mikudagur 23. mars 2011síða 29

29 Mikudagur 23. mars 2011 · Nr. 35 Sosialurin omanfyri í samband við likvidatiónir - P/F H fær pening frá P/F A sum vinningsbýti (avgjaldsfrítt) og hevar síðani av millumrokningini við P/F H skattafrítt. Eigarin hevur ræðið á báðum feløg- unum og rekur virksemið eins og áður og fingið pening út skattafrítt. Um eigarin hevði tikið peningin út sum vinningsbýti, hevði hann skula goldið góðar 14 mió. kr. í skatti. Landið hevði annars møguleikan at krevja avgjald, tá vinningsbýti varð flutt frá P/F A til P/F H. Reglan var sett í lógina fyri at forða skatta- spekulatión, men hetta varð broytt við endurskoðanini av kapitalvinning sskattalógini í mai 2006. Upprunaliga var skatturin 35% og í 2002 lækkaður til 20%, men varð tikin av í 2006. Útgjald í samband við niðurskriving av partapeningi Eftir lógini skulu útgjald í samband við kapitalniðurskrivingar skattast sum vinningsbýti, men 1. januar 2003 kom í gildi regla, sum gevur partaeigararum møguleika at søkja Skattaráð Føroya um at fáa niðurskrivingina skattaða eftir reglunum um sølu av partabrøvum og á tann hátt sleppa undan at rinda skatt til landskassan. Lógin hevur ongar nærri ásetingar um treytir til feløgini, sum søkja um at sleppa undan at rinda skatt í samband við kapitalniðurskriving, men í viðmerkingunum til lógina verður sagt, at loyvi kann gevast, um niðurskrivingin er grundað á “felagsins vinnuligu viðurskifti”. Í døminum niðanfyri er niður- skrivingin 50%, og harvið fær parta- eigararin útgoldið 21 mió. kr., og av hesum skulu 7,3 mió. kr. rindast landskassanum í skatti. Sí dømi 5 Fæst góðkenning frá Skattaráð Føroya um at viðgera niðurskrivingina eftir reglunum um sølu av partabrøvum slepst undan at rinda avgjald. Partaeigarar kunnu eisini selja partabrøv til egið felag. Tað vil siga, at partaeigari kann selja partabrøv til felagið, sum hevur útskrivað tey. Sambært lógini skal skattur rindast, men til ber at søkja Skattaráð Føroya um frítøku á sama hátt sum við kapitalniðurskriving. Er talan um fjalda útlutan ? Meginreglan er, at partaeigarar rinda 35% í skatti av vinningsbýti, men dømini omanfyri vísa, at eigarar av partabrøvum útvegaði fyri 16. november 2001, møguliga kunnu fáa pening úr feløgum skattafrítt. Orsøkin til, at ein kemur til hesa niðurstøðu er, at ongar neyvar ásetingar eru í lógini, sum forða eigarum av partabrøvum útvegað fyri 16. november 2001 at likvidera, kapitalniðurskriva og selja til holdingfelag skattafrítt. Í skattarætti er ein óskrivað regla, sum sigur, at um ongar handilsligar orsøkir liggja aftanfyri, men at avgerðirnar eru framdar við tí fyri eyga at fáa pening úr feløgunum skattafrítt, so hava myndugleikar- nir eina generella heimild at meta umskipanirnar ógildugar og krevja skatt av útlutanunum. Ein kann seta spurningin, um talan er um veruliga sølu, tá parta- brøv verða seld til egið felag (holding- felag), og eigarin á tann hátt fær pening út skattafrítt, hóast eigarin framhaldandi rekur virksemið sum áður. Sami spurningur kann setast, tá felag verður likviderað, og virksemið samstundis verður lagt í annað felag við sama eigara, ið rekur tað víðari, sum um einki var hent. Møguliga hava myndugleikarnir heimild at kolldøma slíkar umskipan- ir, um teir meta hetta vera talan um fjalda útlutan og krevja vinningsbýtis- skatt, men av tí at ongar verndarregl- ur eru í sjálvari lógini, og lógin annars tykist greið á økinum, er spurningur, um myndugleikarnir kunnu gera nakað í slíkum føri. Í hvussu er, eiga myndugleikarnir greitt at melda út, hvussu lógin skal skiljast, og um hetta ikki verður gjørt, so er skjótt til, at siðvenjan innan skatting av kapitalvinningi verður ein onnur, enn myndugleikarnir halda hana vera. Í øðrum londum er vanligt at hava verndarreglur í lógini – m. a. um skatting av holdingfeløgum - sum skulu tryggja, at høvuðs- partaeigarar ikki misbrúka lógina, men hesar tykjast vanta í verandi lóg um skatting av kapitalvinningi, tá tað snýr seg um partabrøv eldri enn 16. november 2001. Dømi eru um onnur lond, sum hava havt líknandi ásetingar um skatting av kapitalvinningi, men hava drigið í land aftur, tá tað gjørdist greitt, hvørjar avleiðingar hetta hevði fyri samfelagið. Hetta hendi m. a. í Danmark í 1980´unum, tá politik- ararnir varnaðust veikleikar í lógini viðvíkjandi skatting av partabrøvum. Fyri at tippa holini, samtykti Fólka- tingið at broyta lógina afturvirkandi. Vit kenna tað eisini í Føroyum. Í 1990´unum samtykti løgtingið broyt- ingar í táverandi virðisbrævaskatta- lóg, har vinningsbýti til holdingfelag gjørdist skattafrítt, men fyri at forða skattaspekulatión, varð lógin seinni broytt. Reglan varð flutt yvir í nýggju kapitalvinningsskattalógina, men í mai 2006 samtykti løgtingið at broyta lógina, so at vinningsbýti til holdingfeløg aftur skuldi verða skattafrítt. Sum nevnt, so eru tað broyting- arnar í lógini í 2002 um likvidatiónir og avtøku av regluni í 2006 um vinningsbýtisskatt millum feløg, sum eru atvoldin til, at partaeigarar møguliga kunnu sleppa undan skatt- ing, og sum skilst kann talan verða um rættiligar stórar upphæddir. Undir viðgerðini í løgtingunum í 2001 og 2006 varð einki nevnt um, at tillagingarnar í kapitalvinningsskattalógini fóru at hava fíggjarliga ávirkan fyri lands- kassan ella samfelagsbólkar. Avleiðingar fyri vinnulívið Ilt er at siga, í hvønn mun parta- eigarar hava troytt møguleikarnar í lógini at fáa pening út uttan at rinda avgjald til landskassan. Tað eru ábendingar um, at nógv feløg eru umskipað seinnu árini, sum kunnu hava gjørt hetta av skattatekniskum orsøkum. Í fyrispurningi á tingi fyrst í 2007 var upplýst, at síðani 1. januar 2004 vóru 114 feløg, sum høvdu niðurskrivað partapeningin og 117 vóru likviderað. Fleiri feløg hava gjørt hetta fyri at endurskapa eginognina, og onnur send til avtøku vegna insolvens, men tað er sannlíkt, at tað eisini eru feløg, ið hava gjørt hetta av skattligum orsøkum. Nevnast kann eisini, at dømi eru um feløg, sum eru lýst at fara í solventa likvidatión, ið hava rættiliga stórar upphæddir á likvidatiónskontuni. Hetta við at heva pening skatta- frítt er sum nevnt einans galdandi fyri partabrøv eldri enn 16. november 2001. Eftir gomlu lógini hevði hetta ikki borið til (sí dømi nr. 1) og heldur ikki í nýggju lógini fyri partabrøv útvegað eftir 16. november 2001. Lógin sigur eisini, at eigarar av partabrøvum eldri enn 16. november 2001 kunnu velja nýtt skattligt útveganarvirði pr. 31. desember 2006. Hetta merkir, at øll partabrøv fyri 16. november 2001 skulu virðismetast av nýggjum til virðið í handli og vandli pr. 31. desember 2006, íroknað goodwill. Um vit siga, at munurin millum upprunaliga útveganarvirðið og nýggja virðið pr. 31. desember 2006 er 1 mia. kr., so kunnu partaeigarar í prinsippinum fáa 1 mia. kr. út uttan at gjalda nakað til landskassan. Um vit ímynda okkum, at eitt felag við 100 mió. kr. í eginogn verður sent í solventa likvidatión, so fáa partaeigarnir 100 mió. kr. út og landskassin einki. Sama er galdandi, um felag verður kapitalniðurskrivað ella selt holdingfelag. Skattafrítøkan í samband við kapitalniðurskriving er tó treytað av góðkenning frá Skattaráð Føroya. Nevnast kann eisini, at um eigari av gomlum partabrøvum fylgir andanum í lógini og útlutar vinningsbýti á vanligan hátt, so skal rindast avgjald til landskassan, men um felagið verður likviderað, kapitalniðurskrivað ella partapen- ingurin seldur holdingfelag, so skal møguliga einki gjaldast. Hetta kann gera, at lógin eggjar partaeigarum at troyta nevndu møguleikar, meðan høvið býðst, heldur enn at gjalda vinningsbýti á vanligan hátt og rinda 35% í skatti. Ein avleiðing av hesum er, at ætlanirnar hjá partaeigarum at heva pening úr vinnuni verða fram- skundaðar. At partaeigarar heva pening úr feløgunum á henda hátt, hevur óhepnar avleiðingar fyri føroyska samfelagið, tí við hesum fer peningur frá vinnulívinum yvir í privatisferina, og harvið økist skuldin í vinnuni. Trupult verður eisini at fáa rentabilitet í vinnuna, tí skuldin økist, uttan at nýggjar íløgur verða gjørdar, og hetta ger tað torførari hjá vinnuni at endurnýggja seg og standa seg í krepputíðum, og hetta er til skaða fyri føroyska samfelagið. Nevnast kann í hesum sambandi, at Búskaparráðið hevur í sínum seinastu frágreiðingum víst á, at skuldin í vinnulívinum er økt munandi seinastu árini. Hvat siga myndugleikarnir? Tað ber ikki til at fáa greitt svar frá myndugleikunum, um peningur verður fluttur frá vinnuni til partaeigarar skattafrítt. Útsagnirnar geva tó ábending um, at teir meta lógina vera trygga, og at tað ikki ber til at fáa pening skattafrítt – heldur ikki frá partabrøvum eldri enn 16. november 2001. Fyri einum ári síðani upplýstu myndugleikarnir, at teir fylgdu gongdini og vóru farnir undir átøk á skattaøkinum fyri at kanna, um hald var í tíðindunum um, at peningur varð tikin úr feløgum skattafrítt. Teir vísti eisini á, at krøv vóru sett móti partaeigarum, og at okkurt mál var í Føroya Kærustovni. Í mai 2010 kom Taks við tíðinda- skrivi um úrslitið av kanningini. Har var m. a. sagt, at teir høvdu hækkað kapitalvinningsinntøkuna hjá borgarum við ca. 30 mió. kr., og skuldi hetta givið landskassanum ca. 10 mió. kr. Tað kom eisini fram, at hækkingarnar høvdu samband við vanligar borgarar, sum høvdu keypt og selt partabrøv. Einki var nevnt um høvuðspartaeigarar – likvidatiónir, kapitalniðurskrivingar og sølu til holdingfeløg. Myndugleikarnir hava roknskap- irnar og uppgerðirnar yvir skattligu útveganarvirðini á gomlu parta- brøvunum pr. 31. desember 2006 og umskipanirnar av partafeløgum og hava tí svar upp á, um partaeigarar fáa pengar út skattafrítt - og hvussu stórar upphæddir kunnu hevast á henda hátt. Ein av meginreglunum fyri inn- krevjing av skatti er, at gjaldast skal eftir førimuni, og at býtið av samfelagsins ognum skal vera rættvís. Í Føroyum hava vit pro- gressivan skattastiga, har háinn- tøkur verða harðari skattaðar enn láginntøkur. Eitt nú skal løntakari, sum forvinnur kr. 300.000, rinda nærum helmingin í skatt, men so er tað spurningurin, um ávís útgjald frá partafeløgum eru undantikin skatting. Sum áður nevnt, hevur landskassin veitt lán fyri stórar upphæddir til vinnuna í samband við skattakredittir. Ein av uppgávunum hjá myndugleikunum er, at tryggja, at landskassans ognir verða umsitnar rættvíst og ábyrgdarfult, og hetta er eisini galdandi fyri útistandandi skattakredittir. Myndugleikarnir hava eisini skyldu at gera greiðar lógir og reglur á øllum økjum – eisini skattalógir - og tryggja, at ásetingarnar eru rímiligar og rætt- vísar, og at til ber hjá vanliga borgara- num at skilja lógartekstin. Gjøgnumgongdin av reglunum um skatting av gomlum partabrøvum kunnu geva ábending um, at møguliga er veikleikar í lógini, men tað kann eisini verða, at niðurstøðurnar eru skeivar. Tí hevði verið ynskiligt, at myndugleikarnir greiddu frá, hvussu ásetingarnar um skatting av eldri partabrøvum skulu skiljast, so at ivamál kunnu verða beind av vegnum. Dømi 1: P/F A Útlutan P/F A Materiell ogn 20.000.000 20.000.000 Innistandandi 24.000.000 -22.000.000 2.000.000 44.000.000 -22.000.000 22.000.000 Partapeningur 1.000.000 0 1.000.000 Framflytingar v.m 41.000.000 -22.000.000 19.000.000 Eginogn 42.000.000 -22.000.000 20.000.000 Skuld 2.000.000 2.000.000 44.000.000 -22.000.000 22.000.000 Dømi 2: P/F Søla P/F likvidatión Reguleringar At útgjalda Materiell ogn 20.000.000 -20.000.000 0 0 Innistandandi 24.000.000 20.000.000 44.000.000 -2.000.000 42.000.000 44.000.000 0 44.000.000 -2.000.000 42.000.000 Eginogn 42.000.000 42.000.000 0 Skuld 2.000.000 2.000.000 -2.000.000 44.000.000 0 44.000.000 -2.000.000 Dømi 3: Vinnings- P/F A býti P/F A Materiell ogn 20.000.000 20.000.000 Innistandandi 24.000.000 -1.000.000 23.000.000 44.000.000 -1.000.000 43.000.000 Partapeningur 1.000.000 1.000.000 Framflytingar v.m 30.000.000 -1.000.000 29.000.000 Eginogn 31.000.000 30.000.000 Skuld 2.000.000 2.000.000 33.000.000 -1.000.000 32.000.000 Dømi 4: P/F A P/F H Materiell ogn 20.000.000 Materiell ogn 0 Partabrøv 0 Partabrøv 42.000.000 Innistandandi 24.000.000 Innistandandi 125.000 44.000.000 42.125.000 Eginogn 42.000.000 Eginogn 125.000 Skuld 2.000.000 Skuld 42.000.000 44.000.000 42.125.000 Dømi 5: Niðurskr. P/F A partapening P/F A Materiell ogn 20.000.000 20.000.000 Innistandandi 24.000.000 -21.000.000 3.000.000 44.000.000 -21.000.000 23.000.000 Partapeningur 1.000.000 -500.000 500.000 Framflytingar v.m 41.000.000 -20.500.000 20.500.000 Eginogn 42.000.000 -21.000.000 21.000.000 Skuld 2.000.000 2.000.000 44.000.000 -21.000.000 23.000.000