hósdagur 23. mars 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 58 - 23. mars 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 58 - 23. mars 2000 Viðmerking: Jeg forstår som dansker ud- mærket, at Færøerne har lyst til at være uafhængig af Danmark. Når det er sagt, så irriterer det mig, at færingerne øn- sker, at vi danskere - hvoraf nogle af os betaler 68% i skat, 25% moms på alle varer, 200% afgift på en ny bil, høje benzinpriser, be- skatning af lejeværdi af eg- en bolig samt yderligere en årlig ejendomsskat der i mit tilfælde beløber sig til over 30.000 kr. årligt, samt mange andre afgifter - dels skal eftergive færingerne milliard gæld til Danmark og dels fortsat i en lang år- række støtte med over en milliard. Frigørelse fra Danmark Færingerne burde skam- me sig over sådanne krav. Ønsker man selvstændig- hed, så OK, men vær dog voksne og tag selv konse- kvenserne, i stedet for at vi andre skal financiere jeres velstand, det er dog for eg- oistisk. Tænk jer lidt om in- den i fremsiger urimelige påstande. Jeg så jer gerne fri af Danmark, så vi dansk- ere kunne spare nogle penge og ikke længere ud- råbes som landet med det største skattetryk. Løsriv jer - men betal selv gildet, så er vi nogen der ville respekterer jer. Med venlig hilsen Jørgen Andersen Tann stóri munurin Hetta vil samgongan: Samgongan vil minka um ríkisstuðulin við fyrst at loysa – t.v.s. taka Føroyar úr ríkinum. Men hóast vit tá vera utt- an fyri danska ríki, krevur samgongan kortini, at danir skulu gjalda okkum ríkis- stuðul í eini skiftistíð, sum helst skal vera so long, sum gjørligt. Samgongan krevur so- statt, at hon einsamøll, á øll- um økjum, skal valda, meðan danir bert skulu gjalda, og annars tiga. Teir skulu als ikki hava nakað at siga á teimum økjum, sum teir gjalda fyri. Slíkar ætlanir eru olmuss- upolitikkur, tá ið hann er bestur. Hetta vilja Sambands- flokkurin og Javnaðarflokk- urin: Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin vilja heldur gera neyðugar broyt- ingarnar í verandi ríki, so- leiðis at ríkisstuðulin mink- ar í góðum samsvari við øktari menning her heima. Ein slík stuðulsbroyting, sum er ein fylgja av fram- haldandi menning av okk- ara sjálvberandi figgjarorku, er ein nógv greiðari, tryggari og eisini ein meira sømulig skipan, sum hevur breiða undirtøku millum føroyingar og danir. Óneyðugt at loysa Eg taki fult undir við upp- skotinum, sum Eilif Samu- elsen fyrr hevur nevnt í pressuni, um longu í ár, at yvirtaka og gjalda alt skúl- averkið. Henda yvirtøka kann ger- ast við eini skiftistíð, sum vit sjálvi áseta, og neyðugt verður ikki at loysa úr ríkis- felagsskapinum, fyri at fremja hana. Tórshavn 20. mars 2000 Trygvi F. Guttesen Hjálptu danir føroyingum í 1992? Hatta hendi í 80-unum! Soleiðis gekk tað fyri seg í teimum villu 80-unum – tá bar alt til. Henda málburð kenna vit øll Nakað soleiðis verður at kalla dagliga tikið til, tá hugsa verður um peninga- oyðsl, spekulatión, húsa- gangur og endurreisn av somu feløgum, alment veð- hald o.s.fr. Alt hetta fór fram í 80-unum, tá uppgangstíðir vóru her á landi og fólk høvdu nógvan pening. Tað verður bara at brúka. Ábyrgd var eingin, hvørki hjá tí meiniga manninum ella politikarunum, tí hon lá í einum øðrum landi. Hetta er tað sum sambandsmenn í dag kalla fyri eitt trygdar- net. Alt hetta fór fram undir heimastýrislógini, sum ikki er annað enn ein gummilóg, sum varð trýst niður yvir føroyska fólkið, sum ong- antíð fekk loyvi at taka støðu til hesa ódemokrat- isku lóg. Donsk fíggingarfeløg tevjaðu pengar her og buðu seg fram at læna pening og at fíggja stórar bygningar o.a. Tá so kreppan kom, og ikki var orka at rinda rentur og avdrøg til hesar lánveit- arar, sum høvdu verið so fittir og lagaligir, fóru teir at kenna sviðan av hesum. Nú skuldu vanligu spæli- reglarnar ikki longur galda, so fyri at sviðin ella miss- urin ikki skuldi verða ov stórur, fingu hesir fittu »bjargingarmenn«, sum komu higar aftur og koyrstu danskar loysnir niður yvir høvdið á okkum, borið tað so í bandi, at øll henda pri- vata skuld, sum nevndu donsku fíggingarfeløg áttu at tikið á seg, varð koppað inn í føroyska landskassan, við teimum ræðuligu fylgj- um, at tað varð meinigi før- oyingurin, sum nú knapp- liga stóð við allari skuldini – tær syndarligu avleiðing- arnar kenna vit øll. Hetta var helst ein av loysnunum, sum sambandsflokkurin rópti upp um undan síðsta vali. Samstundis tók danska stjórnin alla uttanlanda- skuld okkara uppá seg við okursrentu. Hetta er tað sum formaður sambandsfloksins hálovaði í Fimmaranum 8. mars. Jú, hesin vísmaður hevði eisini funnið útav, at føoyingar høvdueir aat siga í Danmark enn dansir sjálvir – sig so tað. Hann sum fór til Danmarkar á sinni, at fáa teir at taka bankaskuldina uppá seg, tí hetta var danska málsøki, men kom ístaðin heimaftur ongul í reyv við 100 mill. í øktari lánibyrðu til føroya fólk. Hann var bara heilt stuttligur og hevði helst egna seg betur at lut- tikið í sendingini sum plag- ar at koma aftaná, har kundi hann so billa Gísmundi alt møguligt inn. Ikki fyrr enn sitandi sam- gonga tók við, eydnaðist at fáa skil á skuldini, har rent- an m.a. kom niður á eitt marknaðarrættvíst støði. Somuleiðis eydnaðist tað eisini at fáa eina avtalu um markið við bretar undir hesi samgongu. Sjálvandi er tað fyrst og fremst teimum dugnaligu samráðingarfólk- unum (hóast tað ikki vóru danir) at takka fyri. Sostatt beri eg ongan ekka nú sam- gongan fer niður at samráð- ast um framtíðar støðu okk- ara, tí hetta eru dugnalig og seriøs fólk, sum eg havi stóra virðing fyri. Samanumtikið, so hjálptu danir ikki okkum í 1992, men heldur teimum donsku fíggingarfeløgunum, og sín- um egna umdømi uttan- lands. Tað einasta land, sum hevur latið okkum nakað fyri einki er Ísland. Teir hava ikki latið við aðrari hondini fyri at eyðræna fleirfalt aftur við hinari. Vónandi kunnu vit løna teimum tað aftur, um olja verður funnin á okkara leið- um. Eitt svitast ikki, at tað er einans heimastýrislógini fyri at takka, at støðan gjør- ist sum hon gjørdist, tí vit vóru ómynduggjørd við hesi ódemokratisku lóg, har ábyrgdin lá í einum fremm- andum landi. Kai Vágfjall – Vi har klaret det. Det bliv- er bedre fra nu af. Sådan noget ved man bare! (R. M. Pirsig. amr. filosof) Buddhismen, og især zenbuddhismen, har en nog- et diffus og forfriskende u- højtidlig indfaldsvinkel til metafysiske hardcore-spek- ulationer og diverse teser og antiteser om nødvendighed- en af det eviges eksistens. Måske deraf den store int- eresse, vestens intellektuel- le altid har vist denne østens perle udi det mentalhygiej- niske. Nu ved jeg ikke, om den ypperste repræsentant for Syddannmarks intellektuel- le, den yderst velopdragne og hemmningsløst sofisti- kerede statsminister Poul N. Rasmussen, har flirtet med noget så kinky som østens religioner. Næppe. Hans indremissionske rødder in mente. Nyrup Rasmussen er dog overraskelsernes mand. In- gen tvivl om det. MEN når først overraskelserne er ble- vet en fast forankret ingr- ediens i den politiske hver- dag, er disse ikke længere for overraskelser at regne, men snarere noget helt an- det. Som begynder med “d”, og ender med “hed”... Igennem hele sin reger- ingstid, har Nyrup mester- ligt lavet den ene latterlige bommert efter den anden. Og nu, som den forløbigt sidste af slagsen: den for- plumprede og ufolkelige behandling af den færøeske delegation, der drog ned til det syddanske i én overord- net hensigt – AT få den, af danskerne selv, så berøm- mede solidariske, altid et- isk-orienterede og noget så menneskevenlige, danske regering i tale! Denne re- præsentation for det ypper- ste i folkestyrets velsignel- ser; denne manifestation af elyseisk herlighed og para- dis på jord: den syddanske regering og i dens kølevand – det socialdemokratiske samfund. Ned til alle disse fortræf- feligheder kom der en dag en delegation fra de små, stormsumsuste Færøerne. Hvad de ville? Jo, forhandle med den danske regering om en nedsættelse!!!! af den økonomiske ydelse, Syd- danmark årligt pumper ind i den færøske samfund.. Og om en suveræn færøsk stat. Det skulle da være guf for de altid politiskt korrekte danske socialdemokrater! Hvor var de ikke fortørnede – sammen med de borger- lige – dengang daværende Sovjetunionen truede de baltiske landes selvstændig- hedstrang. Og hvor var de dog glade og velfornøjede – alle disse skandinaviske solidaritetseksperter – da imperialismens åg blev kastet, og frihedens tøjle- løse solstråler beskinnede det afrikanske kontinent! Men nu er det slut med Sofies kærlighed! Syddan- marks populære statsminist- er, der har givet ordene “ar- rogance uden substans” et helt nyt indhold, slår nu næ- ven i bordet!. Nu skal den muntre søn fra det ramsalt- ede vestjyske indremissi- onske, rigtigt vise dem! Nu skal alle de andre inden- som udenrigspolitiske fi- askoer i glemmebogen. Statsministeren vejrer morgenluft. En letkøbt sejr over de ødsle gullashbar- oner i det nordatlantiske! Til formålet bestilte redegør- elser fra Finansministeriet om udgifter af færinger, der er bosatte i det syddanske, bliver loyalt genfortalt af papegøjerne i de danske medier! Diverse aviser laver folkeafstemmning via Inter- nettet! Et sus af sammen- hold svejser pludselig hele det politiske spektrum i Danmark sammen. Sovs og frikadeller! Og det er et yndigt land! Men hvad er det så, Ny- rup Rasmussen har opnået? En Phyrrussejr af dimensi- oner! Oppe på Færøerne Zen og kunsten at være statsleder! kommer hans tro følge- svende – de solidariske mennesker i den Social- demokratiske pendant på Færøerne, Javnaðarflokk- urin – i vanskeligheder. For at sige det mildt. Fordi den geniale streteg, Poul N. Rasmussen, åbenbart fuld- stændigt har forregnet sig i forhold til den færøske nat- ionalkarakter. Fra nu af står den på sammenhold oppe i det færøske! Nyrup har gjort det igen! Dummet sig, altså!! Og vi der ønsker Fullveldi_, må være ydmyge nu! Og takke denne mærkelige danske statsminister for hjælpen! Det er sandelig en kunst at være statsleder. Og Nyrup Rasmussen kan den altså ikke! Jens Chr. Carlsson Torshavn Færøerne Ferðaleiðara- felagið havt aðalfund Føroya Ferðaleiðarafelag hevði aðalfund leygardag- in 11. mars, har tveir nýggir nevndarlimir vórðu valdir og ein eyka- limur. Aftaná aðalfundin hev- ur nevndin skipað seg so- leiðis: Hilda Thomsen, formaður Jóhanna Traustadóttir, næstformaður Anna Elena Skaalum, kassameistari Jóhanna Hansen, skrivari Bette Johansen, vara- skrivari Eykalimir eru nú: Gun- hild V. Michelsen og John Eysturoy Lesið eisini Sosialin á Internetinum www.sosialurin.fo Hálvt ár at fáa barninum stól ÁKI BERTHOLDSEN –Eg føldi meg øgiliga einsa- malla, tí tann sosial og fak- ligi parturin manglaði. Og hvør arbeiðir í sínum lagi, uttan at tað er samskipað. Hetta var í stuttum nið- urstøðan hjá Ásvør Joensen á økisfundinum hjá Javna mánakvøldið. Ásvør hevur verið stuðul hjá børnum í Havn í seks ár, hon er ikki pedagogur. Á fundinum greiddi hon frá, hvussu hon helt, at um- støðunrar hjá stuðlunum vóru og tað skiltist á henni, at tað er nógv, sum kundi verið betri. Hon hevur verið stuðul hjá illa brekaðum børnum, uttan í tí eina førinum. Hon byrjaði sum stuðul hjá einum 2 1/2 ára goml- um drongi. –Í slíkum førum er tað ikki bara barnið, men alt húskið, sum mann má laga seg til. Ásvør segði, at tað er ringt hjá einum húski at hava fremmant fólk rundan um seg ein part av degnum, tí tey vilja sjálvandi royna at skapa sær ein vanligan gerandisdag so vítt sum tað ber til. –Men sum stuðul er tað eisini trupult at fara heim til eitt húski og vera har. Mann er noyddur at skapa sær sjálvum og barninum eitt innihald í degnum Ásvør segði, at drongur- in, sum hon nú hevði, hevði hon havt heima hjá sær sjálvum í fleiri ár, saman við hennara egna húski. – Hann var trý ár tá ið hann byrjaði hjá mær og tað riggaði væl. Hann bleiv ein partur av okkara húski. Hálvt ár fáa ein stól Tó ásannaði Ásvør, at hon føldi seg øgiliga einsamalla í arbeiðnum. –Bæði tann sosiali og fakligi parturin manglaði. – Eg royndi at geva hon- um góð upplivilsir. Men tað bæði var, og er ov tungt og ov leingi at fáa tey hjálpitól, sum brúk er fyri. – Eitt nú tók tað eitt hálvt ár at fáa ein innistól til drongin. So antin mátti eg nana honum, ella mátti hann liggja á eini madrassu á gólvinum, greiddi Ásvør frá. Var ikki tað rætta Ásvør Joensen segði, at aft- aná tvey ár fekk hon hug til at royna okkurt nýtt og tá fekk hon boðið arbeiðið sum stuðul hjá eini seks ára gamlari gentu í barnagarði. – Tað fekk ikki so gott, tí har fekk eg beinanvegin at vita, at tað ein pedagog, tey høvdu biðið um, so eg var ikki rætta fólkið. Ásvør sigur, at hetta merkti hon alla tíðina og aftaná tríggjar mánaðir segði hon upp. – Stutt aftaná fekk hon aftur tilboð um at vera stuð- ul hjá sama drongi, sum hon hevði havt frammanundan. Góð hús men ringar umstøður Stuðulspedagogurin greiddi somuleiðis frá, at 1. sep- tember í fjør læt frítíðar- skúli upp í Bridgehúsinum í Havn fyri børnum úr 1. og 2. flokki av Sernámsdepl- inum. – Vit eru seks stuðlar og seks børn. Tað er frálíkt at vit hava fingið eitt hús, sum vit kunnu kalla okkara ar- beiðspláss og at hava fingið onnur starvsfólk at vera saman við. – Hølini eru góð til enda- málið, tí har eru ongar trappur og nógv gólvpláss, og tað kemur væl við, tí tað- eru nógv børn, sum sita í rullustóli. –Men vit eru í leigaðum hølum og tað merkir, at vit fáa ikki innrætta okkum, sum vit hava hug til. Hølini verða brúkt til bridge um kvøldið so eftir hvønn ar- beiðsdag má alt ruddast burtur og beinast av veg- num. Og tað er er strævið, tí summi børn hava hjálpi- tól, ið eru tung at fáast við og sum krevja nógv pláss. Ásvør Joensen vísti á, at nógv ymisk fólk eru knýtt at dronginum, sum hon er stuðul hjá. Fyri tað fyrsta er hann heima. Men hann er eisini í skúla fyrrapart, og í frítíð- arskúlanum seinnapart, har Økisfundir hjá Javna Hesi seinastu árini hevur Javni hvørt ár hildið økis- fundir kring landið, har ymisk evni hava verið til viðgerðar, sum hava sam- band við umstøður og viðurskifti hjá menning- artarnaðum og brekaðum í Føroyum. Hvørt ár eru tað ávis evni, sum hava verið á skránni. Økisfundirnir í ár vóru mánakvøldið og hesuferð var tað Stuðulsskipanin, sum var til viðgerðar. Tað, sum Javni vildi seta ljóskastaran á, var, um stuðulsskipanin virk- aði nóg væl umsitingar- liga, eins væl og fyri brúkaran, foreldrini, fyri stuðulin sjálvan, umframt fyri politikaran. Sosialurin var við á fundinum í Havnini, her flestu stuðlarnir natúrliga eru, av tí, at her býr flest fólk. Á fundinum í Havn fekk eisini Helena Dam á Neystabø, landsstýris- maður í almanna og heilsumálum høvi at greiða frá politisku ætl- anunum á økinum. Annars var fundurin skipaður sum pallborðs- fundur. Við pallborðið sótu, umframt landsstýris- mannin, eisini Jórun Dánjalsdóttir Poulsen, foreldur, Ásvør Joensen, stuðul, Herborg Nyholm Debes, sum arbeiðir í um- sitingini hjá stuðulsskip- anini í Havn og Ragnhild Dahl á Almannastovuni. Orðstýrari var Øssur Winthereig. Vit fara í blaðnum í dag og í morgin at tríva í sumt at tí, sum var ført fram á fundinum. Á fundinum vóru fleiri, vónbrotin av, at ikki ein einasti býráðspolitikari í Havn var við á fundinum. –Áki– – Tað er ørkymlandi, at vit skulu arbeiða undir tveimum ymsum stuðulsskipanum, bæði teirri hjá Tórshavnar Kommunu og teirri hjá Almannastovuni, tí reglarnar eru ymiskar, sigur Ásvør Joensen, sum er stuðul hjá brekaðum barni í Havn. Herborg Nyholm Debes, sum arbeiðir hjá stuðulsskipanini í Havn, lýðir á hon hevur hann. –Harumframt gongur hann til ríðing tvær ferðir um vikuna og til fysioterapi einaferð um vikuna. Og har- afturat er hann á Frítíðar- heiminum í Skrivaragøtu eitt vikuskifti um mánaðan, og tá ið tørvur annars er á tí. – Men tað, sum manglar, er at fáa alt hetta samskipað. – Tað er ikki samskipað sum er, tí nú arbeiða øll, sum eru um drongin, hvør í sínum lagi. Hon segði, at hon hevði ynskt, at øll tey, sum hava við drongin at gera, kundu samskipa sítt arbeiði. –Á henda hátt høvdu vit fingið eina størri heild í ar- beiðið og høvdu kunna sæð drongin sum eitt heilt fólk. Hon segði, at eftir henn- ara tykki er tað Almanna- stovan, sum í hesum eigur at samskipa eitt slíkt ar- beiði. Tvær skipanir Annars vísti Ásvør á, at stuðlarnir arbeiða undir tveimum ymsum skipanum og at tað er rættiliga ørkym- landi. Í fyrra lagi er tað talan um stuðulsskipanina hjá Tórs- havnar Kommunu og í øðr- um lagi er tað talan um Al- mannastovuna. Sjálv hevði hon arbeitt undir skipanini hjá Tórs- havnar Kommunu í tvey og eitt hálvt ár, inntil drongur- in, sum hon hevði, fór undir Almannastovuna. – Hetta er eitt sindur ørkymlandi, tí tað er ymsar og ógreiðar reglar at ganga eftir. Stuðlarnir í Bridgehús- inum eru eisini undir yms- um skipanum, tríggir eru undir kommununi og tríggir undir almannastovuni, segði Ásvør Joensen. nógv í hesi skipanini, ið ikki virka nóg væl og tað hevur eisini leingi verið væl kent, at tey, sum hava við skip- anina at gera, antin sum starvsfólk, ella sum brúk- arar, halda ikki, at hon virk- ar nóg væl. Men á fundinum, sum Javni skipaði fyri mána- kvøldið, greiddi Helena Dam á Neystabø, landsstýr- ismaður í Almanna og heilsumálum frá, at nú er hol sett á arbeiðið at enda- venda hesi skipanini. Hon segði, at í næstum verður ein projektleiðari settur til at endurskoða alla stuðulsfólkaskipanina, sum hon er. – Endamálið við hesum arbeiðnum er sjálvandi at fáa eina nágreiniliga lýsing av, hvussu stuðulsfólkaskip- anin virkar í dag. Men endamálið er eisini at taka støðu til, um lógarheimild- irnar eru ílagi. Hetta segði hon, tí løg- frøðingar hava leingi ivast í, um lógarheimild yvirhøv- ur hevur verið til at út- byggja hesa skipanina so nógv, sum hon er útbygt. Landsstýrismaðurin segði, at endamálið við ar- beiðnum er eisini at gera tilmæli um, hvussu vit kunnu fáa skipanina at virka betur. – Í hesum sambandi hugsa vit fyrst og fremst um, hvussu vit tryggja eitt nóg fjølbroytt, fakligt grundarlag til at veita ein stuðul, sum er nøktandi, tí vit tosa um fólk, við ógv- uliga ymsum brekum og sosialum fortreytum og tí- skil eisini við ógvuliga ymiskum tørvi. Helena Dam á Neystabø sigur, at saman við projekt- leiðaranum, skal eisini ein stýrisbólkur setast og tá ið farið verður til verka, verða sjálvandi avvarandi feløg og stovnar spurd til ráðs. Hon segði, at hon vónaði ikki, at arbeiðið fór at taka alt ov langa tíð. – Men hetta er eitt sera stórt og umfatandi øki so vit skulu ikki fyrigykla okkum, at hetta verður gjørt í eini handavending. Tískil er útvið eitt ár sett av til arbeiðið. Alt skal endavendast Fólk skal nú set- ast til at standa fyri einum umfat- andi arbeiði at lýsa stuðulsfólka- skipanina, sum leingi hevur verið fyri atfinningum ÁKI BERTHOLDSEN Nú skal skjøtil setast á eitt mál, um øll, ið fáast við Sosialt arbeiðið í Føroyum, leingi hava trákkast eftir. Og tað er arbeiðið at kanna og broyta stuðuls- fólkaskipanina. Tað eru rættiliga nógv fólk kring alt landið, sum eru stuðlar hjá børnum og vaksnum, sum onkusvegna eru illa fyri, tað verið seg av breki, menningartarni ella av sosialum orsøkum. Men sum Ásvør Joensen greiðir frá omanfyri, er tað – Hetta er eitt sera stórt og umfatandi arbeiði, so tað verður ikki gjørt í eini handavending, segði Hel- ena Dam á Neystabø – Eg føldi meg øgiliga einsamalla í mínum arbeiði, og øll arbeiða hvør í sínum lagi, sigur Ásvør Joensen, sum er stuðul hjá einum brekaðum barni í Havn