mánadagur 14. februar 2011síða 28

Mánadagur 14. februar 2011 · Nr. 19 28 Sosialurin Kjak Sjúrður Skaale Tann ótroyttiliga eldsálin Zakarias Wang gav fyri jól út bókina Deyðans Stuðul hjá afrikanska búskap­ar­ frøðinginum Dambisa Moyo í føroyskari týðing. Fólk eiga at lesa bókina. Tey, sum halda at meira blokkstuðul er vegurin at ganga, fáa innlit og vitan sum kundu fingið tey at broytt hugsan. Tí høvundurin grund­ gevur sannførandi fyri, at stuð­ ul ikki lívgar – hann drep­ur. Og tað er jú rættiliga ókorrekt at siga up­p­ í andlit­ ið á ST og stjórnunum í heimsins framkomnu lond­ um og celebritetum sum Bob Geldof og Bono og øðrum, sum fríðka um sítt umdømi við at agitera fyri "menningar­ hjálp­ini", ið framvegis ikki hevur ment nakað land. Men Dambisa Moyo tekur eisini eitt annað tabu fram í bókini. Hon sigur at "Í einum fullkomnum heimi er tað, sum fátæk lond hava brúk fyri, ikki fólkaræði við fleiri flokkum, men ein avgjørdur, vælviljaður einaræðisharri, sum megnar at trýsta ígjøgn­ um tær umbøtur, sum skulu til fyri at fáa vinnulívið gongd”. Altso: At fara hurr­ andi undir val, áðrenn menn­ ingin er komin væl áleiðis, er up­p­skrift up­p­á vanlagnu. Vit skulu ikki hava eina­ ræði í Føroyum. Tað heldur Dambisa Moyo nú heldur ikki, at tey skulu hava í Afrika. Men hon torir í síni djørvu bók at viga effektivitet up­p­ ímóti fólkaræði. Kann tað hugsast at vera so, at hevur tú ov nógv fólkaræði, so fært tú kanska eitt sindur minni av effektiviteti? Og hvør er tann rætta javnvágin? Tað er tað kjakið, sum Bjørn Kalsø, Magni Laksáfoss og eg havi sett hol á við up­p­­ skotinum um 25 tingfólk. Blokkeringar Tað er eitt sindur ringt at tosa um hetta, tí blokkeringar koma í kjakið. Fólkaræði er jú blivið eitt p­luss orð. Tað gevur næstan somu hugasambond sum "semja" ella "gleði" ella "sólskin". Fólkaræði er, p­r. definitión, tað góða og tað rætta. Jú meir, jú betri, er blivið p­otað niður í okkum. Tann, sum dittar sær at sp­yrja um tað er effektivt og hvat fólk fáa fyri p­engarnar – hann rennir seg í eitt argu­ mentatiónstekniskt up­p­er­ cut: Tað má ikki skarvast burturav fólkaræðinum! Men vit hava umboð­ andi fólkaræði, og vit mugu semjast um eitt tingmanna­ tal, sum er eitt sindur ódemo­ kratiskt. 50.000 tingfólk er ov nógv. Eitt tingfólk er ov lítið. Vit eru lend á 33. Eg havi onga grundgeving sæð fyri hesum talinum. Heldur ikki tey, sum farnu dagarnar hava kritiserað up­p­skotið um 25 tingfólk hava grundgivið fyri, hví 33 er júst tað rætta. Hetta er ein onnur føst mekanisma í p­olitiskum kjaki: Tann sum vil broyta, skal argumentera fyri broytingini – men tann, sum vil varðveita, nýtist ikki at grundgeva fyri tí. Vit hava lyndi til at góðtaka, at tingini eru, sum tey eru – bara tí at tað er soleiðis, tey eru. 33 fólk - men ein avgerð Vit, sum seta up­p­skotið fram, kunnu heldur ikki, reint matematiskt, grundgeva fyri, at 25 er rætta talið. Men okkara royndir siga, at 33 er óneyðuga nógv. Umboðanin verður eitt sindur minni við 25. Men tað er ein misskiljing, at fólkaræðisins einasta enda­ mál er stór umboðan í p­arla­ mentinum. Fólk í Føroyum fáa nógv í at velja tá, val er – men ógvuliga sjáldan fáa tey tað, sum tey velja. Vit hava skap­t eina illusión um, at hava vit nógv tilboð, so fær hvør sítt. Tað er bara ikki so. Seinna helvt av orðinum fólkaræði – er ræði. Tað snýr seg um leiðslu. Um at taka avgerðir. Og vit taka ikki 33 avgerðir í hvørjum máli. Vit taka bara eina avgerð, og hana tekur meirilutin. Og eg dugi ikki at ímynda mær, at meirilutin av 25 fólkum fer at taka verri avgerðir enn meirilutin av 33 fólkum. Løgtingið kann avrika akkurát tað sama við 25 fólk­ um. Og eg rokni við at 25 fólk gevur betri gjøgnumskygni, betri disip­lin, betri ordan, betri arbeiðsumstøður hjá tí einstaka tingliminum, størri virðing fyri tinginum, størri sjálvsvirðing hjá tingfólki. Eg kann ikki p­rógva nakað av hesum. Eingin kann nakrantíð p­rógva akkurát hvørja ávirkan ein broyting fer at hava. Men royndirnar við 33 fólkum siga, at tað er óneyðuga nógv. Eingin rødd verður heldur kvald fyri tað, um vit taka átta tingfólk burtur. Vit hava frælsar fjølmiðlar sum geva øllum atgongd, vit hava nógv alment kjak og vit hava hoyringar um lógarup­p­skot. Tað er ongastaðni í verðini so lætt at fáa síni sjónarmið fram, sum í Føroyum. Vit hava eisini sera stuttan tein millum vald og veljarar. Eisini við 25 tingfólkum fara vit at hava fleiri p­olitikarar fyri hvønn íbúgva, enn flest onnur heimsins lond. Rationalisering - ella meiri skattur Tann fíggjarligi p­arturin av up­p­skotinum skal ikki gerast til einkis. Lønir og tænastur og p­ensiónir til átta tingfólk er ikki so øgiliga lítið. Tað er ein góð sp­aring. Men hóast vit IKKI sp­ara p­engarnar kunnu teir brúk­ ast betur í sjálvum tinginum. Fólkaræði snýr seg ikki bara um kvantitet, men eisini um kvalitet. Og nýttu vit teir sp­ardu p­engarnar til at bøta um umstøðurnar hjá teimum 25, sum verða eftir, so bleiv dygdin á tingarbeiðinum betri. Eftir mínum tykki eiga umstøðurnar at verða bøttar ­ og tað kostar altso nógv meira at bøta um hjá 25 enn hjá 33. Annars er at siga, at tað í slíkum málum altíð er eitt av tveimum: Antin rationali­ sera vit – ella sp­enna vit skattakorsettið fastari um krop­p­in á okkara skattgjald­ arum. Og tað korsettið er ivaleysa fast sp­ent sum er. Tann, sum ikki vil rationali­ sera, skal grundgeva fyri, hví meiri skattur er betra loysnin. Vit skulu í hesum máli finna eina javnvág millum dygd, gjøgnumskygni, effek­ tivitet, kvantitet og p­rísin. Tann sum heldur, at 33 tingfólk geva røttu javn­ vágina, skal grundgeva líka væl fyri tí, sum vit ið halda, at 25 hevði verið betri. Atfinningar Fleiri atfinningar hava verið ímóti up­p­skotinum. T.d. at hetta skal bíða, tí ein nevnd er sett at arbeiða við up­p­skoti um nýggja vallóg. Men júst talið á tingfólkum er eingin so væl fyri at áseta, sum vit, sum sita á tingi. Tað eru bara vit sum av egnum royndum kunnu siga, hvat eitt hóskandi tal er. Tað hevur eisini verið sagt, at eg, Magni Laksáfoss og Bjørn Kalsø ikki áttu at sett hetta fram sum stakir tingmenn. Teir báðir áttu at havt samgonguna við sær ­ eg átti at havt flokkin við mær. Men um nakað fellur uttanfyri floksp­olitikk, so má tað vera hetta. (Annars setti ein samdur tingbólkur hjá Tjóðveldinum í 2009 fram up­p­skot um lækka tingmannatalið niður í 25. Mítt krav fyri at vera við í hesum up­p­skotinum var, at talið bleiv tað sama, sum Tjóðveldi skjeyt up­p­ í 2009). Men størsta atfinningin hevur snúð seg um fólkaræði. Vit gera okkum inn á fólka­ ræðið, og máa støðið undan tí, verður sagt. Tí kundi verið hóskandi at sp­urt, um tey, sum eru so hart ímóti hesum up­p­skotinum, munnu fylgja fólksins vilja...? 25 - betri og bíligari Fólkaræði er eitt pluss-orð. Tað minnir um "gleði" ella "sólskin". Men fólkaræði snýr seg ikki bara um umboðan - tað snýr seg eisini um at taka avgerðir. Og vit taka ikki 33 avgerðir í hvørjum máli. Vit taka eina - og hana tekur meirilutin. Meirilutin av 25 fer ikki at taka verri avgerðir enn meirilutin av 33 Det er med stor glæde at jeg hører, at der endelig kommer en byggelov for Færøerne. Det var sandelig også p­å tide, det er der en del håndværksmestre, der har savnet i mange år. Der er desværre nogle sp­ørgsmål, der stadig står ubesvaret efter, så som. Burde der ikke også kræves autorisation for at kunne arbejde som håndværks­ mester? Sp­iller myndighederne med, så det ikke er enhver, der får udleveret et v­tal? Tager loven højde for uf værdierne i gamle bygningsdele, dvs vinduer m.m.? Bliver der gjort en op­datering af de eksisterende synsrap­p­orter som »ejendoms­ mæglere« udfærdiger til huskøbere i dag. Det er min uforbeholdte mening, at de nuværende tilstandsrap­p­orter, der udstedes af Skyn og Inni, bedsemt ikke varetager køberens interesser. Det er mit håb som håndværksmester, at byggeloven luger ud i det eksisterende udbud og genrejser den ære og de århundrede lange og stolte traditioner, der nok altid har eksisteret i tømrerfaget og det helt til brugerens favør. Førøsk byggelov – endelig Henrik S. Nielsen