mikudagur 6. mars 2002síða 6

10 Nr. 45 - 6. mars 2002 Nr. 45 - 6. mars 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Dag um dag koma tvey týðandi álit, sum snúgva seg um ávikavist, hvønn mentanarpolitikk og hvønn vinnu- politikk vit eiga at reka. Í seinna førinum er “bara” talan um ein part av vinnupolitikkinum, tann, sum snýr seg um komandi oljuvinnuna. Í skrivandi løtu hava vit ikki sæð innihaldið í hvørgum av frágreiðingunum, men tað ljóðar, at tað í mentanar- álitinum verður lagt upp til størri samstarv millum nettup hesar báðar so týðandi tættir í føroyska sam- felagnum, mentanina og vinnuna. Umrøddu álit eru ætlað sum grundarlag undir orðaskiftum á tingi og sum íkast til almenna kjakið eisini. Lat tað verða sagt her, at blaðið vil leggja ta rúmd, sum er neyðug fyri at lýsa umrøddu álit og at fylgja teimum upp. Tí er tað vón okkara, at lesarar og fólk flest fara at brúka blaðið og gera viðmerkingar til umrøddu álit. Harvið fáa politikararnir eisini ein varhuga av, hvat bylgist í fólki flest, tá tað um mentan og vinnu umrøður. At hesar frágreiðingar koma samstundis er helst av tilvild, men kanska er tað nettupp lagnunar speisemi, at tær koma nærum í senn, tí tær hava í veruleikanum nakað við hvørja aðra at gera. Og hesum verður sum skilst eisini lagt upp til í mentanarálitinum, har tað verður víst á tann týdning, ið mentan og vinna hava fyri hvørt annað. Vit hava so eisini eina aktuella støðu beint nú, tá tað snýr seg um nettupp sambandið og samskiftið millum vinnu og mentan. Her hugsa vit um tær mongu milliónirnar, sum oljufeløg hava játtað at lata til førleikamenning. Ávíst kjak hevur tikið seg upp um, hvat hesir pengar eiga at latast til. Higartil hevur so verið valt at lata oljufeløgini sjálvt gera av, hvussu pengarnir koma førleikamenningini best til gangs, og hevur Oljumálastýrið skula góðtikið hetta. Tað er eingin loyna, at Mentamálastýrið kundi hugsað sær at havt ein fingur við í spælinum fyri at tryggja, at pengar frá olju- feløgum til førleikamenning eisini fóru til mentanar- førleikamenning. Ella at pengarnir fóru í ein grunn, sum síðani hevði til uppgávu at fordeila pengar til førleikamenning innan bæði vinnu og mentan. Kanska vit fáa sett hol á hetta kjakið nú í sambandi við umrøddu álit. Um so er at landið ikki er ført fyri at finna neyðugu játtaninar til mentanina, so er rætt at brúka part av pengunum frá oljufeløgunum til hetta økið eisini. Harvið er ikki sagt, at tað ikki skal fara til at førleikamenna okkara vinnulív, so tað er gierað til eina komandi oljuvinnu. Sum er verður nógv eisini latið til útbúgvingar- og granskingaruppgávur, og tað má so eisini sigast at vera partur av mentanina. Vónandi kunnu umrøddu álit seta gongd á eitt tiltrongt og náttúrligt orðaskifti um, hvussu vit ikki bert menna eina oljuvinnu og stuðla mentanini men hvussu við eisini byggja brýr og menna samstarvið millum hesi bæði so týðandi økini. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Týdningarmikil álit um vinnu og mentan VIÐMERKINGAR Jákup Mikkelsen Tá inntøkan fer uppum 150.000 kr., byrja vit at gjalda umleið 60 oyru av hvørjari krónu í skatti og tað líkist ongum. At gjalda so nógvan skatt tekur ar- beiðshugin frá fólki. Hetta er beinleiðis orsøkin til, at fólk veruliga kenna tað soleiðis at tað ikki loysir seg at arbeiða yvirtíð. Arbeiðið er til allar hend- ur og væl tað. Vit innflyta arbeiðsmegi, men gera tað lítið meiningsfult fyri okk- ara egna fólk at arbeiða meir, tí tey verða dýkt undir í skatti. Tí er tað neyðugt at lækka skattin, serliga hjá lág og meðalinntøkunum, sum frammanundan hava tær tyngstu byrðarnar at bera. At Tjóðveldisflokkurin er firtin um uppskot Fólka- flokksins um skattalætta, skilji eg væl. Men Kartin Hansen, fíggjarmálaráð- harri og Tjóðveldisflokkur- in kunnu takka sær sjálvum fyri at Fólkaflokkurin legði hetta uppskot fram. Ferð eftir ferð hevur Fólkaflokk- urin heitt á Fíggjarmála- ráðharran um at koma við einum uppskoti um skatta- lætta, men tala hevur verið fyri deyvum oyrum. Fyri stuttari tíð síðan løgdu Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin upp- skot fram um skattalætta — ógvuliga líkt tí Fólkaflokk- urin nú hevur lagt fram. Spell at hesir flokkar nú bakka og skíra uppskotið óseriøst tí tað er so tætt upp undir val. Fyri skattgjald- arin er ein skattalætti kær- komin um tað er beint áðrenn eitt val ella beint aftaná. Javnaður, Tjóðveldi og Samband ímóti lág og meðalinntøkunum? Tann stóri spurningurin er nú um Javnarðarflokkurin og Tjóðveldisflokkurin saman við Sambandsflokk- inum fara at atkvøða ímóti at tey lágløntu og meðal- inntøkurnar skulu fáa skattalætta. Spennandi verður at fylgja við, tá atkvøtt verður í Tinginum um stutta tíð. Olav Enomoto Valevni Sambandsfloksins í Norðurstreymoy www.olav-enomoto.com Umrøðan ta seinastu tíðina um privatisering av Føroya Tele (FT) er blivin meira kompliserað, heldur enn foreinklað. Eg vil hervið geva mítt boð uppá, hvussu vit kunnu fáa eina veruliga byrjan og javnbjóðis kapping á sam- skiftisøkinum, ið javnsetir allar veitarar á økinum, eisini komandi veitarar. Persónliga gangi eg inn fyri at privatisera FT, men hetta eigur ikki at vera gjørt, einans tí at nakrar krónur kunnu vera at vinna við søluni. Fremsta enda- málið við privatiseringini eigur sjálvsagt at vera, at vit kunnu garantera brúkar- anum, tí einstaka føroying- inum á øllum oyggjunum, eina líka góða og helst betri veiting og tænastu, enn hana vit fáa í dag. Telesamskifti í dag Sum kunnugt er FT í dag eitt alment partafelag, ið bæði veitir tænastu til Før- oya fólk (telefon, fartele- fon, internet o.a.), og sum samstundis viðlíkaheldur og leigar út samskiftisút- gerð (kaðalar og aðra sendiútgerð) til aðrar tele- veitarar — og til sín sjálvs! Uppgávan hjá FT hevur ikki eydnast so væl vegna tær dupultrollir, FT hevur orsaka av ábyrgdarskyldu síni. Hetta hevur ført við sær, at aðrir veitarar, sum Kall, kenna seg við sviðið soð og hava inndrigið Fjarskiftiseftirlitið í kjakið um javnbjóðis kapping millum tveir/fleiri veitarar. Telesamskifti í framtíðini Tað ber ikki til at privati- sera alt FT, sum vit kenna tað í dag. Neyðugt er at splitta FT upp í tvey feløg, nevniliga í privata felagið (FT Tænasta), ið veitir samskifti so sum Kall ger í dag, og almenna í felagið (Føroya Samskiftisútgerð), ið rekur og umsitur sam- skiftisútgerðina. Tað ber ikki til, at eitt privat felag fær loyvi til bæði at umsita ta útgerð, ið allir veitarar skulu brúka, og samstundis fær loyvi til at selja tæn- astur til fólkið. Neyðugt er við einari greiðari skiljing ímillum samskiftisútgerð- ina og tænastuna. Kall eigur ikki at føla seg minni verdan enn Føroya Tele, og Fjarskiftiseftirlitið eigur ikki at vera ein megl- ari millum tveir veitarar. Og ei heldur vera skuld- settir fyri at renna ørindi fyri ein ella fleiri samskift- isveitarar. Idealið og politiska ynski er, at FT og aðrir veitarir, so sum Kall, verða javnsettir. Vit eiga at lækka skattin meir! Framtíðar Føroya Tele Heðin Mortensen løgtingsmaður Høgni Hoydal eigur stóra takk uppiborna fyri am- boðskassan, sum hann gav okkum. Hvítabók, grund- lógararbeiði, samráðingar við danir, felagslýsingin hjá Fogh og løgmanni, alt hetta hevur gjørt, at fleiri amboð eru at brúka til at byggja land komandi valskeið. Amboðskassin hjá Høgna manglaði tó nøkur amboð. Har vóru ov nógv teoretisk amboð, passarar, vinkulmátarar og farvukort. Og so noktaði Høgni at brúka summi amboð, serliga eitt ávíst reyðligt jarnbrot. Høgni og hansara menn manglaðu eisini handalag. Tó at teir høvdu slitið mangan skúlabonkin, og vistu alt, hvat bøkurnar søgdu um at byggja land, so var ikki so lætt at fáa alt at sita. Nørdanevndirnar og heppikór hjálptu øgiligt uppá stemningin, men lítið uppá arbeiðslagið. Eygamál vantaði, so berandi veggirnir gjørdust ov skeivir. At teir hóvsomu, ið heldur byggja stig fyri stig, ikki sluppu uppí part, hjálpti heldur ikki júst uppá avrikið. Og dog. Amboðskassin og allar tær útrokningar, tekningar og tabellir, sum í honum liggja, fara at koma væl við hjá okkum næsta valskeið. Tí vit fara til verka at byggja land eftir tann 30. apríl. Vit skulu hava eina nýggja evstulóg, um vit so kalla hana stýriskipanarlóg ella grundlóg. Vit skulu hava eina nýggja avtalu við danir, um hon so eitur heimastýrislóg ella sjálvstýrislóg. Tað er ein sannroynd, at sambandsíðan í tinginum fyrr bara var ímóti. Tað er tíbetur ein farin tíð, nú fara vit til verka við amboðun- um hjá Høgna. Tá tey, ið duga at halda á einum hamara sleppa framat, man tað fara at líkjast. Kári P. Højgaard løgtingsmaður Eg vil á henda hátt nýta høvi til at ynskja tíðinda- blaðnum Sosialinum og starvsfólkunum á blaðnum hjartaliga vælkomin inn á Skálafjørðin. Við hesum seinasta tiltakinum at verða meira sjónligir uttan fyri høvuðstaðin, hava tit víðkað virksemið til eisini at opna eina skrivstovu í Saltangará. Tit hava við hesum stigi víst áræði og dirvi, nú summi bløð hava hug at repa seglini. Eg eri fullvísur í, at hetta tiltakið gevur eysturoyingum eina kenslu av, at Sosialurin nú í størri mun er okkara blað. Við nýggju deildini hava tit betri møguleikarl at fylgja við í nærumhvørvinum her og kunna vera fyrstir við tí síðsta nýggja, sum hendir í hesum partinum av Føroy- um. Eg vóni, sum Jan Muller blaðstjóri eisini segði tað við hugnaligu móttøkuna í nýggju hølunum, at vinnu- lívið og fyritøkur í oynni fara at taka væl undir við hesum framstigi og í størri mun enn higartil stuðla blaðnum við lýsingum, samstundis sum haldara- skarin veksur, tí alt skal fíggjarliga hanga saman. Eg trúgvi, at Sosialurin er komin fyri at vera. Vónandi fer okkurt ann- að blað ella loftborin miðil at taka táttin upp og fylgja blaðnum eftir, tit skulu eisini vera vælkomnir. Enn einaferð tøkk og góða eydnu. VIÐMERKINGAR Sosialurin nýggja deild í Saltangará Jógvan Arge Valevni tjóðveldis- floksins í Suðurstreymi Í tí týdningarmikla al- mannaverkinum eru stórar uppgávur at loysa. Skal tað virka væl, er neyðugt at gera ein yvirskipaðan politikk við greiðum endamál- um. Almannalóggávan er ikki júst skorin eftir før- oyskum leisti. Í mong- um førum er hon heldur ikki vorðin til eftir við- gerð og orðaskifti mill- um fólk í Føroyum. Hon er eitt regluverk, sum lutvíst er innflutt í smáum bitum, ið upp- runaliga høvdu eitt annað samfelag við øðrum viðurskiftum og fortreytum til fyrimynd. Tí er lóggávan í Før- oyum ring at finna samanhang í. Hon er eisini trupul at umsita, ja, so mikið trupul, at tað skjótt kann ganga út yvir tey, sum hon er gjørd til at hjálpa. Hálvar loysnir av samvitskubiti Fólk í almannaverkinum hava dag og dagliga ilt við at finna útav, hvar ábyrgdir og heimildir liggja, og vit hava fingið hitt sigandi hugtakið samvitskuútsreiðslur inn í orðaskiftið um al- manna- og heilsumálini. Til dømis hava komm- unurnar ikki fingið ábyrgdina av eldraøkin- um enn. Tað hevur við sær, at mangt og hvat á hesum øki dettur niðurí- millum. Kortini kenna komm- unurnar ábyrgd fyri sínum borgarum, og tí átaka tær sær av sam- vitskugrundum ávísar útreiðslur, sum tær í roynd og veru ikki eiga part í. Men hetta verða ongantíð annað enn hálvar og kvartar loysn- ir. Viðurskiftini hjá teim- um brekaðu og teirra avvarandi eru ikki nóg góð, og lóggávan er fløkt. Summi fáa tilboð um hjálp, onnur fáa ikki. Ongin sigst hava ábyrgdina av at greiða frá teimum tilboðum, sum eru, og tí verða tað stundum bara tey, sum orka at stríðast við myndugleikarnar, ið fáa hjálpina, sum tilkemur øllum í somu umstøð- um. Lógarverkið takast í botn Útreiðslurnar av al- mannalóggávuni fylla triðingin av føroysku fíggjarlógini, so neyðugt er at hava greið endamál við henni og greiðar reglur í henni. Hyggjuráðini eru sum frálíður at taka alla hesa lóggávuna í botn við tí endamáli at tryggja gjøgnumskygni og fáa samsvar millum lóggávu og umsiting. Høvuðssetningurin er at tryggja landsins eldri og brekaðu sømiligt lív, samstundis sum teim- um, ið koma fyri van- lagnu á lívsleiðini, verða tryggjaðar sømiligar umstøður. Ein greið stevna í al- mannamálum er eitt av boðum tjóðveldisflok- sins upp á framtíðina. Greiða stevnu fyri almannapolitikkin Amboðskassin Hans Birgir Hansen Tað er nakað grundleggj- andi skeivt, tá tímaløntu og mánaðarløntu lønmóttak- arar ikki halda seg innan egnu fakmørk, ið bróta fakfelags lógargreinar við meira. Tað er her, at hópin av lønmóttakarum langt síðani eru farnir tvørtur um øll fakmørk við fleiri hjáar- beiðum, ein áður hevur funnist harðliga at í fleiri lesarabrøvum. Tað er brot á fakfelagsins lógargreinar, tá ið eingin hevur loyvi til at vera óheftur/heftur at fleiri fakfeløgum, og undirgrava tær sáttmálabundnu fak- felags lønir. Tað er veruliga fakfe- lagsstøðan, ið ein ikki góðtekur, at mánaðarløntu hava tímalønt og tímaløntu undirlønt hjáarbeiðir við síðuna av tí, ið hesi hava fæst ídag. Tað skal verða funnist harðliga at fakfelags for- kvinnum–/monnum, taka hesi ikki eitt annað skinn um bak, og fáa fakfelags- limir at gevast við hjáar- beiðum. Tað kann ikki góðtakast, at vit hava bíliga og undir- lønta arbeiðsmegi, sum liggur niðan fyri tær sátt- málabundnu fakfelags løn- ir, vit hava um alt landi og í Havn. Tað er einki gjørt av fakfelags forkvinnum–/ monnum fyri at tryggja, at vanligu arbeiðsmenn–/ kvinnur og sjálvstøðugt vinnurekandi hava livi- breyð. Tað skal, í lesarabrøvum, verða funnist harðliga at tí ruðuleika, ið valdar hjá flutningsfyritøkum, tá ið fleiri eru komin inná økið hjá H.A.F. Eg havi eitt hjarta í bank- ar fyri vanliga verka- fólkinum arbeiðsmonn- um/–kvinnum/sjálvstøðugt vinnurekandi í Havn- ini/Suðurstreymoy. Tað skulu øll gera sær greitt, at ein vil hava steðga ruðuleikum, ið skapa kapp- ingaravlagan, í fakfeløgum og flutnings fyritøkum. Hetta fer ein at kom aftur til í lesarabrøvum og á fundum, tá ið ein ger vart við seg. Fakfelags undirgravandi virksemi Dánjal á Dul Jacobsen Nei Eyðólv, eftir eitt so klárt og týðiligt sjálvmál var ikki neyðugt at skýra teg nakað sum helst. Og tú ert í ferð við at skora tað næsta við. Um tað fer at ganga, sum tú væntar viðvíkjandi skúl- unum hjá Lívsins Orð í Svøríki, so sigur tað ikki so nógv um Lívsins Orð sum um javnaðarstýrda Svøríki. Tað er ikki bert í Svøríki javnaðarpolitikkur hevur staðið kristnum frískúlum ímóti. Eisini í Noregi leik- aði hart á, tá javnaðar- ministarin í skúlamálum Trond Giske gekk í móti umsóknini hjá eini kristnari samkomu, sum søkti loyvi at byrja frískúla. Sjálvt tá Stórtingið við greiðum meiriluta hevði álagt hon- um at viðgera umsóknina javnbjóðis øllum øðrum umsóknum vildi hann ikki lata demokratiið ráða. Hetta hóast hann framman- undan greitt hevði sagt, at hann fór at fylgja meirilut- anum í Stórtinginum. Stór- tingið í Noregi hevur ein eftiransandi myndugleika sum teir nevna ”Stortingets kontroll- og konstitusjons- komite” Hesin myndugleiki skal millum annað ansa eftir, at stjórnin fremur við- tøkurnar sum Stórtingið hevur viðtikið, og tá Giske ikki hevði gjørt, sum hon- um var álagt, mátti hann finna seg í at vera verbalt avhølvaður í tinginum, tá Stortingets kontroll- og konstitusjonskomite legði máli um hansara fólkaræð- isliga ólýdni fram. Til alla lukku fyri samkomuna, sum søkti, kom javnaðar- flokkurin ikki í stjórn aftur eftir valið. Tað gekk ikki long tíð, til ætlaði skúlin byrjaði. Nóg mikið um hetta. Tað sum her heima hjá okkum hevur áhuga er um javnaðarflokkurin stendur aftanfyri títt væntandi frælslyndi, tolsemi, javn- virði og fólkaræði. Hetta fæst vónandi at vita í tíðini, sum eftir er til valið. Annars kann eg ugga teg við, at eg hvørki ætli mær býráðs- ella løgtingssess, sjálvt um eg havi júst líka góðan rætta til at fiska eftir tí sum tú, men eg kann veita nøkurlunda vissu fyri, at tað koma fleiri viðmerk- ingar um neyðugt. At enda: Ákærur tínar móti Lívsins Orð, at teir læra, at fólk sum gerast sjúk av kreft eru straffaði av Gudi, eigur tú sum minsta sømuliga mark at prógva. Sjálvmál C M Y K 11 10