fríggjadagur 8. mars 2002síða 13

24 Nr. 47 - 8. mars 2002 Nr. 47 - 8. mars 2002 25 UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Ósemja um olju Ósemja hevur tikið seg upp í norsku stjórnini. Vinnumálaráðharrin, Ansgar Gabrielsen, tek- ur undir við einari ætlan, sum miðjar eftir at leggja olju- og gass- deildina hjá Hydro saman við Statoil, men hesum er oljumálaráð- harrin, Einars Steens- næs, ímóti. Oljumála- ráðharrin heldur tað vera ein fyrimun við tveimum stórum feløg- um, men vinnumála- ráðharrin heldur tað vera rættari at leggja feløgini saman. Norski staturin eigur 80 prosent av Statoil og 44 prosent av Hydro. Verður samanleggingin veruleiki, fær staturin einsamallur ræðisrættin yvir felagnum, tí tað almenna fer at eiga umleið 70 prosent. Norskir serfrøðingar siga, at tað samanlagda felagið fer at hava eitt marknaðarvirði, sum verður um 200 mia. krónur. Saman- legging góðkend Amerikansku kapp- ingarmyndugleikarnir hava góðkent, at tær báðar stóru teldufyri- tøkurnar HP og Com- paq verða lagdar sam- an. Frammanundan hevur ES-nevndin boð- að frá, at hon góðkennir eisini samanleggingina. Enn er málið tó ikki avgreitt, tí partaeigarar- nir í HP hava ikki sagt sína hugsan enn. Tað verður gjørt á fundi tann 19. mars, og spenningurin er stórur, tí arvingarnir eftir teir báðar stovnararnar, Hewlett og Paskard, hava higartil verið ímóti samanleggingini, og tey royna framvegis av øllum alvi at forða málinum. Tann 20. mars skulu eigararnir í Compaq taka støðu til saman- leggingina, men sum skilst er eingin trupul- leiki har. Tær báðar fyritøkur- nar kunngjørdu longu í fjør, at tær ætlaðu at leggja saman Úr Norðurlondum: Sleppur ikki at vitja Svenska stjórnin hevur gjørt av at sýta tai- wanska forsetanum, Chen Shui-bian, inn- ferðarloyvi til Svøríkis. Forsetin varð boðin at halda røðu á landsfund- inum hjá svenska Fólkaflokkinum, men tað verður av ongum. Formaðurin í Fólka- flokkinum, Lars Lejen- borg, sigur, at stjórnin krýpur fyri einaræð- inum í Kina, sum hann tekur til. Men Anna Lindh, uttanríkisráð- harri vísir á, at eins og hini ES-londini viður- kennir Svøríki ikki Taiwan sum sjálvs- støðugt ríki. Uppfatan- in er, at Taiwan er ein kinesisk oyggj og part- ur av kinesiska ríkin- um. Tað skal kosta Danski løgmálaráð- harrin, Lene Espersen, hevur nú gjørt av at herða revsingina til vertshús og matstovur, sum skeinkja rúsdrekka til fólk, sum eru yngri enn 18 ár. Í dag fáa vertshúsini og matstov- urnar 600 krónur í bót, men løgmálaráðharrin heldur, at bótin stendur als ikki mát við tann vinning, sum hesi hava av at selja rúsdrekka. Lene Espersen sigur, at skuldi tað víst seg, at tað ikki er nóg mikið at gera bøturnar størri, er hon til reiðar at fara í Fólkatingið fyri at fáa tað at broyta lógina, sum hesi virka undir. Varðveitir ognir Norski forsætisráð- harrin, Kjell Magne Bondevik, heldur, at norska kirkjan skal sleppa at varðveita sínar ognir, verður kirkjan loyst frá statin- um, soleiðis sum fleiri politikarar mæla til. Fleiri av teimum fremstu norsku løg- frøðingunum eru av somu áskoðan. Norska kirkjan eigur m. a. 12.200 jarðar- stykki í 380 kommun- um umframt 80 stórar prestagarðar, 980.000 mál av skógarøki og 460 prestabústaðir. Ognirnar hjá kirkjuni eru mettar til at vera umleið fýra mia. krónur verdar. Mamma Fadimu Sahindal bað mannin skjóta seg heldur enn sína egnu dóttur, men hann vildi ikki lurta Ærumorðið á ta 26 ára gomlu kurdisku kvinnuna Fadimu Sahindal í januar skelkaði alt Svøríki. Mikudagin var mamma hennara til avhoyringar hjá svensku løgregluni. Hon greiddi frá, at hon, Fadima og tvær yngri døtur vóru komnar saman um kvøldið tann 21. januar, tá onkur brádliga bankaði á dyrnar. Systir Fadimu, sum átti íbúðina, fór uttar at vita, hvør tað var. Ígjøgnum eitt hol í hurðini sá hon, at tað var pápi hennara. Tær fýra vóru greiðar yvir, at hann ætlaði sær at revsa Fadimu, tí hon hevði havt ein svenskan drong, og tær av- gjørdu tí ikki at lata dyrnar upp. Ístaðin sløktu tær ljósið inni og sjónvarpið. Tá tær einki hoyrdu aftur í ein hálvan tíma, hildu tær, at pápin mundi vera farin, men tá Fadima um hálv- gum tíggju-tíðina ætlaði sær til hús, stóð pápin í hurðini fyri henni við skammbyrsu í hondini. Undir avhoyringini mikudagin greiddi mamm- an frá, at tað eydnaðist sær at fáa í armin á manninum. - Skjót meg! Skjót heldur meg, rópti eg. Men Rahmi Sahindal lurtaði ikki eftir henni. Ístaðin setti hann skamm- byrsuna ímóti høkuni á Fadimu og skjeyt. Eftir at hon var dottin niður á gólvið í gongini, skjeyt hann hana tvær ferðir afturat í høvdið. Mikudagin avgjørdi svenska ákæruvaldið at ákæra Rahim Sahindal fyri morð. Hermenn mintust teir tríggjar donsku her- menninar, sum doyðu í Kabul mikudagin. Men Danmark heldur fram við arbeiðinum í Afghanistan AFGHANISTAN Árni Joensen Hóast hermenninir í her- støðunum í Farum og Skive framvegis ikki høvdu fingið at vita, hvørjir teir tríggir deyðu ella teir tríggir særdu hermenninir vóru, var minningarhald á báðum støðunum í gjár. Donsku hermenninir, sum vórðu sendir til Kabul, eru úr verkfrøðideildini hjá danska herinum, og hendan deildin heldur til í Skive og Farum. Tí vóru minningar- haldini har. Í gjár vórðu líkini av teimum trimum donsku hermonnunum og teimum báðum týsku feløgum teirra, sum eisini doyðu í vanlukkuni, flutt við flog- fari til Usbekistan og hað- ani víðari við einum sjúkra- flogfari til Køln í Týsk- landi. Eitt danskt hernaðar- flogfar skuldi so flyta tey trý líkini og teir tríggjar særdu til Danmarkar. Í gjár hevði danska her- leiðslan framvegis ikki al- mannakunngjørt nøvnini á teimum seks hermonnun- um, tí herleiðslan hevði ikki fingið fatur á teimum avvarandi hjá einum teirra. Halda fram Bæði danska herleiðslan og stjórnin hava gjørt greitt, at vanlukkan í afghanska høvuðsstaðnum fær onga ávirkan á donsku luttøkuna í arbeiðinum. Anders Fogh Rasmussen, forsætisráð- harri var sjónliga skelk- aður, tá hann kunnaði fjøl- miðlarnar um vanlukkuna, men hann legði samstundis dent á, at Danmark fer at halda fram við arbeiðinum í Afghanistan. Tað sama søgdu umboð fyri allar teir politisku flokkarnar í Fólkatinginum. Christian Hvidt, verju- ovasti segði á tíðindafundi mikukvøldið, at vanlukkan hevði skelkað alla verju- leiðsluna. Hann boðaði frá, at hann og týski verju- ovastin, Harald Kujat, hava avtalað at skipa fyri einari felags kanning av tí, sum hendi. Týski samveldiskansl- arin, Gerhard Schrøder, segði, at vanlukkan í Kabul er enn ein tekin um, hvussu vandafult arbeiðið hjá hermonnunum í Afghan- istan er. Eisini hann gjørdi greitt, at Týskland fer at halda fram við sínum arbeiði í Afghanistan. Gamlar rakettir Teir donsku og týsku her- menninir vóru í ferð við at oyðileggja nakrar gamlar russiskar rakettir av slag- num SA-3, tá vanlukkan hendi. Teir høvdu júst oyðilagt eina rakett og vóru á veg til ta næstu, tá van- lukkan hendi. SA-3 rakettirnar eru um- leið 40 ára gamlar. Sov- jetski herurin nýtti nógvar av hesum rakettunum í krígnum í Afghanistan, og nógvar teirra liggja fram- vegis har óbrostnar. Ein deild við verkfrøði-her- monnum úr Danmark, Týsklandi, Hollandi og Eysturríki hevur fingið til uppgávu at beina fyri teimum óbrostnu rakettun- um umframt gonslum russ- iskum minum. Danska verjuleiðslan sigur, at teir donsku her- menninir hava góða venjing til hetta arbeiðið, men kortini hendi vanlukkan. Nú skal kannast, hví van- lukkan kortini hendi. Minningarhald á donskum herstøðum – Skjót heldur meg! Ovastin fyri týsku herleiðsluni, generalurin Harald Kujat, kunnar týsku fjølmiðlarnar um vanlukkuna í Kabul. Harald Kujat og danski verjuovastin, Christian Hvidt, hava avtalað at skipa fyri einari felags kanning av tí, sum hendi Mynd: Reuters UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Microsoft hóttir Microsoft hóttir nú við at taka aftur Windows XP og at gevast við at menna nýggjar stýri- skipanir fyri at mót- mæla, at níggju ameri- kanskir statir hava gjørt av at halda fram við sakarmálinum um eink- arrættin hjá felagnum. The Washington Post skrivaði í gjár, at verður Internet Explorer skilt frá Windows, soleiðis sum teir níggju statirnir krevja, kann Microsoft kenna seg noytt til at taka Windows XP av marknaðinum, sam- stundis sum felagið fer at gevast at menna nýggjar stýriskipanir. Lítið afturfyri Felagið hjá donsku ídn- aðarvirkjunum heldur, at fólk, sum fáa sær eina hægri útbúgving, fáa ov lítla løn fyri út- búgvingina. Sambært felagnum vísa kann- ingar, at væl útbúgvin fólk í øðrum londum fáa væl meiri burturúr. Danska ídnaðarfelag- ið sigur, at tann lítla samsýningin ger, at tey ungu aftra seg við at fara undir hægri lesnað. Víst verður á, at tíggju ár aftan á fólkaskúlan hava meiri enn 30 pro- sent av teimum ungu onga útbúgving ella eru í ferð við at útbúgva seg. Dambært Dansk Industri er ov lítil munur á lønini hjá ólærdum og teimum við góðum útbúgving- um. Í Danmark liggur munurin um 40 pro- sent, men felagið nevn- ir sum dømi, at í Hollandi er tilsvarandi munurin 60 prosent og í USA heili 160 prosent. Ov langur Norsku sjóferðslu- myndugleikarnir góvu herfyri boð um at kappa 23 sentimetrar av einum báti, sum siglir millum Kristiansand og eina lítla oyggj. Or- søkin var, at skiparin hevði bert loyvi at føra før upp til 15 metrar, men tá báturin vísti seg at vera 15,22 metrar, var einki annað at gera enn at kappa 23 senti- metrar av gronini. Og so varð gjørt. Úr Norðurlondum: Ongan smáfisk Norsku fiskivinnu- myndugleikarnir ar- beiða við einum upp- skoti, sum skal bera í sær, at fólk, sum fara í bátin at fáa sær eitt kók av smáfiski, skulu halda somu reglur um minstamát sum tann vanliga fiskivinnan. Norðan fyri 64. breidd- arstig er minstamáti á toski 47 sentimetrar, meðan tað er 30 senti- metrar har suðuri. Eitt av endamálunum við reglunum er at av- marka fiskiskapin hjá útlendskum ferðafólki. Ein kanning hevur víst, at útlendsku ferða- fólkini fiska umleið 15.000 tons við norsku strendurnar um árið. Nýggir limir Meðan norski Arbeið- araflokkurin missir limir í hópatali, gongur tað heldur frægari hjá sosialdemokratiska flokkinum í Danmark. Leiðslan sigur, at flokkurin hevur fingið 3.000 nýggjar limir síðani valósigurin í november, men einki verður sagt um, um ella hvussu nógvir limir eru farnir úr flokkinum. Tað er heldur ikki greitt, hvussu nógvar limur sosialdemokrat- iski flokkurin hevur, men fyri tveimum árum síðani var limatalið beint oman fyri 50.000. Fyri tjúgu árum síðani var tað oman fyri 100.000. Prestur dømdur Ein dómstólur hevur dømt ein 44 ára gamlan prest í Møre og Roms- dal í Noregi fyri at hava gjørt seg inn á sínar egnu døtur og eina kvinnu, sum hann var sálarhirði hjá. Ein lægri rættur dømdi herfyri prestin hálvt sætta ára fongsul fyri ógerðina, sam- stundis sum hann misti rættin at virka sum prestur og sálarhirði, men presturin kærdi dómin. Hesaferð var málið fyri í einum nevningatingi, og sjálv revsingin er tí ikki ásett enn. Presturin eigur tríggjar døtur, og tær vóru allar yngri enn 14 ár, tá hann gjørdi seg inn á tær. Serfrøðingar í Mið- eystur-viðurskiftum siga tað vera sannlíkt, at ófriðurin millum ísraelsmenn og palestinar fer at enda í veruligum kríggi. Báðir partar herða tiltøkini MIÐEYSTUR Árni Joensen Serfrøðingarnir ivast ikki í, at harðskapurin fer at vinda enn meiri upp á seg, eftir at ísraelski herurin beindi fyri tveimum limum í Fatah- felagsskapinum týskvøldið. Teir báðir menninir sótu í einum bili, sum var á veg ígjøgnum býin Ramallah. Brádliga skjeyt ein ísraelsk stríðstyrla eina rakett eftir bilinum, sum fór í luftina. Annar av monnunum í bilinum var Muhamad Abu Halawa, sum slapp undan einari tilsvarandi ísraelsk- ari atsókn seinasta heyst. Vesturlendskir politikarar hava fleiri ferðir kallað hetta slagið av ísraelskum álopum beinleiðis avrætt- ingar, og serfrøðingar vísa á, at hvørja ferð ísraelski herurin hevur framt eitt tílíkt álop, hava palestinsku hevndarálopini verið um- fatandi. Tilburðurin í Ramallah var bara ein av fleiri týs- dagin. Stutt eftir klokkan tvey um náttina fór tann 20 gamli palestinin Ibrahim Hassouna inn á eina mat- stovu í Tel Aviv við maskin- byrsu síni. Tá avtornaði, lógu tríggir ísraelsmenn og Ibrahim sjálvur deyðir á gólvinum. Eygleiðarar siga, at dráp- ini í Ramallah og Tel Aviv eru úrslitið av einum van- stýrdum Miðeystri, har eitt hernaðarálop elvir til tað næsta, og har dráp altíð verður hevnt við drápi. Bara hesa seinastu vikuna hava meiri enn 60 pale- stinar og meiri enn 30 ísraelsmenn latið lív, og hóast tað hava báðir partar boðað frá, at teir fara at herða síni tiltøk. Ísraelski forsætisráðharrin hevur í hvussu er ongar ætlanir um at verða tann fyrri, sum slakar. - Vit fara at leypa á pale- stinska sjálvsstýrið, til tað biður um grið, segði Ariel Sharon við Jerusalem Post týsdagin. Veruligt kríggj Fleiri viðurkendir Miðeyst- urserfrøðingar siga, at held- ur ófriðurin fram, kann hann enda sum veruligt kríggj. Tað einasta, sum kann forða krígnum, er, at eitt ella annað óvæntað hendir, eitt nú at Yasser Arafat doyr, at Ariel Sharon verður koyrdur frá, ella at USA leggur fram eitt friðaruppskot, sum báðir partarnir taka undir við. Men serfrøðingarnir á- sanna, at eingin av hesum møguleikunum er serliga sannlíkur. - Eg veit ikki, hvussu leingi hetta kann standa við. Kanska seks mánaðir, kanska seks vikur ella kanska tvey ár. Men eg veit, at halda báðir partar á at herða tiltøkini, fer kreppan at enda sum veruligt kríggj, sigur professarin Khalil Shikaki, sum arbeiðir á einum granskingarstovni í Ramallah. Ísraelski starvsbróður hansara, Yoram Meital, professari á Ben Gurion- stovninum í Negev, tekur undir við Khalil. - Tað er týðiligt, at báðir partar eru til reiðar at rinda ein høgan prís fyri at halda fram við bardaganum og at herða hann, og tískil versn- ar kreppan. Eg havi eisini varhugan av, at hvørgin parturin dugir at síggja, hvussu kreppan skal loys- ast, uttan at onkur uttaneftir leggur uppí. Tað er ikki óhugsandi, at tað endar í veruligum kríggi, og tað er ein spurningur, um tað fer at bera til at savna altjóða stuðul til at forða tí, sigur ísraelski professarin. Youran Meital heldur, at ST og ES kunnu virka við til at loysa kreppuna, men hesum er Khalil Shikaki ikki heilt samdur við hon- um í. - ST? Hvar er ST, spyr hann. Tað er bara USA, sum hevur vald til at tryggja frið í Miðeystri. Men hugsa vit um tað, sum vit hava hoyrt úr Washing- ton, so er lítið, sum bendir á, at nakað fer at henda, so leingi George W. Bush er forseti, sigur Khalil Shi- kaki. - Eg fari fegin Egyptiski forsetin, Hosni Mubarak, sum í gjár hitti Bush í Washington, roynir at fáa Arafat og Sharon til Kairo at tingast. Tá Sharon varð spurdur, um hann er til reiðar at fara til Kairo, hevði hann eftir øllum at døma ikki gloymt avgerð- ina hjá ísraelsku stjórnini at byrgja Arafat inni í Ra- mallah. - Eg fari fegin, men eg vænti, at Arafat verður forðaður í at fara, svaraði Sharon. Vænta veruligt kríggj í Miðeystri Skyldfólk og vinmenn fylgja einum ísraelskum hermanni til gravar Mynd: Reuters Á Vestara Áarbakka: Skyldmenn til jarðarferð hjá einum falnum palestina Mynd: Reuters C M Y K 25 24