hósdagur 7. mars 2002síða 4

6 Nr. 46 - 7. mars 2002 Nr. 46 - 7. mars 2002 7 ÁLIT/BAKGRUND Jan Müller Møguliga er tað tilvildin ella er tað lagnan, sum vildi tað so. At tað dag um dag verða løgd fram á Føroya løgtingi tvey álit ella frágreiðingar, sum hvør í sær og saman hava stóran týdning fyri fram- tíðina hjá hesum landi og fólki. Tað sipað verður til her er mentanarálitið, sum Óla Holm, landsstýris- maður legði fram týs- dagin, og síðani oljuvinnu- álitið, sum Eyðun Elttør, landsstýrismaður legði fyri tingið dagin eftir, mikudagin. Neyvan hava tvey øki fingið so nógva umrøðu í seinastuni sum nettupp mentanin og oljan. Hvussu er støðan á hesum økjum í dag, hvønn veg ber tað, og hvat vilja vit! Hetta eru dagsins spurn- ingar. Tað er tí kanska ikki so burturvið heldur, at vit fáa tvey aðalorðaskifti á tingi dag um dag um tvey so stór og fyri Føroyar nær tengd mál. Vinna og mentan hava vanliga ikki verið tengd saman í føroyskum høpi, men hyggja vit uttan um okkum, so er tað heilt vanligt, at hesi bæði økini stuðla uppundir hvørt annað. Symbolikkinum bagir tí heldur einki, tá hugt verður at permunum á teimum báðum álitun- um, sum nú liggja á borð- unum hjá øllum landsins tingmonnum og lands- stýrismonnum sum tvey týðandi skjøl, ið skulu vera við at byggja brúgv millum nútíð og framtíð. Permurnar á álitunum illustrera væl munin millum hesi bæði økini men sæð í einum størri samfelagshøpi ber eisini til at síggja samanhang og samlag. Á permuni á mentanarálitinum eru tey bleytu virðini, ein blá- klokka, meðan tað bók- staviliga sæð eru tey hørðu virðini, sum síggjast aftur á permuni á oljuálitinum, ein diamantherd bori- krúna. Harðari kann tað neyvan verða. Bláklokkan í mentanar- álitinum roynir at festa røtur í eini lítlari rivu á eini hellu. Hon livir bara av tí vatni, sum skolar eftir helluni. Her liggur nógvur symbolikkur vísandi til komandi mentanartil- gongdina. Borihøvdið í hinum álitinum, oljuálitinum er so tað harðasta av tí harða, sum er í samfelagnum og sum symboliserar royndir- nar at finna fram til oljuríkidømið í undir- grund okkara. Eftir stendur so spurn- ingurin: hvussu tvey so ymisk øki, tvey so ymisk álit – ið byggja uppá so stórar mótsetningar sum tey bleytu og tey hørðu virðini - kunnu sampakka, virka saman í eini eind landi og fólki til frama. Tað er eisini búskapur í mentan. Mentanin er í nógvum londum størsti ídnaðurin í framleiðslu av musikki, filmi, radio- og sjónvarpsprogrammum o.ø. Nógv lond hava góðar royndir av, at mentan og vinnulív samstarva, og vinnulívið hevur stóra gleði av at brúka listafólk í vinnulívinum. Tað snýr seg ikki um at keypa ella sponsorera eina konsert ella framsýning. Tað snýr seg um at brúka listafólk inni á virkinum. Tey koma við nýggjum hugskotum, við kreativiteti og fornýggilsi. Tey virki, sum brúka listafólk, fáa gott úrslit. Taka vit so hina støð- una, so er tað eisini vanligt í okkara grannalondum, at mentanarlívið verður fíggjað av vinnulívinum. Stórar fyritøkur hava stovnað grunnar, sum stuðla mentan og list. Men her er avgerandi, at listin hevur sítt frælsi og kann virka frítt. Spurningurin er í hvønn mun pengar frá olju- vinnuni skulu í grunnar, og har føroyingar so sjálvir gera av, hvat teir skulu fara til. Ella um oljufeløgini sjálvi skulu gera av, hvussu hesir pengar verða skilabest brúktir til at menna før- oyska førleikan í hesi vinnuni. Tað eru m.a. hesar spurningar vit hava sett teimum báðum landsstýr- ismonnunum í blaðnum í dag. Mentan og vinna hond í hond! Finna vit olju, og hon fer at geva samfelag- num nýggjar inntøkur, so er greitt, at hesar koma eisini mentanini til góða. Hetta eru landsstýrismenninir á økinum samdir um, men teir halda eisini, at í verandi støðu er tað landskassin, sum eigur at stimbra og stuðla mentanini OLJA OG MENTAN Jan Müller Nú fyrst eitt mentanarálit er lagt fyri tingið og síðani eitt oljuálit eisini hava vit hitt báðar landsstýrismenninar á økinum og spurt, hvussu teir halda, at hesi bæði økini kunnu samstarva og sampakka í framtíðini. Óli Holm, landsstýris- maður heldur, at olja og mentan eru knýtt at hvørj- um øðrum uppá nógvar ymiskar mátar. Hóast hetta ikki beinleiðis kemur fram í mentanarálitinum, so hava Mentamálastýrið og Olju- málastýrið tosað saman um, hvussu verkætlanir, sum hava tilknýti til eina komandi oljuvinnu best sampakka við eitt nú undirvísing, gransking og mentan her á landi. Herfyri varð avtala gjørd millum tey bæði stýrini um, at verkætlanir, sum Olju- málastýrið umsitur ella veit um, og sum snúgva seg um útbúgving, gransking og mentan, skulu koma til ummælis í Mentamála- stýrinum. Eisini hevur verið tosað um at fáa nakað av førleikapengunum yvir í t.d. Mentanargrunnin og Granskingargrunnin. Bæði stýrini eru samd um, at mann lívgar bæði gransk- ing og mentan við møgu- ligum førleikapengum. Men einki ítøkiligt hevur enn spurst burtur úr hesum enn. Óli Holm sigur, at so hvørt menningin á oljuøk- inum tekur dik á seg, er eisini rætt at kanna, hvørji árin henda vinna hevur á mentanina í landinum. Her er tað náttúrligt við einum tøttum samstarvi millum Oljumálastýrið og Menta- málastýrið. Landsstýris- maðurin heldur tað vera náttúrligt, at menninginn á tí mentanarliga og tí vinnuliga økinum og her serstakliga í sambandi við eina komandi oljuvinnu, fylgist at, tí hesi øki uppá so nógvar mátar eru knýtt at hvørjum øðrum. Óli Holm heldur annars, at høvuðssjónarmiðið má vera, at vit sjálvi gjalda fyri okkara mentan. Men tað forðar ikki fyri, at mann frá oljuvinnuni letur pengar til mentanarætlanir, tí tað verður helst so, at henda nýggja vinnan kemur at hava árin á mentanina. Landsstýrismaðurin vón- ar, at vit í næstu viku fara at fáa tvey góð og upp- byggjandi orðaskifti á tingi um ávikavist framtíðar mentanarpolitikkin og olju- politikkin. Oljuálit fyri tingið Í gjár legði landsstýrismað- urin í oljumálum drúgva frágreiðing fyri tingið um gongdina og støðuna í oljumálinum. Henda frá- greiðing skal vera grundar- lag undir einum aðalorða- skifti á tingi í næstu viku um framtíðar oljutilgongd- ina. Niðurstøðan í frá- greiðingini, um mann kann siga tað so, er tann, at vit mugu bíða til at taka nýggjar avgerðir í hesi vinnu, til eitt meira ítøkiligt úrslit fyriliggur um brunnin hjá The Faroes Partnership. Tað verður væntandi meira greitt í summar eftir boring hinumegin markið. Av tí at úrslitini av leitingini á Atlantsmótinum hava ikki verið nøktandi og sum vónir vórðu settar til fer tað helst eisini at hava ávirkan á virksemi her hjá okkum, og tí verður í oljuálitinum mælt til at bíða við at seta eitt kolvetnisráð á stovn til meira fæst at vita um Hessbrunnin. Eyðun Elttør, landsstýris- maður heldur tað vera skilagott við tveimum orða- skiftum á tingi í næstu viku um ávikavist olju og ment- an. Hóast her er talan um tvey ymisk øki, so heldur hann tað er áhugavert at merkja sær, at hesar báðar umrøður koma um somu tíð, tí olja og mentan hava nakað við hvørt annað at gera. Her hugsar lands- stýrismaðurin ikki minst um tað vanligu fólkament- anina, sum eisini sprettur úr teimum vinnumøguleikum, sum eru her á landi, og har ein oljuvinna kemur sum ein nýggjur møguleiki. – Tað skal ikki vera nakar ivi um, at tað er mín vón, at teir nýggju møguleikar, sum ein oljuvinna fer at geva samfelagnum, eisini koma mentanini og øllum Føroya fólki til góða. Eyðun Elttør dylur ikki fyri, at nakað av orðaskifti hevur tikið seg upp um pengarnar, sum oljufeløg lata til førleikamenning. Hann heldur tað vera rætt, at hesir pengar í mestan mun fara til at menna tey fólk og tær vinnur, sum skulu virka í hesi nýggju vinnu. Finna vit olju og vit hava ment fólk og virki til at kunna taka við hesi avbjóðing, so vil alt hitt koma av sær sjálvum. Her sipar hann til tær inntøkur, sum samfelagið fer at fáa frá eini slíkari vinnu, og sum tá fara at koma eitt nú mentanina til góða og vísir til, hvussu nógv oljuinn- tøkur í øðrum londum eru komnar mentanini har til góða. Landsstýrismaðurin heldur, at vit eiga ikki at síggja eina oljuvinnu og okkara mentan sum tveir mótsetningar – sum tvey øki, ið mótvirka hvørjum øðrum. – Eg síggi tvørtur- ímóti hesi økini sum partar av somu søk, nevniliga hvussu vit við at fáa sam- felagnum nýggjar inntøkur frá okkara egna tilfeingi, kunnu vera við til at skapa trivna og menning á øllum økjum, og her ikki minst á tí mentanarliga økinum. Lat okkum tí m.a. við álitinum um oljuna í aðrari hondini seta út í kortið ein miðvísan og skilagóðan politikk, sum so aftur kann vera karmur nettupp at kunna føra út í lívið teir góðu tankar og intentiónir, sum vit finna í mentanar- álitinum. Eyðun Elttør heldur, at soleingi vit ikki fáa stórar inntøkur frá oljuvinnuni, so eigur landskassin at verða við til at stuðla og stimbra ment- anini. Hann sær annars fyri sær, at mentan og vinnulív eru at meta sum tvey tannhjól, sum kunnu koyra væl saman. Fyri at kunna virka er neyðugt, at hesi sam- virka. Og tað er hetta hann og eisini starvsfelagi hans- ara í mentamálastýrinum peika á saman, nú teir skulu í tingið at við sínum álitum. Oljuinntøkur skulu gagna mentanini Olja og mentan á tinghúsvøllinum. Teir báðir landsstýrismenninir, Eyðun Elttør og Óli Holm lata hvørjum øðrum síni álit á lesa undan aðalorðaskiftunum á tingi í næstu viku Mynd Jens K. Vang KJ-Hydraulik á Kambsdali ger saman við øðrum fyritøkum í Eyturoynni stórt umvælingararbeiði um borð á grøn- lendskum skipi, sum liggur á Fuglafirði ÍDNAÐUR Edvard Joensen Fuglafirði: Ein grøn- lendskur línubátur liggur á Fuglafirði, har hann verður umbygdur fyri einar tvær- tríggjar milliónir. Tað eru fyritøkur i Eysturoynni, sum gera arbeiðið. Tað er fyrrverandi Mið- vingur, sum í løtuni verður umbygdur í Fuglafirði. Skipið skal riggast til garnafiskiskap, eins og nýggj verksmiðja verður sett í skipið, og sandblást og málað verður eisini. Reiðaríið Brdr. Lybert úr Manitsoq hevur keypt skipið úr Noreg, og er tað ávegis til Grønlands komið til Føroya til umbygingar. KJ-Hydraulik á Kambs- dali ger sjálvt umbygging- ararbeiðið. Ætlanin er, at skipið skal brúkast til kombineraða garna- og línuveiðu undir Eystur- grønlandi. Eisini annað arbeiði skal KJ-Hydraulik gera. Ymiskt vanligt servicearbeiði og eisini okkurt fyri klassan. Skipið er í løtuni skrásett undir hentleikaflaggi, og ein av uppgávunum KJ- Hydraulik er millum annað at syrgja fyri øllum í sam- bandi við umflagging til grønlendskt flagg. Nýggj verksmiðja verður gjørd umborð, og henni tekur FJM i Runavík sær av, meðan felagið Sand- blásing við Ljósá stendur fyri sandblásing og máling. Alt í alt verður arbeitt fyri eina tvær tríggjar milli- ónir umborð á hesum skipinum, sigur Ólavur A. Olsen, stjóri hjá KJ- Hydraulik. Nógv at gera Hann letur hampiliga væl at gongdini í løtuni. Smiðj- urnar hava væl at gera, sigur hann, hóast tað ikki er, sum tá tað var upp á tað mesta. – Nú tykist, sum tað ringasta trýstið er farið av, sigur hann. Og hann grund- ar tað partvís á, at nú eru vinnutólini aftur komin í so mikið frægan stand, at ikki er brúk fyri smiðjum alla tíðina. – Sannleikin var tann, sigur Ólavur Olsen, at skipaflotin var so niður- slitin aftan á kreppuna, at skipini høvdu alla tíðina fyri neyðini at verða kínd og kelað fyri at hanga saman. Nú eru færri umvælingar. Lutvíst tí tær stóru eru gjørdar, men eisini tí, at nú eru partar av flotanum skiftir út við nýggjari skip, sum ikki hava tær øgiligu umvælingarnar fyri neyð- ini. Eisini kann tað spæla inn, heldur hann, at fleiri nýggj skip eru ávegis, og eigarar- nir hava tí líkasum ikki hug at brúka pening upp á tað gamla, sum kortini veður lagt ella kanska selt. Men hóast tað tykist vera komið meira í fasta legu við smiðjuarbeiðinum nú, er einki, sum bendir á, at tað fer at gerast ov lítið kortini. Allar smiðjurnar hava tað, tær klára, og folkið kennir seg trygt og hevur ikki grund til at óttast nakað arbeiðsloysi, sigur stjórin á KJ-Hydraulik á Kambsdali. Nýbygningar Kj-Hydraulik eigur eisini smiðjuna Hydro-Tech á Eiði. Og har manglar fólk í løtuni. Lýsing hevur verið at sæð í blaðnum, har søkt verður eftir smiðjum og sveisarum til Hydro-Tech. – Tað kemst nú mest av, at onkur er farin í annað starv, og vit skuldu so brúka fólk, sigur Ólavur Olsen. Men tað knípur at fáa smiðir, sigur hann. Einir tveir sveisarar hava boðið seg fram, men eingin smiður. Hydro-Tech hevur smíð- að fleiri alibátar úr alu- minium. Tvíkiljur. Og tí fara teir at halda fram við, sigur stjórin. Í komandi viku verður ein latin Fiskaaling, og í juni verður tann næsti eftir ætlan latin Atlantic Sea- farms hjá Hera Hjelm. Tá hann er farin, er eing- in sáttmáli eftir, sum støðan er beint nú, sigur Ólavur Olsen, Men fleri fyrispurn- ingar eru, so áhugin er har. Stórarbeiði fyri grønlendingar Skráin hjá Eystur- oyar Gongufelag fyri í ár byrjar nú um vikuskiftið, tá farið verður fyrsta gongutúrin FERÐAVINNA Edvard Joensen Saltangará: Eysturoyar Gongufelag byrjar til- tøkini í ár við einum gongurturi úr Rók út á Nes, har aðalfundur verður hildin aftaná. Hesin túrurin er tann fyrsti av 14 túrum, skip- að verður fyri í ár. Kunningarstovan í Saltangará sigur í tíð- indaskrivi, at fyrsti gongutúrurin í ár verður sunnudagin 10. mars. Møtt verður úti í Rók, haðani gingið verður gjøgnum Saltnes og Tofgtir út á Nes, har túrurin endar í gamla prestagaðrinum. Har verður so aðal- fundur felagsins. Kaffi og bollar verða at fáa, verður sagt frá. Annars fer Eysturoyar gongufelag at skipa fyri fleiri túrum í summar. Tann fyrsti eftir aðal- fundin verður í apríl, og endað verður í septemb- er, stendur at lesa í fald- ara, sum Ferðavinnan í Eysturoy hevur givið út. Túrarnir verða ymisk- ir bæði í torleika og eisini eftir, hvar teir verða. Einir tveir túrar verða aðrastðani enn í Eysturoy. Í mai mánaða er ætl- anin at fara ein túr á Viðoynna, har gingið verður niðan á Villinga- dalsfjall og Enniberg. Í august er tað Streymoyggin, sum fær vitjan av gonguglaðum eysturoyingum. Tá standa Postalakirkja og Tindur fyri tørni. Farið verður úr Vestmanna. Annars eru túrarnir ymiskir. Bæði fjallatúrar og eisini gongutúrar í bygdum øki. Eysturoyar Gongufe- lag sigur, at eingin túrur verður gjørdur yvirhøv- ur, uttan loyvi fyrst er fingið frá teimum, sum eiga økið, har gingið verður. Tað kostar 150,- krón- ur árliga at vera limur í felagnum. Og tað gjald- ið er fyri eitt heilt húski. Allir túrar verða lýstir í bløðunum, umframt á tí faldaranum, sum givin er út. Sum vera man kunnu broytingar koma í, og slíkum hevur fe- lagið eisini tikið hædd fyri í faldaranum. Um fyrsta túrin, sum verður sunnudagin, sig- ur Kunningarstovan í Saltangará, at fólk kunnu tekna seg á Kunn- ingarstovuni, sum hevur telefon nr. 44 94 49 ella fartelefon 21 14 49. Eysturoyingar fara aftur til gongu Eysturoyar gongufelag fer aftur í ár á fjøllini Mynd: Óli Simonsen Eitt grønlendskt línuskip, sum føroyingar fyrr hava átt, verður umvælt á Fuglafirði fyri einar tvær-tríggjar milliónir Mynd: Edvard Joensen C M Y K 7 6