týsdagur 7. august 1928síða 2

„Á TU IL TILL A SE ST Den første mislykkede Nord- polsfærd. Men Amundsen havde ikke glemt sin oprigtige Plan, og allerede under Hjemrejsen var han ivrig optaget med Forbere- delserne til sin Hovedopgave: den store Nordpolsfærd, som skulde afgaa fra San Francisko i Juni 1913 med Point Barrow som foreløbigt Maal. Men saa kom Krigen og hele Planen blev udsat, I 1916 genoptog Amundsen Forberedelserne. Staten bygge- ham et nyt Skib »Maud«, en en glimlende Ishavsskude, der skulde kunne staa for de svær- este Isskruninger. Planen blev ændret, saaledes at Ekspeditio- nen skulde følge Nansens Rute langs Europas og Asiens Nord- kyst. »Maud« 25. Juni lettede fra Oslo den 1918. Resultaterne af denne Ekspedition blev ikke som ventet, Amundsen haabet at slippe ind i Isen og saa af Strømmen blive ført hen i Nærheden af Nordpolen. Det gik ikke. Isen standsede Gang paa Gang »Maud«, og i to lange Vintre laa den frossen fast i Farvandet nordfor Sibirien. Den 27. Juli 1921 ankrede »Maud« op paa Nomes Red. Her forlod Størstedelen af Besætningen havde med en Del Eski- Skibet, men moer ombord gik Amundsen den 8. August samme Aar paa ny ud i Isen. Det lykkedes ham dog ikke at komme ind i Is- driften i de efterfølgende Aar, og tilsidst maatte Forsøgene op- gives paa Grund af økonomiske Vanskeligheder, Denne kostbare Ekspeditions lidet glorværdige Resultat skab- te nogen Bitterhed mod Amund- sen i Norge. Kreditorer erklærede ham Konkurs, og nogen særlig Hyldest fik han ikke ved Hjemkomsten. Hans Det 20. Aarhundredes Trafikmid- ler i Polarforskningens Tjeneste. I nogle Aar holdt Amundsen sig i Ro, men hans Ærgerrig- hed og Forskertrang drev ham atter op til Polaregnene. Under sit lange Opholde i Amerika lærte Amundsen Flyvemaski- nens fortræffelige Kgenskaber som Trafikmiddel at kende; og besluttede at foretage en Kingsbay paa han Flyvning fra Spitzbergen til Nordpolen. To norske Flyvere Riiser-Larsen og Dietrichson tilbød at føre Ma- skinerne. Dei lykkedes bekendt ikke Amundsen at naa helt frem til Polpunktet. Ma- skinskade og Ængstelse for Benzinmangel paa Hjemturen tvang Flyverne ned i en Vaage ca. 80 Mil fra selve Polen. Í 21 Dage Ekspeditonens Deltagere med at lave en Start- som arbejdede bane paa Isen saaledes, at en af Flyvemaskinerne kunde star- te. Det lykkedes under store Vanskeligheder at fra Isen og utvivlsomt den visse Død. Haabet om nogensinde at gense Amundsen og stor var Gensynsglæden, da de slippe bort | Mange havde opgivet hans Mænd, og alle en Dag velbeholdent vendte hjem til Kingsbay. Amundsens Færd Luftskibsekspeditionen í For- aaret 1926. Læserne kender Enkelthederne fra denne Færd. Amundsen naaede sit Maal, idet Luftskibet hen over satte videre over det uudforske- de Omraade til Alaska, det blev ødelagt under Landin- sidste og store over Polaregnene var »Norge« passerede Polpunklet og tort- hvor gen í Bjergegnene Nord for Nome. Paa Færden lærte Nord- mændene Nobiles Temperament det er just ikke Amundsen har at kende, og rosende Ord, skrevet om den italienske Luft- skibs-Generals — Opforsel = paa Turen. Der var ingen Venskabsbaand, der bandt de to Mænd sammen men nu da Ulykken havde ramt Nobile, da Døden truede ham midt i Palarhavets Ismas- ser var Amundsen den første til at tilbyde sin Hjælp. Det blev ikke ham, der reddede Nobiles Liv, men det vilde have glædet ham at vide, at det blev en Nordbo, der tilsidst bragte den uerfarne italienske »Polarforsker« tilbage til Civili- sationen. Ligesom Fridtjof Nansen er Norges største videnskabelige som har grundlagt den Polar- praksis, saa bør det vel siges om Roald Amundsen, at han er den norske Polarforsker, som i Praksis har løst større Opgaver end nogen tidligere Polarforsker. Polarforsker, og den, moderne Føroya Legting 1928. Hósdagin 2. august. Chawinistiskt flagg- rumbul. Fyrsta mál á dagskráini var fyrispurningur frá Jóannesi Pal- amtið, hví tað ikki bvarstýri var at- ursson til hjá Havnar gongd til at hava norskt flagg á stong undir norðmannavitj- anuni. Amtmaðurin var fyrsti roðari málið var jú beinvegis hans- ara Eftir forimuni royndi Amt- maðurin at lata „Foroya Social- Demokrat, fáa sín part av skyld- uni fyri tað, ið hent var, tí norska flagginum viðvíkjandi. Amtmaðurin greiddi frá, at tað, táið Havnar bvýarstýri hevði gjort samtykt um, at skipa fyri og taka ímóti norð- monnum, var framkomin ein grein í Social-Demokratinum, sum sýndi at fólk her í Havn ikki vóru so fegin við hesa býráðssamtykt, og skilligt var, at Meiri horgarar í býnum vóru av somu áskoðan. Og tåid tað frættist, at ætlanin var at flagga við norskum flaggi, gjørdi hin fútin byarstyrid kunnugt við eina 1854, ið viðvíkur fremmandum floggum, hvar fyri at flagga vid ødrum fløggum enn »Danne- Samstundis fekk bvar- vita, at tað við al setti lógtreyt av forboð er brog«, stýrið at statsminisleri- dispussitión. staðin søkja inum Býarstýrið loyvi hjá kundi fúa hevur so, i fyri at søkt loyvid til hetta, vundið hitt flaggid um stongina, har Norðmenn stigu á norska land. Jóannes Patursson vitsti at siga frå, at Førovingar yvirhøv- ur, ið komnir vóru til Havnar, harmir vóru um fað sum hent var, lí norska flagginum við- Tað er ein kríggslóg skal kunna forða friðatíðum kundi gestum, ið víkjandi. skilaleyst, at fyri, at vit í taka móti komu higar lands, og sýna teim tann heiður, at hava gestanna merki á stong. Nú er tað háttað eftir lí, ið amltmaðurin ber fram her á tingi, at gamlar soleiðis lógreglur her eru forðandi fyri al sýna gestum tann blidskap, kendir sum Førovingar eru fyri at sýna gestum, vinum sum Tað gamalt her á landi, at táið maður er komin inn um dyrn- ar, so honum tann blíð- skapur, húsbondin er forur fyri. At løgreglan her hevur verið so strangliga yvirhildin voldi, at tað stóðu so nógvar flaggstengur fíggjandum. hevur verið sínist berar í Havn í Ólavsokudogu- num. M. S. Viðstein segði at javn- aðarmenn høvdu í ælt at halda seg uttanfyri keglið, ið væntaðist at standa av hesum flaggrumb- uli. Men amtmaðurin hevur verið so beinasamur, at drigið fram nakað, sum ein »anonym- ur« innsendar í >Foroya Social- Demokrat« skrivar, hvar fram- fordur var ein kritikkur av Havnar bvarstyri, ið hevði på- tikid sær nevndu uppgåvu, um somu líð, sum byrådid prakti- lógin kemur annað, ið men serar nakað heimilar teim borgarunum ógvuliga illa við. Greinin, ið stóð í okkara blað, var als ikki á nakran hátt framkomin, sum nakar illvilji norðmonnum. Greinin hevði als ikki hesa ætlan. Tað er nakað nógv avgjørt av amlmanninum, at draga javn- aðarmen inn í hettar stríðið móli bert við eini anonymari blað- grein til grund. Annars er tað skiligt at hen- her f Havn, hvar hitt norska flaggið soleiðis var viðfarið, vil óivað fúa fylgjur, og hevur longu fingið fylgjur í tí, at útvarparin í Bjørgvin í gjárskvoldið rópti út, so lað hoyrdist víða hvar um heimin, at ven liten da hending sínar em- betsmand i Thorshavn« hevdi forðað fyri hinum norska flagginum at bleiktra á So eru vit longu komnir so langt út, at fylgjurnar kunna gerast til millumlanda Og tåid longu so langt mæla til, at flaggmålid fer í nevnd, og at stong. eina Osemju. er komið, so vil eg > javnaðarmenn fáa ein mann inn í hesa nevnd. Vit høvdu íkki ætla at lagt uppí í hesum máli; men láið amtmaðurin hevur beint okkum inn í hetta stríðið, so mega vit taka stoðu her. Sjålvsagt er at henda lóg- skipanin, sum voldi at soleiðis fór fram, láið Norðmennirnir voru her, nú fyribeinast, so slíkt ikki hendir týðari. Amtmaðurin helt ikki, at tað var nøkur grund hjá Viðstein, at fara so harðliga fram, tí hann bevdi víst á hesa grein úr Folk ymissari åskodan um vitjan, harímillum var greinin, ið sipað var til. »Social-Demokrat«inum. voru av hesa norsku Jóannes Patursson framhelt hetta ósomuliga í tí, at hin setti politimeistarin ikki hevði borið umsókn fram til ríkisstýrið, sum byarstyrid hevdi biðið hann um. Hann hevði hugsað sær, at hetta skuldi komið til endiliga avgerð á einum seinri fundi, men táið uppskot er komið fram um at málið fer í nevnd, so vildi hann ikki verða ímóti hesum. Andrass Sámalsson helt ikki, at harmurin um hetta, ið hendi í Havn viðvíkjandi tí norska flagginum, var so djúptgangandi. hent, enn at býráðið í Havn, í staðin fyri at søkja loyvi til at flagga við norskum flaggi, hevur valt at Tað er ikki sket nakað logbrot, tvortur Og her er einki annað hildi tað, í lógini stendur. ímóti, lógin er hildin og lóg eigur at vera hildin. Hvat, ið róparin yvuri í Noregi hevur sagt um »en liten embetsman« er tí eisini bert lí, at hann hevur fingið rong tíðindi úr Foroyum. — Hvi henda sakin skal í nevnd, dugi eg íkki rætt- liga væl at skilja, men skal hon fara í útlvalg, so vil eg ynskja at hon má koma í eitt »begra- velsesudvalg«, Debess greiddi frá tilburðinum. Telefonringing til hansara frá politimeistarinum, gjørdi honum åvaring vidvikjandi flagging, at lógin segði so og so, og hevdi hann biði fútan um at søkt leimum loyvi til at nýta tev | norsku fløggini, ið býráði heyrði keypt vegna mótoku Norðmanna. Og táið vil fræltu í byrådnum, at einkid var gjort av polili- meistarinum fyri at hilt norska MNaggið kundi havast uppi, so samdust vit um at vinda tey um stongina, so høvdu vit ein- ki ólógligt gjort. Johs. O. Joensen segði seg ikki frá býráðnum at kenna nakað til at býráðið hevdi samtykt at keypa norsk flogg. Er tað av- gjort har niðri, so er tað ikki á almennum fundi, men í onk- rum kova. Byráðið eigur nógv donsk fløgg, sum keypt vóru táið kongur var í Foroyum. Effersøe: Kg haldi ikki, sum onkur talari vil halda, at hettar er ein lítil sak, men eg haldi, at tað er ein alvorlig sak, navn- liga av ti, sum Maurentius Vid- stein hevur sagt um lað, ið hent er í Noreg. Og sakin eigur at fara í nevnd. Hettar, sum fram er komið í Noreg í hesum dog- um, er eitt útslag av tí, sum ofta hevur verið frammi í »Ti- dens Tegn«, eitt blað sum eg lesi nógv. Har vísir tað seg, at tað her í Foroyum er eitt »Te- legram-Burenu«, sum sendir »tendentiøs« telegrammir. til hetta chawinistiska norska blað. Men høvudsmadurin í hesum, ið staði hevur av tí, ið her hevur verið frammi, vísir seg, nú alt kemur til alt, at vera Hr. Debess. Hann er maðurin, sum hevur sett alt hetta í verk, og at tað hevur eydnast honum, tað vísir lað, ið nú fyriliggur. Debess segði seg einki annað ilt at hava gjørt enn tað, at hann hevur vent sær til býráðið um at fyrireika móttoku av Norð- monnum, og gjørt var í Hjaltlandi og aðrastaðni. Hann vildi ikki, at Havnin skuldi gera sær fyri skommum, og tað eydnaðist, tað er alt. M. S. Andrass tað, sum Norðmaðurin í Bjorg- vin hevur sagt, so var lað fram- ført sum ein grein av fylgjun- um frá flaggsakini her í Havn; meira sum lagt var afturat, at man í Oslo væntaði at fáa ein umskyldning frá tí danska justitsministeriinum. Alt hetta vildi verið umgingið, um henda Noregsvitjanin fór fram eins Hvat ið sigur um Vidstein: Såmalsson somikið í lagið og ikki í ólagið. Tað hovur illa, at tað frá hasum horninum verður talað um norska chawinismu, táið saman- borið verður við danska chawi- nismu. Lg haldi, at málið eigir at fara í eina 3-mannanevnd. (Flagg-málið varð beint í eina S-mannanevnd: J. Parlursson, M. S. Vidstein og Andr. Såmals- son), Redaktør Marinus Kristen- sen afgaaet ved Døden. „Social-Demokraten“s Redak- tør Marinus Kristensen er, efter at have været dødssyg i flere Maaneder, Natten til 31. Juli af- gaaet ved Døden. Med Marinus Kristensens Død li- der det danske Socialdemokrati et stort og smerteligt, tilmed uerstat- teligt, Tab. Som politisk Skribent og Agita- tor har han i det danske Social- demokratis Historie skabt sig et Navn, hvis Glorie sent vil blegne. Marinus Kristensen blev kun 37 Aar gammel. Vinduer, Døre og Lister, Godt og billigt Arbejde. | Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tlf, 216. Thorshavn, Tif, 216. D. D. P. A. og Skipalelagið Føroyar, Det har undret flere end mig, at der aldrig har syntes at være noget godt Forhold mellem det „danske“ skab og det Petroleumssel- Damp- store færøske skibsselskab. Inden Knud Lilzen overtog Agenturet for D. D. P. Á. talte Folk om at »Tjaldur« ikke havde nogen Petroleum til Kollefjord. Dette forandrede en hel Del efter at Hr. Knud Liit- zen havde overtaget Repræsen- tationen. Det var jævnligt at »Tjaldur« i den Tid var i Kolle- fjord med Petroleum, foruden at der kom Kvanta op her i Thorshavn, Dette Forhold synes nu plud- selig at være forandret siden Hr. Valdemar Liitzen har over- taget Agenturet for D. D. P. A. store »Tjaldur» har næppe været i Kollefjord siden, og hvad værre er, synes det at være noget, der er System i, at »Tjal- dur« ikke skal faa Last fra D. D. P. Á. eller fra V. Litzen — hvem man nu skal tilregne Ansvaret for det. Engang da »lIsland« ankom hertil i Sommer, kom der 30 Td. Petroleum med den, man mente dengang, at det var me- get umotiveret, da »Tjaldur«, som jo var 5 Dage i Forvejen, ingen Petroleum havde med til D. DP A; Man staar ganske uforstaaende overfor Spørgsmaalet, for man ved, at Hr, Liitzen og de leden- de Mænd indenfor Skipafelagið er specielle Venner. Spørgsmaalet maa uvilkaarlig blive: Er Valdemar Liilzen ikke Mand, Liitzen, hans at han saa meget som Broder. Knud kan gennemtrumfe overfor D. D. P. Á, at Petroleum skal sendes til Færøerne med »Tjal- dur«, eller er Hr. Liitzen én Fjende af Det færøske Damp- skibsselskab, og mener at bruge sin Magt i Alliance med D, F. D. S. for at forsøge at knække Skipafelagið? At der er et vist System í det fik jeg at se, da jeg stod pan »Tjaldur«s Dæk sidste Torsdag, da baade »Fjaldur« og »Sleip- ner« laa paa Reden. Der kom en Baad ud med tomme Tøn- der og jeg gjorde mig rede til imod Baaden — men forbi >Tjaldura at tage Tak, den gik ombord i »Sleipner«, Man kan ikke nægte, at det ser meget demonstrativt ud, hvad nu Meningen ellers kan være, og man kan ikke lade være at undres over at Byraads- formand V. Liitzen, der er fuldt ud vidende om, at der er flere thorshavnske Skatteydere, der faar deres Udkomme ombord i Skipafelagið Foroyars Skibe, og det Arbejde der falder af i Land, er Bidrag til Thorshavn, at han dog ikke be- aabenlyst at have færøske Damp- ogsaa el tænker sig erklæret det skibsselskab Krig. Thorshavnske Arbejdere! Følg med Udviklingen af det, der nu er begyndt mellem Hr. Liitzen og Skipafelagið. Arbejdsmand. * % * Da D. D. P, A. i den sidste Tid har været omtalt i den N.