týsdagur 4. september 1928síða 2

inum og so vid »Novu«, ið vit fóru til Íslands við. Vit lítið vunnið á okkara Ísfandsferð, og høvdu tí ikki væl ráð til at teim Vit spurdi tí um hovdu jú ferðast á bestu plássunum. triðja pláss, men har var einki, og nógv var skipið lastað, so ikki var hugsandi eitt skýlið í lastini, Vit talaðu so við stýrimannin um at fúa um hetta og søgdu okkara sogu. Táið okkum gingist, segði hann, at vit skuldi nokk hvussu hevdi hann hovrdi, fáa tað gott og bíligt. Vit arbeiddu um dagin og svóu i frålikari song um náttina. Kostin spardu teir ikki, bæði nógv og gott at eta, og vatn var bann- lýst, vit máttu bert drekka gott gott-ol. Ferðin kostaði okkum einkí um fjørdin, Hetta halda tygum ikki tað? Tað munu yvaleyst oll halda. var væl gjørt móti okkum, Harmuligt bert at útiróðurin eydn- aðist so illa. Ein bók um Feroyar sum frístát t. e. republik. »Landaskipan og fíggjarlig vidurskifti i friståtinum Føroy- ar“ eitur, í ikki rættuliga fáum og spokum orðum, bókin, sum felagið Móti Loysing hevur sent út. Bókin er um ikki fyri annað, so fyri at væl verd at lesa, síggja hvussu politiskir outsiders kunnu byggja upp lond og ríkir (eins og á pappirinum uttan, vit aðrir av gomlum siðum og illu flokksgangarar) at lívsins royndum bundnu hugsa um, hvat vegna menniskjans ófull- komuleika í royndum letur seg gera. Hetta er tó ikki einasta virði, lítla bók inniheldur eisini ávarp til fyri- hendan hevur; hon skipanir, sum í roynd og veru høvdu verið mannaættini til bata og signing, um tær vóru settar í gyldi. Sum nú t. d. tað, at hitt almanna (landið) tekur allan handil, ella so at kalla allan handil undir sína bein- vegis umsjón. — Tað er eyð- landið í framhald av eisini má taka framleið- sæð, at hesum og sjovs Í. ce. Heri sluna til lands alla stordrift undir seg. eru loysingarmenninir samdir við okkum javnaðarmenn, og herí eru vit altíð tilreiðar at veita teimum samstarv. At leir ikki halda tollir vera nakað rættvíst skatlagrundarlag, men bert taka teir við sum nakað bráðfengis, kann bert gleða javnaðarmenn. Eitt domi um, at eisini loys- ingarmenn kunnu hugsa vitis- liga um fíggjarmál, er, at teir ikki leggja stóran dent uppá, at fáa gamlar peningaskuldir afturgoldnar frå Danmark. Hesum er so mikið meiri at gáa, sum teir opinberliga við- ganga at vilja slíta sambandið við Danmark med alla. Tey prógv, sum høvundur bókarinnnar førir fram fyri ti, at tað ikki er strevnari og tvørligari = hjá einum lítlum landi at halda seg mentunnar- liga, eru ikki bert veik; men tey eru meir ella minni virðis- leys. Þástandurin um at „hvert må vera eftir oðrum hjá einum landi og minni einum verður ikki prógvaður av teim storri“, tólum, sum aftaná fylgja, tí eitt tílíkt beinvegis samburdarrokn- ustykki sveimar høgt omanfyri allar teir mongu trupultleikar, | heri eiga studning hjá ollum sum valdast av óveðri, vegloysi, streymafirðum, strálabygging og Ikki tala, tå talan skal vera um vanliga sið- tílíkum. um at menning og mentan við hjálp av bókalestri. Longu eitt land sum to hevur folk svidan sum Danmark, 150 Føroyar, ferdir so mong sum kennir sáran eitt lítið fáa út av at vera land, lá um tað halda gangandi umræður at bokur særfrødislig evnir, ella tå ræður um, al snøtulig og prýðulig tímarit har- ígjøgnum — almenningin kann ogna sær tann fjølbroytta kunn- leika, sum torvast hjá mentað- ari tjóð. Væl er tað rætt, at staki kann ogna sær eins holla hin ein- og eins virdisfulla andsmentun > lítlum, sum í einum í einum stórum betur; hitt yvirbrá fólksins, sum to ikki er landi, ja enn men allmenna mentunnar- virðisleyst í nútímans starvsama og kappingarsama vinnulívi lætt at til í einum minni, sum í einum verður ikki sins koma storri landi. Mær ætfinningar, ið gjørdar vera al okkara mentunnarloysi í Forovum td. viðvíkjandi statistik og tílíkum, eru líka so sjålvsagdar og ofla endurnýggj- aðar (tó ikki ovofta) sum fram- føranin av tí sannleika, at mannahugsannin her á landi nú er broytt somikið, at fólk ikki longur flýgur av vitinum, talað lismu og um verður um separa- skilnaðarpolitik. Um uppskotið til landaskip- anina skulu vit ikki siga mikið: tað sjålvstyrismenn áður hava flutt ber ikki nógv frá lí, sum fram, ló mugu vit halda tað vera óhent at hava tveir landsfarmenn í republikini — (0 gongur ofta illa hjá einum at koma ásamt við seg sjálvan; tað verður verri lá tveir eru. Hill ið allari lað, al innilogur skulu hava enn fasta harðast ímóti gongur nútíðarhugsan er kanska læknirnir ongar aðrar løn. Læknastarvid nú á døgum er vorðið eilt særførdingarstarv, sum fyri ein stóran part hongur saman við persónligan dugna- skap. Tá nú loysingarmenn vilja meina hinum persónliga dugnaskapinum at vinna løn við sítt persónliga ar- beið, ganga teir longur, enn þí javnaðarmenn kunnu fylgja við, og vit halda tað vera ovlangt vaðið. Væl kann tað vera, at læknirnir vegna teirra særfrødis- dugnað hava ovnógv at siga í mannfelaginum; men teir hava tó ikki meira at siga enn fólkið við sínum álrúnað á doktara- hjálpina lata teir fáa; og skal tað meinast læknum at vinna løn við persónligt arbeid, verður tað órættur at loyva vørum Lt. d. verkfrødingum tað sama. At »Méti loysinge« vil leggja høvudsrædid í løgingid, hina fólkavaldu samkomuna í Før- oyum, í ollum málum, sum Førovingar einsamallir kunnu gera av, er beint, og leir vilja frælshugaðum monnum, bæði í Danmark og Foroyum; men tá lað brádliga at slíta oll felagið heldur fora á mål alvegis og sambond við eill land, sum vil hava haft samstarv við í 400 år, so reknar tað ikki við menniskjuni, sum hon er og verður. At geva okkum inn á skotið til fíggjarlóg, sum bókin upp- við, skulu vit lata vera Tað væl umhugsað enn, at tad tolir » endar við. man neyvan vera so atfinningar, og tað er ivaleyst somikið langt frá at koma til royndar, at alfinningarnar tola at bíða eina stund. Felagíð >Móli loysing er okk- ti, at tad miða um mólstætt í ímóti skilnaða við ríkisheildina meðan vit miða ímóli frælsum samstarvi og so miklum sjálv- ræði, sum hóskandi er fyri fólksins besta. Tá vit so úlforuliga, er hava umtalað bókina tað júst ikki fyri at sýna loysingarmonnum samhuga; men fyri at geva eftir og vinnilívsrorslum, figgjarligum gatur ollum sum fram koma í fólki okkara. Fjølnir. Mantchuniet. Kinas moderne Udvikling begyndte nøjagtigt í 1906, da den døende Enke. kejserinde udstedte sit Frihedsedikt. Den Dag blev Udviklingens Ur i »Ri- get i Midten« pludselig stillet Aar- hundreder frem, og Viserne over. sprang hele den Periode i Europas Historie, der er forløbet siden Middel- alderen. Men en Følge af Frikeds- Mandchuriet. var ogsaa Dørene aabne til Millioner af begyndte at Mandchuriet 1929 smaa ki- nesiske Bender indvan- 6 Millioner 1906 var der i Mennesker, 1. vil der sandsynligvis være 32 Millio- Men Juli Aabningen af Mandchuriet ner. hidlokkede ogsaa Mængder af frem- mede Indvandrere og økonomiske Ud- byttere, fra to Sider, østfra Japanerne og vestfra Russerne. Japan, der er Verdens yngste Indu- striland, mangler Raajærn og har kun lidt Petroleum. Begge disse Ting søgte Japanerne i Mandchuriet. Men af endnu større Vigtighed for dem er de mandchuriske Landbrugspro- dukter. Landet producerer Bønner Í et uhyre Omfang. Og uden de mand- churiske Bønner og Hvede maa hele den stort anlagte japanske Verdens- magtspolitik bryde sammen. Derfor er Mandchuriet ganske simpelt det moderne Japans største Problem. vover Japanerne ikke at an- Men det ny Kl- Endnu nektere Mandchuriet. nas Udvikling kan en Dag i en ikke alt for fjærn Fremtid friste eller tvinge dem dertil, Da har vi Ver- denskonflikten. Den vil blive endnu alvorligere, end da Japan i 1910 an- nekterede Korea, Denne Gang vil Verden ikke se ser med saa rolige Følel- Stor-Annektion alle de paa Japanernes som i 1910, thi næsten store Magter har Interesse i, at Mandchu- riet forbliver aabent og ikke monopo- Land. Navnlig liseret af et enkelt naar dette Land er Japan, hvis Me toder i saa Henseende er berygtet. Og Rusland? Billedet í Mandchu- riet er et ganske lignende som ved Udbrudet af den russisk-japanske 1904. Kun Dengang var Japan oprekla- Krig í er Rollerne om- byttet. meret i den amerikanske og engelske Presse som Forsvarer af Menneske- rettighederne og Rusland den grum- me og griske Landevejsrever. Nu er det derimod Japan, der optræder som Erobrer, og Rusland, der er den fredelige Nybygger, Det skulde saa- mænd ikke Rus- land en skønne Dag blev taget under Armene af Magterne, fordi enhver Pris vil undgaa de forhadte Japanere, Det er betegnende, at man i London i denne Tid er overordentlig ivrig for at Moskva og Tokio kan bli- undre Verden, om ve enige om Mandchuriet. Kærnen i hele Problemet er — Ud- viklingen af den kinesiske Østbane, der bliver finansieret af Kina og Rus- sand i Forening, men som Japanerne med rasende Begær krummer Fing- rene om. De har baade økonomiske og strategiske Grunde dertil, og de vil sætte den i Forbindelse med den mandehuriske Bane og de planlagte Linjer hen imod Amurfloden og Transbajkalien, Imens vil Millioner af taalmodige Kinesere, der kun har det ene Maal at rejse sig fra Aartusinders Slaveri og søge egen Jord og Ejendom, van- dre ind i Mandchuriets endeløse Om- Man kan Tidspunkt, da Russerne og Japanerne raade, næsten skimte det vil blive trængt tilbage. Russerne hen imod Amurfloden og Japanerne til den koreanske Grænse, Maaske vil der da rejse sig et nyt selvstæn- digt Mandchuri i Nordasien. dette blive en Stødpude Østen og Og maa- ske vil Land mægtig mellem Vesten, til Gavn for Verdensfreden. Gregorius, Føroya Løgting 1928. 28. august. Lønrindan til arbeid…- arar. Javnabarflokkurin hevur lagt ling spurningin um al nora um serstaklign viðvíkjandi lønvidur- skiftum, nú borið í bandið, at lóg er sett í gildi her á landi viðvíkjandi árbyrd- inn á rættindir arbeiðarans, soleiðis er ir arbeiðarans. P. M. Dam bar málið fram. Greiddi hann frá, at í fremsta liðið í framburðsstarvinum her á landi er vert at taka spurn- ingie upp um at gera hin arb- eiðandi so lítið fjøtradan sum moguligt. Sum eitt lið í hesum frí- hrævið frá javnuðarmonnum skiljast. Tað fellur mongnr arbeiðarum geringarstarvi má torført og 6lagaligt ongantíð at kunna siggja, hvussu til stendur peningaliga sæd, teir hava als ikki utgongd til al vita hvussu stendur niður. Teir eru heilt ómeðvitandi um hvussu gongur, ænlin tað er vinningur ella tap í teirra parti. Tað er ti vert at taka eisini henda spurningin upp til umrødu, ikki bert fyri arbeiðaran, men eisini fyri ar- beidsgevararnar, tí eisini leir hava gott av at vita, hvussu Vit vita, hvussu artað stendur niður. líðirnar seg í seinru árum, her eru nógv krakkini at visa á sum dømir, har nógvir handilsmenn farnir av knóranum. hetta mál, ið her liggur frammi, hevur al- miklan týdning í bæði borð. Allir vilja — í hvorjum falli er víst, at eingin torur at av- nokta tað — stevna hagar, at frígera og hjálpa einstaklinginum, og harvið landinum sum heild. Er tí vón til, at heiðraðu ting- menn ganga hesa tørvuligu leið at skipa hagar, at hvor einstak- ur skal vita, hvussu stendur niður eins og at royna at gera hin einstaka, vinnandi mannin og kvinnuna meðvitandi og meðandsvarshavandi í ollum viðvíkjandi starvi teirra, Í hesi søk kann talast um bæði arbeiðara og fiskimann, Á løgtingi eru millum aðrar tvinnar sakir, sum miða beins herheima hava eru de for Vinduer, Dore og Lister, Godt og billigt Arbejde, Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tilt. 216, Thorshavn, "Tlf, 216. leiðis ímóti eini tilikari frígerð- ing, sum talan var um: Fersk- fiskasolusakin og. hendan við- víkjandi lønrindanini, Hin fyrra er skipað soleiðis, at greitt borð skal vera til allar síðir, eins og at allir, id eru við í virkanini, skulu vera meðand- svarshavandi og meðvilandi um, hvusssu gongur, líka úr odd í Hetta gevur áræði og okir um ågrytni — og til tess lorvar. Sum nú er, ber bert hin eini ábyrgdina og stórsta ágóðan, um væl gongur. Men fellur hann — fella eisini allir teir, ið hava verið við sum blindir makkar- ar, og hetta fallið er tungt, sum sagt. Henda sakin lá ikki bein- leiðis fyri, men helt talarin, at vert var al nerta við hana av lí, at tankin í henni gangandi leiðina og var sum ein greiðandi faktor til kravið í lí fyriliggjandi søk: um at fáa skil og greitt borð millum arbeidar- fiiskimannin oðrumegin og keypmannin og reiðarin hinu- megin. Hvat kann gerast við óskilið við lonrindanini? Folk kann ikki verðandi bert arbeiða fyri at fáa uppá kladduna, ið ofla gerst vegna øvitan um, hvussu til stendur. Og hetta førir við sær, at sjúkrakassagjald, skattur o. a. wo egg. beindi å ta an og óvslór ikki kann galdast Eingin peningur eigist ella fæst, og menn standa sum rættleysir. Hin skadiligasti faktor galdandi: ger seg gáaloysi og ænsa- loysi. Lonin eigur at vera peningur, ið so kann umsetast í mjøl og grín. Um so verður, gerst hús- haldið = meiri økonomiskt og frítstillað. Við at hvussu til stendur, vil fólk aftra seg at ganga longri, enn farandi er og vila, neyðin drívur. Tingið er farið undir at smíðja lógir viðvíkjandi arbeiðsgevara. arbeiðara og Kitt hennara dømi er semingsløgin, dygdir skulu ikki umtalast. Tað er ikki annað enn rímuligt, at tingið tekur undir her, hvar tað g sett í gildi, sum tryggjar arbeiðaranum at:fáa løn hvorja viku. Nevndin, ið fær við hesa søk at gera, átti eisini at hugsa um, hvat ið kann geraslf yri at fiskimaðurin, ið veiður á vári, sumri og heysti uttan at síggja oyra fyrr enn onkuntíð um joltidir, kann fáa ynskist, at lóg verður pening sin við søluna av veið- uni. J. O. Joensen: Táið sam- anborið verður við lógina av 31. mars, um »Mægling i Arbejdsstridigheder«, sø má lað sigast, at lønspurningurin sakn- z ast í ti lógini. Annars vildi eg hildi tað verið betri hóskandi, at lønir verða útbetaltar fríggja- dag, heldur enn Leygardug, kanska tað best hevði hóskuð, at arbeiðsmenn fingu sína løn um døgverdatid fríggjadag. Kitt annað, sum eg vil minna á, nú málið skal fara í nevnd, er viðvíkjandi »entreprise«-ar- beidinum, har hevur tað verið ein galdandi regul, at maður, ið stendur fyri slíkum arbeiðum, ikki fær meira enn */; rindaðar undir arbeiðinum, og tann sein- asti '/; ikki verður goldin fyrr enn arbeiðið er lidugt og góð- kent. Táið soleiðis verður framfarið í slíkum arbeiðum, so skuldi ein kunna hildið, at her var ein slags garanti hjá teim monnum, ið hovdu nakað til góðar at kunna fingið sítt av tí porrer pe