fríggjadagur 8. mars 2002síða 5

8 Nr. 47 - 8. mars 2002 Nr. 47 - 8. mars 2002 9 Hesi síðstu árini hevur Klaus Kiese- wetter ferðast í eini heilt aðrari verð, har tey villu dýrini ikki ræðast fólk og har minnisvarðar um menniskjans ágang ímóti natúruni enn eru sjónligir FERÐAFRÁSØGN Áki Bertholdsen – Hetta er ein heilt onnur verð. Men tann, sum vil sleppa at uppliva hana, skal ikki vera fátækur. Síðani Klaus Kiesewetter flutti úr Føroyum fyri trim- um árum síðani, hevur hann ferðast í eini heilt aðr- ari verð, sum tað bert er teimum heilt fáu beskorið at uppliva. Hann siglir við ferða- mannaskipum, sum gera út- ferðir til heimsins botn, Antarktisk. Týski Klaus Kiesewetter hevur búð í Føroyum í næstan 20 ár og hóast hann nú er fluttur, hevur hann ikki kappað alt samband við oyggjarnar, tí hann og konan hava enn húsini, tey áttu á Skálafjørðinum og einaferð ætla tey aftur til Føroyar at búgva. Men tað verður ikki enn, tí í løtuni hevur Klaus heilt onnur jørn í eldinum. Hann sigur, at arbeiðið, hann nú hevur, letur heilt aðrar dyr upp til ein heim, sum fá sleppa at síggja. Í løtuni er hann í Føroy- um og roynir at geva føroy- ingum innlit í hendan ser- merkta heimin. Tað ger hann bæði við fyrilestrum og við myndum frá teimum upplivilsum, hann hevur havt. Hóskvøldið hevði hann fyrilestur í Stóra Pakkhúsi í Vági, har hann við orðum og myndum greiddi frá tí stóru ísverðini fyri sunnan. Leygardagin hevur hann fyrilestur í Norðurlanda- húsinum í Havn. Sama dag letur eisini ein myndafram- sýning upp við myndum frá ferðum hansara, framsýn- ingin hongur uppi í ein mánað. Ferðir fyri ríkfólk Klaus Kiesewetter hevur serliga siglt við teimum skipum, Bremen og Hansi- atic, ið bæði eisini hava verið í Føroyum. Umborð er arbeiðið hansara at halda søguligar fyrilestrar fyri ferðafólki um um Antarktisk og tey støð, har skipið leggur at á ferðunum. Ferðirnar vara vanliga ímillum 17-25 dagar, men tær kosta minst 70.000 krónur, umframt ferðina til yvir til Suðurargentina, har sjálv sjóferðin yvir um hav byrjar. – So tað er ikki vanlig fólk, vit ferðast við. Tað eru ríkfólk úr USA, Evropa og úr Asia, mest Japan, sum eru á hesum ferðunum, sig- ur Klaus. – Men hetta eru fólk, sum hava sæð tað mesta av heiminum og eru sinnað at betala, tað sum tað kostar at síggja ein blett av jørðini, sum ógvuliga fá hava sæð áður. Ferðin, suður til Antarkt- isk varar vanliga hálvtann- að til tvey samdøgur og er mangan baldrut, tí hetta er ein leið har látrýst eftir lá- trýst ofta føra nógvan vind og sjaskveður við sær. Men komin suðurum, er veðrið gott. Hann sigur, at á ferðini verður lagt at ymsastaðni, eitt nú á gomlum hvala- støðum og øðrum søgulig- um støðum. – Hetta er ein heilt onnur verð, enn tað, vit eru von við. Djóralívið er sera fjøl- broytt og ógvuliga sermerkt við tað, at dýrini ræðast ikki fólk. – Tvørturímóti eru dýrini rættiliga forvitin. Ístaðin fyri at renna undan, plaga pingvinirnir at gøgast upp á fólk, nippa í buksubrøkurn- ar og bíta í lissurnar í skón- um fyri at vita, hvat hetta er fyri eitt slag, sum er komið framvið. – Tað ýðjur eisini í kóp- um, men teir tíma ikki at hyggja upp, hóast fólk koma teimum so nær um eina armslongd. Hann sigur, at hetta kemst av, at dýrini ongar natúrligar fíggindar hava og tí hava tey onki at vera bangin fyri. Fyrilesturin í Norður- landahúsinum leygardagin, verður tann einasti, sum Klaus Kiesewetter hevur í Føroyum á hesum sinni. Í einum seinni blað fara vit at hava samrøðu við Klaus Kiesewetter um ferð- ir hansara til heimsins botn. Ferðast við fólki til heimsins botn Nú skulu púra greið- ar reglar gerast fyri, hvussu børn í Havn verða tikin upp í dagrøktina. Heðin Mortensen sigur, at hereftir skal ongin ivi verða um, hvar á bíðilistanum eitt barn stendur BÍÐILISTI Áki Bertholdsen Bíðilistin til at fáa dag- stovnapláss til børn í Havn- ini hevur mangan elvt til misnøgd og trupulleikar. Men tað skal broytast, tí nú skulu heilt greiðar reglar gerast fyri, hvussu børnini verða tikin inn á dagstovn- ar, ella í dagrøkt. Tórshavnar Býráð hevur nú gjørt eina greiða reglu- gerð fyri, hvussu børnini skulu takast í ansing og mentamálnevndin hjá bý- ráðnum hevur einmælt samtykt at taka undir við reglugerðini og hevur mælt býráðnum til at seta hana í verk. Heðin Mortensen sigur, at eftir nýggju reglugerðini skulu foreldur ongantíð ivast í, hvar á bíðilista teirra barn stendur. Sostatt verður ikki longur gingið eftir at kynsbýtið á stovnunum skal passa. Hig- artil hevur tað verið so, at børn eru koyrd afturum á bíðilista og onnur børn tik- in framum, tí tey hava hóskað betri til aldursbýtið á stovninum, har tey eru tikin inn. Nú er einasta treyt, at minst tvey børn av sama kyni skulu vera á somu stovu, hetta fyri at tey skulu hava onkran av sama kyni at spæla við. Annars skal ein upptøku- nevnd setast við trimum umboðum, sum skulu handfara hvørja einastu umsókn. Í henni koma at sita dagligi leiðarin fyri dagrøktina, Katrin Peter- sen, eitt umboð fyri dag- røktina og eitt umboð fyri dagstovnarnar. Heðin Mortensen sigur, at tá ið foreldur søkja um at fáa eitt barn í ansing, skal barnið hava eitt nummar, alt eftir, hvar á bíðilistan- um, tað stendur. Tey skulu eisini hava at vita, nær væntandi er, at barnið sleppur inn. – Síðani skal tað altíð bera til hjá foreldrunum a fylgja við, hvar barnið stendur á bíðilistanum, Tey, sum hava atgongd til alnet- ið, kunnu gera tað har. – Tá ið foreldur søkja, kunnu tey raðfesta, hvørj- um stovni, tey vilja hava børnini á. Tey, sum bara skriva eitt navn, koma bara upp á tal til tann eina stovn- in og hava tískil ongan møguleika at fáa børnini á annan stovn. Men tey, sum fáa børnini á stovnin, tey hava raðfest sum munnar tvey, ella trý, kunnu søkja um at fáa børnini á stovnin, tey hava raðfest sum nummar eitt og so fáa tey tað, tá ið pláss er, sigur Heðin Mortensen – Men taka foreldur av einihvørji orsøk ikki av ein- um ansingartilboði, verður barnið ikki flutt afturum á bíðilistanum, leggur hann afturat. Býráðið skuldi viðgera málið í gjárkvøldið, men úrslitið var ikki geitt, tá ið blaðið fór til prentingar. Ein ógvuliga forvitin pingvinungi forvitnast at vita, hvat Klaus Kiesewetter er fyri ein. Myndin er tikin í Suðurgeorgia, ið er ein oyggj eystanfyri Hornið í Suðuramerika. Á ferðini suður í Antarktisk plaga ferðamannaskipini at leggja at landi í Suðurgeorgia Skil fáast á bíðilistan til barnaansing í Havn – Nú skulu foreldur ongnatíð ivast í, hvar á bíðilistanum barn teirra stendur at sleppa í barnaansing í Havn. Nýggjar reglar skulu nú setast í verk. Myndin er tilvildarlig – Vit eru ógvuliga klókk og ófatiliga vónbrotin av okkara arbeiðsgevara. Mentamálastýrið hevur valt at brúka orkuna uppá at fáa próvtøkuuppgávur gjørdar heldur enn at loysa málið. Tað er átaluvert og eigur at geva teimum, sum hava gjørt uppgáv- urnar, ringan smakk í munnin, sigur Emmy S. Joensen, næst- forkvinna í Føroya Lærarafelag BLOKADAN Turið Kjølbro Eftir øllum at døma er blokadan, sum Føroya Lær- arafelag setti í verk seinasta heyst móti allari próvtøku- uppgávugerð til skrivligu royndirnar í fólkaskúlanum í summar, tileinkisgjørd av Mentamálastýrinum. Miku- dagin segði Óli Holm, landsstýrismaður við skúla- málum, frá tingsins røðara- palli í svari til ófráboðanan fyrispurning frá Katrin Dahl Jakobsen, tingkvinnu, at uppgávurnar eru gjørdar og próvtøkurnar verða sum ætlað. Hvør hevur gjørt uppgávurnar, vil hann einki siga um. Hetta kemur sera illa við hjá Føroya Lærarafelag. – Tað er sera harmiligt, at fólk hava átikið sær at gjørt arbeiði, sum er rakt av blokadu. Vit eru ógvuliga klókk og ófatiliga vónbrot- in av okkara arbeiðsgevara. Vit taka málið í stórum álv- ara. Slík atgerð er við til at máa støðið undan fakfel- agsarbeiði og tí saman- haldi, sum eigur at eyð- kenna fakfelagsarbeiði. Mentamálastýrið hevur valt at brúka orkuna uppá at fáa próvtøkuuppgávur gjørdar heldur enn at loysa málið, og tað eigur at geva teimum og fólkunum, sum hava gjørt uppgávurnar, ringan smakk í munnin. Tað er átaluvert, uttan mun til, um tað eru lærarar ella onnur sum hava gjørt uppgávurn- ar. Hesi eru vard av eini lóg, men nú er vandi fyri, at lærarar fara at gita, hvør hevur gjørt tær og ikki, og tað er sera óheppið, sigur Emmy S. Joensen, næstfor- kvinna í Føroya Lærarafel- ag. Víst á loysnir At tað hevur eydnast Mentamálastýrinum at yvirtala fólk at gera próv- tøkuuppgávur, hóast ein blokada er í gildi, sigur nógv um, hvønn arbeiðs- hátt, Mentamálastýrið nýt- ir, sigur Emmy S. Joensen. – Í staðin fyri at brúka alla orkuna til at finna eina virðiliga loysn á trætuni, hevur okkara arbeiðsgevari valt ta vánaligastu loysnina. Føroya Lærarafelag hevur víst á fleiri gongdar leiðis soleiðis at málið kann loys- ast, blokadan kann takast av og lærarar sleppa at gera uppgávur til royndirnar. Hon vísir á, at nógvir møguleikar eru at loysa málið. – Við hesi atgerðini hev- ur Mentamálastýrið loyst akuttu trupulleikarnar, men vit eru ongantíð so langt frá eini loysn sum nú. Menta- málastýrið setur seg nú aft- urá og staðfestir, at hvørki kommunur ella Fíggjar- málastýrið eru til at tosa við um hesi viðurskifti. Okkara arbeiðsgevari kast- ar alla ábyrgd frá sær, og tað eigur ongantíð at koma fyri. Vit hava ikki sæð enn, at allir partar í trætuni brúka neyðugu orkuna til at loysa trupulleikan. Føroya Lærarafelag ar- beiðir út frá einum áliti, sum Mentamálastýrið, Før- oya Lærarafelag og umboð fyri kommunurnar í felag hava gjørt um ábyrgd av savnsrøktini. – Tilmælið í álitinum vís- ir, hvussu savnsrøktin kann avgreiðast, og Mentamála- stýrið eigur at ábyrgdast fyri hetta, tá ið ein semja eftir samráðingar staðfestir, at loysnir skulu finnast, og allir partar eru við. Tað ber ikki til hálvt annað ár eftir at siga, at Mentamálastýrið einki meinti við álitinum. At so skúlin dettur niður ímillum tvey stýri og hvørki vil kennast við mál- ið, er ein stórur trupulleiki. Spurd um ikki Føroya Lærarafelag hevur tikið næmingarnar í framhalds- deildini sum gíslar í málin- um og um tað ikki er upp- gávan hjá Mentamálastýr- inum at síggja til, at næm- ingar sleppa upp til roynd, svarar Emmy S. Joensen. – Eg skilji væl, at Menta- málastýrið hevur ein álvar- saman trupulleika at loysa, men Føroya Lærarafelag vil eisini, at næmingarnir sleppa til roynd og vit hava lagt stóra orku í at loysa málið. Vit hava víst á nógv- ar gongdar leiðir, sum allar eru afturvístar. Mentamála- stýrið, Fíggjarmálastýrið og kommunurnar hava ábyrgdina av, at málið ikki er loyst. Blokadan stendur fram- vegis við, og hon hevur síð- ani 20. februar eisini um- fatað savnsrøktina á skúl- unum kring landið. Tað merkir, at lærarar, sum áður hava røkt og viðlíkahildið serstovur, ikki skulu gera hetta arbeiðið. Um blokad- an verður herd upp aftur meir, er støða ikki tikin til enn. Mentamálastýrið stingur lærarar í ryggin Nú kom so endiliga mentunarálitið. Onkur heldur, at tað kom held- ur seint, nú hugsað verð- ur um, at val stendur fyri durum, men nú er tað so komið. Eg – saman við restini av Leikpalli Før- oya – hava gjøgnum- gingið mentunarálitið væl og virðiliga – og hóast onkrar orðingar ikki vóru heilt sum vit ynsktu, vóru vit á einum máli um, at hetta er eitt stórt framstig. Tað størsta sum landsstýrið er komið við. At Signar á Brúnni eigur stóran heiður av hesum, kann prógvast, tí beinanvegin hann kom í landsstýris- sessin setti hann gongd á arbeiðið og hann sá eis- ini, at skal m.a. sjónleiki verða lív lagað her á landi, so mátti okkurt gerast og tað skuldi ger- ast nú. Tíggju tey fyrstu árini, ið Meginfelag Áhuga- leikara Føroya virkaði, var eg í nevndini og var tann fyrsti formaðurin í MáF. Og síðani Leik- pallur Føroya varð settur á stovn fyri fleiri árum síðani, havi eg sitið í ráðnum. Tí var eg sera skuffaður at hoyra parta- mann mín, Jógvan á Lakjuni, í Fimmaranum, har hann líka sum róði fram ímóti, at tað er skeivt at fólk sita og játta pening til sín sjálv- an. Hetta hava vit gjørt í nógv ár í Leikpalli Før- oya og so væl, at ment- unarálitið byggir á hesa skipan og kann ikki sig- ast annað enn, at hetta er ikki so lítið álit at hava víst okkum. Í ráðnum sita seks limir. Og fimm av teim- um eru vald av MáF – áhugaleiklistini – meðan bert tann eini er valdur av yrkisleikarum. Og hóast hetta, so hevur ongantíð verið nøkur atkvøðugreiðsla í ráðn- um, men vit hava altíð kunna tosað okkum fram til eitt úrslit, ið øll eru nøgd við. Eg vóni ikki, at úttal- ilsini frá Jógvani á Lakj- uni umboða meiningina í Fólkaflokkinum, tí so er hann – Fólkaflokkur- in – illa farin – og eg kann sum limir í flokk- inum, síðan eg var 16 ára gamal, als ikki góða hetta. Mentunarálitið vísir okkum álit. Gævi at allir politikarar høvdu gjørt tað sama, eisini Fólka- flokkurin. Jógvan E. Ósá Hav álit á mentunarálitinum – Við hesi atgerðini hevur Mentamálastýrið loyst akuttu trupulleikarnar, men vit eru ongantíð so langt frá eini loysn sum nú, sigur Emmy S. Joensen, næstforkvinna í Føroya Lærarafelag Næmingarnir í 9. og 10. flokkunum kring landið sleppa kortini upp til fráfaringarroynd fólkaskúlans og víðkaðu fráfaringarroynd fólkaskúlans Mynd: Jens Kr. Vang C M Y K 9 8