilja. Hetta er eisini tað, ið andstøðan allatíðina hevur ført fram. Teir einastu, sum hava ivast í, at vit føroyingar kunnu yvirtaka, sum vit vilja, eru tjóðveldis- menn. Tað má sigast at vera ótrúligt, at føroy- ingar sjálvir ganga og sáa iva um vit kunnu yvirtaka mál ella ikki. Líka ótrúligt er tað, tá somu menn alment ganga og sáa iva um virðið av framdum yvirtøkum, soleiðis sum Tjóð- veldisflokkurin hevur gjørt við undirgrundar- málinum. Ein freistast til at spyrja, hví hesir menn yvirhøvur vilja yvirtaka nakað undir Heimastýrislógini, tá vit nú sambært teimum sjálvum ikki hava rætt til nakað sum helst uttan fullveldi. Tað einasta, sum er broytt í viðurskiftunum millum Føroyar og Danmark er, at vit sum eina broyting hava fingið ein høviskan stats- ministara, sum ber fram sín boðskap við einum smíli. Innihaldið er tað sama. Tjóðveldisflokkurin gongur sjalvur og upp- finnur trupulleikar, uttan hald í veruleikanum. Tá so tað verður prógvað, at vit føroyingar kunnu yvirtaka sum vit vilja, so proklamera hesir menn tað sum sjeymílafet og sum um, at fullkomin vend er komin í. Veruleikin er, at einki nýtt er hent, og vísir seinasta gongdin viðvíkjandi yvirtøkum meira enn nakað annað, hvussu sitandi samgonga hevur spilt tíðina í meiningsleysari konfrontatión fyrstu 3 árini av valskeiðnum, heldur enn at lurta eftir and- støðuni. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Fullkomin vend í Føroya- politikkinum hjá donsku stjórnini? VIÐMERKINGAR Høgni Hoydal Síggi, at fleiri nú skriva um, at broytingar skulu gerast í vallógini til tess at banna “exit-poll-kanning- um” í valhølunum. Ikki so løgið kanska, tí fleiri fjølmiðlar hava borið tey tíðindi. Men hesi tíðindi eru ikki røtt. Helst er misskiljingin komin í, longu tá tíðindi vórðu borin um svarið upp á tvær kærur, ið vórðu sendar um exit-poll-kann- ingina í Ítróttarhøllini á Nabb í Havn á fólkatings- valinum. Tá varð sagt, at kærurnar fingu ikki viðhald. Men tað fingu tær. Í svarinum upp á kær- urnar verður nevniliga staðfest, at henda kanning ikki var í samsvari við reglurnar, tí hon fór fram inni í valhølunum. Tað er sjálvandi loyvt at gera exit- poll-kanningar – men ikki inni í valhølunum. Broytingar í vallógini hava sostatt onki við hetta mál at gera. Broytingarnar í vallógini snúgva seg um: - at geva blindum og sjó- nveikum møguleika at velja sær sítt egna hjálp- arfólk, tá tey atkvøða. - at lata valhølini verða opin uttan steðg frá kl. 10 á morgni til kl. 20 á kvøldi. - at geva valstýrunum greiðari heimildir til sjálvi at skipa fyri á val- staðnum. Thomas Arabo Tað er eingin, ið nýtist at fremja karaktermorð á Høgna Hoydal og Torbjørn Jacobsen. Málið um Signar á Brúnni og ein bandupp- takari á Sosialinum hava til fulnar avdúkað muruna í hesum báðum garpunum. Thomas Arabo hevur ikki lagt øll Tjóðveldisfólk undir at lúgva, og er tað sostatt ósatt, tá Høgni sigur hetta. Onkur í Tjóðveldis- flokkinum hevur logið fyri Signar á Brúnni, og hevur Torbjørn Jacobsen logið alment. Eg spurdi í mínari grein, um ”lygnin var góðkent amboð hjá út- valdum tjóðveldismonn- um”. Nær útvald er blivið til øll veit eg ikki, men tað er í besta fall citatfusk hjá Høgna Hoydal. Tjóðveldis- fólk munnu verða heið- ursfólk, sum fólk flest nú einaferð eru í hesum land- inum. Annars er nokkso skemtiligt at síggja, at Høgni Hoydal kritiserar Sambandsflokkin fyri at taka setningar burturúr samanhangi. Tað má vera sum við sótpottinum, ið ákærdi ketilin fyri at vera svartan. Marjus Dam løgtingsmaður Avlamispensionistar okkar verða alt ov hart skattaðir Fyritíðarpensionistar okkara, sum flestir hava ein rest arbeiðsførleika at nýta, verða av myndugleikum okkara beinleiðis hildnir fyri spott. Tá skattafría markið er náa, so missa teir viðbótina, svarandi til 60 % av hvørjari krónu. T.v.s. at um teir nýta rest arbeiðs- førleika sín til arbeiði, so missa teir í fyrsta lagi 600 krónur fyri hvørjar túsund krónur. Síðan verður inn- tøkan skattað afturat. T.v.s. at hesin lágintøkubólkur, ið vit vita at talan er um, helst kemur at gjalda eini 70-80 % í landskassan av eini sera lágari inntøku - ið haraft- urat er ein inntøka, ið er sera neyðug hjá mongum, júst í hesum bólki. Ikki kann tað sigast at verða stimbrandi fyri nakran, ið hevur hug at arbeiða. Men allarmest er tað ein skomm fyri okkara land, at hesi fólk verða viðurfarin á slík- an hátt. Hetta má broytast og ger- ast meira rættvíst. Tað høvdu allir partar kunna liva væl við. Ongin lógarbroyting um exit-poll Nú pellar Høgni aftur! Fyritíðarpensjonistar verða ov hart skattaðir Reimund Langgaard valevni Sambandfloksins í Eysturoynni Hvussu verður lærdómur barnsins raðfestur í Føroy- um í dag? Sambandsflokk- urin sigur greitt í síni stevnuskrá, at útbúgvingar- skipanin eigur at verða løgd soleiðis til rættis, at føroy- ingar fáa best møguliga út- búgving á øllum økjum. Her verður hugsa um bæði barnaskúlan, framhalds- deildina og víðari útbúgv- ingar. Eg meini persónliga, at vit hava eina hampuliga góða skúlaskipan í Føroy- um. Sum læraralesandi síggi eg tó, at tað eru sera nógv børn, sum ikki fáa tad frálæru teimum tørvar. Grundin til hetta er fyrst og fremst, at fólkaskúlin ikki fær nógvan pening játtað- an. Tann ov lítla játtanin hevur við sær at - nógvir skúlaflokkar í landinum eru alt ov stórir — onkrir hava næstan 30 næmingar. Hetta førir við sær, at hvør næmingar ikki fær ta tíð, id krevst fyri at kunna fáa sum mest burturúr. - skúlarnir fáa alt ov fáar tímar tillutaðar til næm- ingar við serligum tørvi. Hetta gongur fyrst og fremt útyvir teir næming- ar, sum ikki hava lætt við at læra. Eisini gongur hetta í onkrum førum útyvir restina av flokkin- um, av tí at lærarin má brúka meira tíð uppá næmingarnar við serligum tørvi. - Skúlarnir hava ikki nóg mikið av tímum, til at kunna nøkta tann tørv, sum føroyska fólka- skúlaskipanin krevur. Vit hava mangan hoyrt í fjølmiðlunum, at skúlar verða noyddir at skerja tímatalvuna hjá næming- unum, av tí at teir ikki hava pening til teir kravdu tímarnar. Dømi um hetta er tá Vestmanna skúli valdi at skera burt Føroyskt, rokning og kristni heldur enn evning, tónleik og ítrótt, sum hesar sparingar vanliga ganga útyvir. - Umstøðurnar hjá skúlun- um eru alt ov vánaligar. Flestu skúlastovurnar í landinum uppfylla als ikki landsins reglugerðir, tá talan eru um er um stødd, inniluft, útsúgving, innbúgv v.m. Flestu skúl- arnir hava heldur ikki nóg mikið av peningi til bøkur og annað læru- tilfar. Tað er stór skomm og stórt spell at peningur skal vera grundin til, at okkara ungu fáa ikki nøktandi lærdóm tey árini tey nýta í tí føroysku skúlaskipanini. Eg meini, at vit mugu raðfesta skúlan nógv hægri enn vit gera í løtuni. Tað er jú har okkara børn og ungu nema tann lærdóm, sum tey skulu nýta restina av lívinum. Tað er eisini har okkara komandi starvsfólk verða fyrireikað til sína starvstíð. Tað hevur mangan verði sagt um sunnudagsskúlan, at um Føroyar ynskja at verða avkristnaðar, so skal eingin sunnudagsskúli verða í eitt ættarlið. Eg trúgvi, at tað liggur stórur sannleiki í hesum og trúgvi eg, at hetta eisini eisini kann verða sagt um skúlan. Ynskja vit at minka um vitanini hjá føroya fólki, skulu vit bert forsøma okkara fólkaskúla í nøkur ár. VIÐMERKINGAR Jógvan Arge Tað ljóðar, sum Jóannes Eidesgaard og Henrik Old halda seg vera meir enn fólk flest. Tí kunna teir búgva í Havn, men gjalda skatt á bygd. Eftir skrivingini at døma halda teir seg sum løg- tingsmenn ikki koma undir somu reglur, sum onnur, ið eiga at gjalda skatt eftir, hvar húski teirra býr. Møguliga kenna teir á sær, at tað er ov løggut av teimum ikki gjalda skatt til ta kommununa, sum teir hava sítt politiska grund- festi í. Men er hetta eitt val, sum teir ráða fyri sjálvir? Nú hava vit hoyrt, hvat Jan Christiansen sigur. Hann ivast ikki í, at teir av røttum eru skattaborgarar í Havn. Vit hava eisini hoyrt teir báðar Finnleif Guttesen og Jógvan Krosslá. Teir vilja ikki av við pengarnar, sum teirra kommunur hava fingið hvønn mánaða í áravís. Vit hava somuleiðis hoyrt, at Jóannes er til reiðar at fara í rættin og løgtingið við málinum, og Henrik boðar frá, at hann framvegis vil verða tann bøfressur, sum hann er. Nú er eftir er at fáa úr- skurð frá teimum, sum umsita skattalógir landsins. Toll- og Skattstova Før- oya - ella hvør tað nú er, sum hevur best skil á hesum - eigur sum skjótast at koma út á vøllin og siga okkum, hvat er rætt og hvat er skeivt í hesum máli. Hvørki skattamyndug- leikar, kommunur ella løg- tingsmenn kunna vera bekentir við ta óvissu og togtogan, sum nú bleiv um skattakrónurnar hjá tveim- um løgtingsmonnum. Elin Lindenskov býráðslimur í Havn Stutt eftir at Dagstovna- lógin var samtykt, vendi Føroya Tele sær til Tórs- havnar kommunu við fyrisurningi um at seta á stovn egnan barnagarð. Tí sambært Dagstovna- lógini frá 10.05.2000, kann kommunan loyva øðrum, t.d. fyritøkum og stovnum, at stovnseta egnan dagstovn treytað av, at allar ásetingar í lógini verða fylgdar. Tórshavnar kommuna og Føroya Tele fóru í samráðingar um at gera ein barnagarð til starvs- fólkið hjá fyritøkuni. Úrslitið bleiv, at Føroya Tele rindaði 80% og kommunan 20% av íløguni. Raksturin gjalda Kommunan 70% og foreldurini 30% á sama hátt sum allir aðrir dagstovnar. Partarnir samdust eisini um, at um so er, at yvirskotspláss eru á stovunium, so skal tey latast børnum á kommunala bíðilistan- um. Fyri Tórshavnar kommunu var tað sera umráðandi, tá sáttmálin kundi brúkast sum fyri- mynd, um onnur feløg ella stovnar komu við umsókn, um at stovnseta egnan barnagarð. Ynskið um ein barna- garð til Landssjúkra- húsið er gamalt, tað var frammi í 60 árunum og hevur síðani ofta verið frammi í kjakinum um vantandi barnaansing í Havn. Nú, vit hava fing- ið dagstovnalóg ina, sum greitt ásetir, at barnagarðsøkið er kommunalt mál burtur- av, byrjar norðoyarting- maður at taka trupul- leikan í álvara. Ikki tí hann vil loysa nakran barnaansingartrupulleik a, men tí hann vil ikki hava, at landið skal gjalda fyri tænastu í Havn. Tað er sera harmuligt, at tingmaðurin velur at leypa á Havnina, heldur enn at viðgera spurn- ingin um barnagarð til Landssjúkrahúsið. Ein barnagarður til Lands- sjúkrahúsið kann verða fyrimynd fyri alt landið. Enn betur, um tingmað- urin valdi at luttaka í kjakinum um eina varð- andi loysn á barnaans- ing, sum heild. T.d. við einum uppskoti um at broyta dagstovnlógina soleiðis, at barnaans- ingartrygd bleiv eitt krav til kommunurnar. So leingi vit ikki hava tryggjað øllum børnum mennandi dagstovna- pláss, arbeiða kommun- urnar eftrir Dagstovna- lógini. Lógini, sum loyvir kommunum at lata fyritøkur og stovnar gera sínar egnu barna- garðar. Lógin sigur einki um, hvussu slíkur stovn- ur skal fíggjast, tí hevur Tórshavnar kommuna gjørt sáttmála við Før- oya Tele um barnagarð. Ein sáttmála, sum fyri Tórshavnar kommunu vil verða grundarlagið og fyrimyndin, um aðrar fyritøkur ella stovnar hava líka bæriligar ætl- anir um at stovnseta barnagarð, sum Føroya Tele. Fríðálvur Jensen valevni Sambandsfloksins í suðurstreymi Tá eg sat og lurtaði eftir Fimmaranum herfyri, má eg siga, at tað tóktist at tað ikki er stórvegis áhugi at fáa gjørt nakað munagott, soleiðis at tað skal gerast møguligt hjá yngri og eldri at fáa eina íbúð at búgva í. Tó bendi kjakið á, at nú skal tað politiska telvaríið ígongd, nú tað stundar til val, og er tað ikki eiti á hvat nú skal gerast, men eg eri stórliga bangin fyri, at vit enn einaferð eru vitni til tað bera valflesk. Eisini til seinasta bý- ráðsval var tað ikki eiti á, hvat skuldi gerast, men má tað staðfestast at ONKI er hent – bert orð og ongar íbúðir. Hvat skal til Tað er neyðugt at nýtt fólk kemur til, sum kann leggja ein miðvísan bústaður- politikk tilrættis, og at tað út frá hesum, verður løgd ein ætlan, sum ger bústað- armarknaðin meira nøkt- andi. Vit kunnu síðani kjakast um hvønn leiklut tað al- menna skal hava, og er tað mín mening, at tað skal veitast stuðul til leiguna, soleiðis at hetta kann setast í mun til rentustustuðulin, sum verður veittur til tey, sum hava bygt sær ein sethús. Fyri at leggja upp fyri byggikostnaðinum, er tað kanska rætt at hyggja uppá MVG´ið soleiðis at bygg- ingin kann gerast bíligari, men er tað sjálvandi neyð- ugt at seta greiðar reglar fyri, hvussu hetta skal gerast, soleiðis at byggi- prísurin og leigukostnað- urin kunnu haldast á einum støði, sum ger tað møguligt hjá einstaka at festa sær búgv. Íbúðarblokkar Vit mugu tora at fara undir nakað munagott, og er tað mín meining, at tað skulu byggjast blokkar við t.d. 50 íbúðum í hvørjum, og so er tað upp til t.d. byggifeløg og/ella sjálvsognarstovnar at gera av, hvussu hetta byggjaríið verður skipað. Tá hugt verður at byggja- ríum uttanlanda, er tað góður møguleiki fyri at fáa snøgt byggjarí burtúr blokkbygging. Trýstið á bústaðartrupul- leikan er nú so stórt, at nú SKAL okkurt munagott gerast, og tí skal nýhugsan og nýggjar kreftir framat. Kurl@ — fyrimyndin fyri aðrar barnagarðar Alt á borðið um Jóannes og Old Finnst tað yvirhøvur nakar vilji at fáa loyst bústaðartrupulleikan? Børnini — Føroya framtíð C M Y K 11 10