fríggjadagur 1. mars 2002síða 5

8 Nr. 42 - 1. mars 2002 Nr. 42 - 1. mars 2002 9 UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Prísfundur Umboð fyri fiskimála- ráðið, uttanríkisráðið og alivinnuna í Noregi fara á fundi í dag at tosa um, hvussu tær kom- andi samráðingarnar við ES um laksaút- flutningin skulu leggj- ast til rættis. Framm- anundan er fráboðað, at málið er at sleppa av við regluna um minsta- prís á laksi til ES- marknaðin. Sambært skipanini kunnu norðmenn ikki selja laks til ES fyri minni enn 26 norskar krónur kilo, og tað hevur havt stórar trupulleikar við sær, tí minstaprísurin hevur gjørt, at norski laksurin má dvína fyri laksi úr Føroyum, Skotlandi, Írlandi og Kili, sum ikki er umfataður av minstaprísskipanini. Skjót vend Amerikanski tjóð- bankastjórin, Alan Greenspan, sigur, at vend er komin í ameri- kanska búskapin eftir yvirgangsatsóknirnar tann 11. september í fjør. Sjálvur heldur hann, at tað hevur gingið nógv skjótari at fáa vend í, at nakar hevði væntað. Banka- stjórin sigur, at tað er teirri framkomnu tøkn- ini fyri at takka, at vendin kom so skjótt. Samstundis ávarar hann um, at fram- gongdin fer at taka longri tíð, enn vit hava vrið von við aftan á krepputíðir. Leggja saman Tvey av teimum størstu arbeiðsgevarafeløgunu m í Noregi ætla at leggja saman. Talan er um Næringslivets Hovedorganisasjon og Handels- og Service- næringens Hovedorga- nisasjon. Gonst eftir ætlanini, verða tey bæði feløgini løgd saman 1. januar næsta ár. Endamálið við at leggja saman er at gera vinnuna sterkari, so hon kann tala við einari rødd. Í NH O eru einar 16.000 handverks-, ídnaðar- og tænastu- fyritøkur, sum hava umleið 450.000 ar- beiðspláss. HSH hevur umleið 14.600 fyritøk- ur sum limir, og hjá teimum eru arbeiðs- plássini umleið 250.000. Úr Norðurlondum: Verkfall Felagið hjá donsku sjúkrasystrunum og fe- lagið hjá radiografun- um hava boðað frá verkfalli, eftir at sam- ráðingarnar við teir kommunalu arbeiðs- gevararnar eru slitnað- ar. Verður verkfallið veruleiki, fara umleið 6.000 limir í teimum báðum feløgunum til hús. Verkfallið kemur í gildi tann 2. apríl, og tað fer at umfata allar sjúkrasytsrarnar við undantak av leiðandi sjúkrasystrum í trimum amtum. Ræða fólk Skandinaviska flog- felagið SAS krevur nú, at løgreglumenninir skulu fjala hondjørnini, tá teir fylgja fangum, sum skulu flytast við flogfari. Flogfelagið vil vera við, at hondjørnini órógva hini ferðafólk- ini. Men løgreglan er ikki serliga fegin um kravið hjá SAS. Løgreglan sigur, at flogfeløgini eiga ikki at seta ov strong krøv. Løgreglan sigur, at tað er uppgáva hennara at tryggja, at famngarnir ikki sleppa til rýmingar, og í hesum eru hondjørnini eitt neyðugt amboð. SAS krevur, at løg- reglumenninir skulu vísa fyrilit í floghavn- unum, tí nógv ferðafólk verða órógvað, tá tey síggja fólk í hond- jørnum. Ikki morð Svensku myndugleik- arnir vóru ikki í iva um, at ein 34 ára gomul kvinna, sum varð funn- in deyð umborð á einari ferju fyrr í vikuni, var myrd, og tá ferjan kom aftur úr Finnlandi til Svøríkis, varð ein 25 ára gamal maður tikin.. Men í gjár boðaði løgreglan frá, at mað- urin var latin leysur, tí sambært læknunum var einki, sum bendi á, at nakar hevði gjørt seg inn á kvinnuna. Tann 34 ára gamla varð funn- in á dúrkinum niðri- undir. Arbeiðið at endur- skoða ES byrjaði í gjár. Tey trý Norður- londini, sum eru limir í ES, hava sett sær fyri at stríðast fyri meiri demokratii størri rættindum til tey smáu limalondini ES-ENDURSKOÐAN Árni Joensen Áhugin fyri arbeiðinum hjá teimum útvaldu, sum skulu endurskoða ES, er stórur, og í fronskum sjónvarpi varð dagurin í gjár lýstur sum ein søguligur dagur. Kanska var tað ikki av tilvild, at júst franska sjón- varpið hevði hesa áskoð- anina, tí oddamaður í end- urskoðanararbeiðinum er fyrrverandi franski forsetin Valery Giscard d'Estaing. Svenska stjórnin hevur valt varaforsætisráðharran Lenu Hjeml-Wallen at um- boða seg í Bruxelles. Hon er ein av teimum næstu medarbeiðarunum hjá Gør- an Persson, forsætisráð- harra, men hevur boðað frá, at hon stillar ikki uppaftur til valið í heyst. Hetta kann vísa seg at vera ein fyri- munur, tá hon skal taka støðu til tey ymsu upp- skotini, men hinvegin kann tað eisini vera ein vansi, tá svensku sosialdemokrat- arnir skulu taka støðu til ta endaligu endurskoðanina. Borgarliga danska stjórn- in hevur valt at lata seg umboða av Henning Chri- stophersen. Hann er fyrr- verandi ES-kommiserur og kennir samveldið út og inn. Stjórnin í Helsingfors hevur valt eina aðra kós enn hini bæði londini. Stjórnin hevur valt tann unga akademikaran Teiju Tilikainen at umboða seg, og hon er ein av teimum fáu ungu kvinnunum í endur- skoðanarráðnum. Felags fyri tey trý Norð- urlondini er, at tey hava sett sær fyri at bøta um demokratiið í ES. Londini bera ótta fyri, at demokrat- isku skipanirnar verða uppaftur tyngri enn nú, tá tíggju lond í Mið- og Eysturevropa fáa limaskap í næstum. Samstundis hava bretski forsætisráðharrin, Tony Blair, og týski samveldis- kanslarin, Gerhard Schrød- er, lagt fram uppskot um, at ES eigur at verða meiri opið í framtíðini, og at nógv, sum í dag fer fram í tí dulda, skal leggjast fram alment. Uppskotið stendur í einum brævi, sum teir báðir hava sent spanska forsæt- isráðharranum, Jose Maria Aznar, sum í løtuni er for- maður í ES. Evropeiski Franklin Ráðið, sum skal endur- skoða ES, hevur ongan avgerðarrætt, og uppskot tess skal viðgerast á einari stjórnarráðstevnu, sum verður í 2004. Tá sleppa tey einstøku limalondini eisini at siga sína hugsan og at bera fram seráhugamál. Kortini er eingin ivi um, at arbeiðið hjá endurskoð- anarráðnum er av stórum týdningi, tí uppskotini hað- ani fara at leggja stórt rýst á ES. 105 politikarar úr teim- um 15 ES-londunum og teimum 13 umsøkjaralond- unum manna endurskoð- anarráðið. Ein nevnd við 12 limum leiðir arbeiðið, og formaður í henni er tann 76 ára gamli Valery Giscard d'Estaing. Sjálvur er fyrrverandi franski forsetin ikki í iva um, at hann hevur fingið eitt álitisstarv, og í einari samrøðu herfyri sammetti hann seg við sjálvan Benja- min Franklin, sum var ein av teimum leiðandi monn- unum í ráðnum, sum í 1780-unum hittist í Phila- delphia og har orðaði uppskotið til amerikansku grundlógina. Giscard hevur ikki sagt, at hann fer at gera sum amerikanska fyrimynd hansara og at orða eina grundlóg fyri ES, men tað er júst hetta, sum sterkar kreftir vilja hava hann at gera. Um eitt ár skal hann leggja úrslitið fram. Amerikansku myndugleikarnir hava tikið 20 starvsfólk í Logan- floghavnini í Boston. YVIRGANGUR Árni Joensen Handtøkurnar hava vakt stóran ans, tí tvey av flog- førunum, sum vórðu rænd og nýtt í yvirgangsatsókn- unum tann 11. september í fjør, fóru á flog úr Logan- floghavnini. - Vit hava tikið 20 fólk, sum arbeiddu fyri ymisk feløg her í floghavnini, segði talskvinnan hjá ákæruvaldinum í Boston í gjár. Hon vildi ikki upp- lýsa, hví fólkini vóru tikin, men tíðindastovan AP skrivaði, at seks av teimum tiknu høvdu starvast í trygdareftirlitinum í flog- havnini. Ein útvarpsstøð visti í gjár at siga, at tey tiknu høvdu m. a. nýtt falsað samleikaprógv. Í desember tók ameri- kanska løgreglan fleiri starvsfólk í floghavnunum í Las Vegas og Salt Lake City, og nógv teirra hava seinni mist arbeiðið. 20 flogvallarstarvsfólk tikin Eitt flogfar hjá United Airlines í ferð við at seta seg í Logan-floghavnini í Boston Mynd: Reuters ES-endurskoðanin byrjað Nattúruvanlukkan, sum rakti alibrúkið hjá Hera Hjelm á Trongisvágsfirði mikudagin,er tann ringasta í føroyskari alivinnu yvirhøvur ÓHAPP Áki Bertholdsen – Hetta var onki minni enn ein vanlukka. Men tað er onki at gera, uttan at halda á. Heri Hjelm, alari er ikki fallin í fátt, hóast alibrúk hansara hósdagin varð rakt av eini nattúruvanlukku, sum er tann álvarsligasta føroyskari alisøgu nakran- tíð. Í herviligum eystanbrimi mikudagin, slitu allir teir seks aliringarnar, Heri Hjelm hevði liggjandi inn- anfyri Skarvatanga í Froðba. Ringarnir róku tvørtur um fjørðin og á land á Tjaldavíkshólmi, har alt fór í knús. Ímillum 600.000 og 700.000 fiskar vóru í ring- inum og tað fór alt fyri skeytið. Tað, sum ikki er sloppið úr ringinum fór í briminum sum ringarnir lógu og veltist í briminum og tað eini løtuni var sjógv- urin rundanum teir reyður av blóði. Bæði Ólavur Hvíti og Grani royndi at bjarga ring- unum, men teir komu ong- antíð so nær at teir fingu enda á. Nógvir endar hingu aft- urúr ringunum og vandi var fyri, at skipini skuldi fáa um skrúvuna og Heri Hjelm sigur, at hann legði teimum eina við, at teir máttu ikki seta hvørki manning ella skip í vanda. Sostatt máttu skipini gevast við bjargingarroyndini og tískil fóru ringarnir á land, har alt fór í knús eftir lítlari løtu. Heri Hjelm sigur, at fisk- urin var tryggjaður, men bara fyri tað virðið, tað høvdu beint nú, tvs, at tr yggingar upphæddin hækkar alt sum laksurin veksur. Men so skal sjálv- ábyrgd og annað dragast frá – Tað ber ikki til at tryggja framleiðsluna og tað virði, sum tað hevði havt tá ið laksurin skuldi takast. – Tað var ein van- lukka fyri nýggja laksavirkið í Vági, at aliringarnir á Trong- isvágsfirði slitu miku- morgunin og róku á land. Nú er helvtin av fiskinum, sum skuldi takast í heyst, farin fyri skeytið. ÓHAPP Áki Bertholdsen Tað var ein svárur missur fyri alifyritøkuna hjá Hera Hjelm í Vági , tá ið allir teir seks aliringarnir á Trongis- vágsfirði fóru í ódnar- veðrið mikudagin við yvir 600.000 fiskum í, sum alt fór fyri skeyti. Laksurin, sum var í ring- unum hevði verið búgvin at tikið í heyst. Heri Hjelm sigur, at við hesi vanlukkuni er næstan helvtin av tí laksinum, sum skuldi takast og arbeiðast í heyst og úteftir, farin fyri skeytið. Nú er bara tað eftir at taka, sum er í ringunum á Hovsfirði. Virði fyri 40 milliónir Saman við norskum sam- starvsfeløgum hevur Heri Hjelm júst latið upp nýtt laksavirkið í Vági fyri 70 milliónir krónur og hann dylir ikki fyri, at hetta er ein ógvuliga dyggur smeit- ur. – Tað er ein vanlukka fyri laksavirkið í Vági, sigur hann. Men hann sigur, at tað er ongin vandi fyri virkinum sum so. – Gongur alt annað væl og tað eydnast við næstu út- seting, kann laksur takast aftur longu á heysti næsta ár. Hann viðgongur tó, at støðan er eitt sindur óviss, tí tað skal fígging til, fyri at kunna seta út. Tilsamans verður mett, at laksurin, sum fór fyri skeyt- ið í hesi vanlukkuni, hevði havt eitt útflutningsvirði uppá einar 40 milliónir krónur, ella næstan tað. Men umframt hetta, hev- ur ein slík vanlukka stórar, avleiddan miss við sær. Eitt nú skal tað leggjast afturat, tað, sum tað kostar at rudda fjørðin og mølina eftir vanlukkuna, umframt tað, sum ringar og nótir kosta og prísin fyri at endurnýggja alibrúkið og at leggja alt út av nýggjum. Eisini fyri arbeiðsfólkið er talan um ein ógvuliga dyggan smeit, tí tá í laksa- virkið hevur mist helvtina av fiskinum, sum tað átti at taka frá í heyst og úteftir, er tað eisini skilligt, at nógv dagsverk á virkinum eru rokin samstundis. Og harafturat eru tað eis- ini nógv onnur, sum missa, eitt nú, flutningsfeløg og tey, sum gera pakkitilfar o.a. Eitt nú høvdu flutn- ingsinntøkurnar verið næst- an tríggjar milliónir Umhugsa støðuna Heri Hjelm sigur, at nú verður neyðugt at umhugsa støðuna hjá alibrúkunum á firðunum í Suðuroynni. – Tað er púra greitt, at vit koma í hvussu so er ikki at leggja ringar útaftur á sama plássi í Froðba, har hesir lógu, sum nú fóru. Heri Hjelm loyvi ti laling í Froðba, men nú mugu samráðingar takast upp um, akkurát, hvar nýggir ringar skulu leggjast út. Alibrúki í Froðba lá ikki akkurát har, sum uppruna- liga ætlanin var, men plas- eringin varð broytt nakað í samráð við kommununa, so at bátarnir skuldi fáa betri siglt. Men tað er so djúpt, har ringarnir lógu, at vit væntaðu ikki at fáa trupul- leikar. Men sæð í bakspeg- ililin, kunnu vit ikki annað enn ásannað, at vit hava ligið ov uttarliga. Heri Hjelm sigur, at tá ið ringar verða lagdir útaftur, mugu teir liggja væl longri inni. Og ístaðin fyri ankar, verður helst neyðugt at hava fast í land og søkk. – Men samstundis er tað greitt, at tað ber ikki til at ala meiri inni á sjálvum firðunum, tí tað tolir um- hvørvið ikki. Tí verður neyðugt at ali- brúkini liggja uttarliga. – Men tað er heilt greitt, at vit mugu hava nógv betri og sterkari útgerð í øllum alibrúkunum, enn vit hava nú, tí tað slepst ikki undan, at tá ið slík kundi henda í Froðba, fer ivi og óvissa altíð at stinga seg upp um hini alibrúkini eisini og tí verður neyðugt at hyggja eftir øllum alibrúkunum fyri at slíkt ikki skal endur- taka seg. Hann sigur, at nú er sum skjótast at taka upp eftir vanlukkuna og at fáa tann deyða fiskin og útgerðina burturbeint og at kanna út- gerðina fyri at finna tað neyvu orsøkina til, at ring- arnir slitu. Men hann sigur, at tað tykist sum um at bæði ring- arnir, nótirnar, og endarnir, sum brúkini vóru fortoyað við, hildu, tað var ikki tí, alibrúkið í Froðba fór. – Tað er alt, sum bendir á, at tað eru keturnar, sum hava verið millumlið, sum ikki hava hildið, tí ongin av endunum eru slitnaðir. Men alt tað fáa vit alt staðfest, tá ið útgerðin er kannað, sigur Heri Hjelm. – Men hetta vísir okkum, hvussu týdningarmikið tað er at hugsa um, hvat ein fæst við. Tað eru øgiligar kreftir, ið gera seg galdandi og tað mugu vit hava í hug- anum, sigur Heri Hjelm. Men samstundis sigur hann, at brimið mikudagin var eisini eindømi. Smyril hevði tveir tímar norður á Lítlu Dímun, tað plagar at taka hálvan tíma, so tað sig- ur eitt sindur um umstøð- urnar. Heri Hjelm misti virði fyri 40 milliónir krónur SKAÐAVEÐUR Vilmund Jacobsen Sosialurin royndi hós- morgunin at fáa eina viðmerking frá Trygg- ingarfelagnum Føroya um støðuna, nú seks ali- ringar hjá Hera Hjelm mikumorgunin slitu og knústust undir syðra landinum á Trongis- vágsfirði. Vit royndu fyrst at fáa fatur á Virgari Dahl, sum hevur hesi viður- skifti um hendi, men tað eydnaðist ikki, tí hann sat á fundi um málið Vit upplýsa ikki Vit royndu tískil at koma á tal við stjóran, Gunnar í Liða. Tað eydnaðist, men haðani var eingin viðmerking at heinta. – Vit kunnu ikki upp- lýsa um tryggingarvið- urskifti hjá kundum okkara. Tað er upp til kundan sjálvan at upp- lýsa um hesi viðurskifti, um hann vil tað. Vilja tit hava nakað at vita um hesi viðurskifti, mugu tit spyrja Hera Hjelm sjálv- an. Hetta var tað einasta, Gunnar í Liða hevði at siga okkum støðuna, nú seksaliringar fullir av laksi fóru í smildur í illveðrinum á Trongis- vágsfirði. Gunnar í Liða, Tryggingarfelag Føroya: Vit upplýsa ikki um tryggingarviðurskifti hjá kundum okkara Tað eru ikki tríggir mánaðir síðani at Heri Hjelm, høgrumegin og Esmar Simonsen frá Eimskip prátaðu saman í góðum hýri, tá ið nýggja laksavirkið í Vàgi varð tikið í nýtslu. Nú hava báðir verið fyri stórum missi, tí Eimskip flutti nógvan laks fyri Hera Hjelm Fór í knús eftir eini lítlari løtu Tað var av ringasta brimið mikumorgunin, tá ið alibrúkið hjá Hera Hjelm sleit og fór í knús við 600.000-700.000 fiskum, sum alt fór fyri skeytið. Bæði Grani og Ólavur Hvíti royndu at bjarga, men komu ongnatíð so nær, at teir fingu sett enda á C M Y K 9 8