týsdagur 11. september 1928síða 2

AARON A EA Hr eklatant Fejlgreb som dette, at det danske Landsting nedsatte en Kommission til at undersøge hvorvidt visse betydelige Fær- inger og tro, danske Under- saatter plejede landsforræderlige Underhandlinger med andre Lande, For alle, der blot var i Be- siddelse af en minimal Maal- følelse og kendte Forhold og Personer paa Færøerne, maatte en saadan Tanke være aldeles absurd, og den kunde umuligt opstaa i en Iljerne, der ikke var defekt, men en snadan Hjerne var tilstede i Amtmand Rytters Hoved og det herostratiske Be- rømmelsesværk fuldførtes derfor ved ham. De synlige Resultater findes i den voluminøse Be- tænkning, der pvoa Færøerne har faaet Navnet >Fúlabókd; men de usynlige Resultater ved- bliver desværre at staa uudslet- teligt i mange færøske Iljerter, stadig og fremdeles som en Hindring for et godt Samarbej- de mellem Danmark og Fær- øerne. Hvorvidt Følgerne af dette store Fejlgreb nogensinde bliver udjævnet er ikke godt at sige; men det sker ikke uden Fær- inger og Danske først kan ræk- ke hinanden Haanden som Ligemænd, frie og frælse Lige- mænd, erfarne og belærte om hinandens virkelige Forhold, fuldt ud anerkendende baade sine egne og hinandens Fortrin og Mangler, rede til gensidig Hjælp af en ærlig Hu. Naar nu baade færøske Sam- bandsmænd og de konservative Partier i Danmark bitterlig be- klager Resultatet af det sidste Landstingsvalg, bør de have det Svar, at her har de det første foreløbige Svar paa den Tort, de voldte frisindede Færinger ved Nedsættelsen af Landtings- kommissionen. Nu har den Del af det færøske Folk, som de den Gang fornærmede saa blo- digt sendt Danmark den Mand, JohannesPatursson, som Svenning Rytter urelfærdigt og blindt sigtede for Landsforræderi. At dette er et Svar, hvori der ligger en dyb og mørk Al- vor, maa gode danske Mænd forstaa. Det betyder sikkert ingenlunde, at et frugtbart Sam- arbejde er muligt, men det be- tyder, at Fremtidens Samarbej- de maa grundes paa noget andet en Fortidens. Det betyder, at Færinger ikke oftere ønsker se danske Embedsmænd med Rytters Aand heroppe. Den gamle fordomsfulde Tid er nu forbi. Pendulet har vist ogsaa naaet sit største Udsving til den modsatte Side. Det mystiske Ord: Dan- skerhad maa bringes til at forsvinde, der maa indtræde en Ligevægtsstilling, hvori der kan arbejdes i Forstanelse og Tillid. Devisen fra Paturssons første Rigsdagstid, »Tillid skaber Tillid«, maa drages frem igen, thi kun deri ligger Muligheden for et gødt Resultat. Vel rumles der endnu fryg- teligt med de gamle tomme Sambandsvogne, og Ekkoet lyder hult fra de konservative Kredse … KR i Danmark; men man tør dog. haabe, at de frisindede Partier i begge Lande vil kunne finde en Form, hvorunder Samarbej- det kan fortsættes til Ære for Danmark og til Gavn for Fær- øerne, — „Feroyatíðindi“ og landstingsvalið. Í »Føroyatidindi«, dagsset 1. sept. í ár, stendur eitt ilt goyggj um landstingsvalið. Greinin ender við Kirkgaards vísdómsorðum: >Tag et Bræk- middel !« Eg kann skilja, at hesi væl- meinti ord, eru vorðin manni, ið hevur gingið hjarla- og búk- sjúkur síðani loglingsvalið sein- asta, so innarliga kær sum ein hjálp nú einaferð altíð er. Al hann eg ivist ikki um ta góðu meining í villum nytir tey um viðurskifti, har ið eingin tørvur er á leim, fara Vit al bera yvir við eins og ein altíð ger við leir, ið stinga upp >sum ketta upp úr hovdalrogic. »Brækmiddel« skal vera frá- líkt fyri hjarta- búk- og gallilsku. Sum vælmeinandi maður fari eg at ráða tygum, ið lofta við Søren Kirkegaards vísdómi: tak eitt spýggjupulvur. Ég vóni, tað 55) reiðuliga kraftugt kemur at bata tygum, so oll hin kvalandi og verkandi illskan kann varpast upp, og tygum gerast tá kanska so greiður og klårur, at tygum Lt. d. meiri enn so kunnu fata, at madnr, ið skapar ein firvald ella dreka er líka so lítið eins við firvaldin ella drekan sum ein pottamak- ari við pottin, hann ger. Og lesa tygum so um aftur, hvatid Sambandsins hovuðsblaðgagn »Dimma« hevur skrivað um (. d. landstingsvalið eins og henn- ara »bedyran« av áðrenn valið, at einki fyrilá, sum kundi heimila eina uppfatan av okkum javn- aðarmonnum sum verandi loys- ingarmenn, altso ikki »Samhø- righedens Mænd«, og taka tyg- um so sama bluðs »bedyran« aftanå valið um at javnaðar- menn als einki høvdu latið grett um eill samarbeiði »paa Samhorighedens Grundlag« gera lygum lygum ómak við hesum, fara lygum at fata, al tað er ein stór villa og stórt høpiloysi at skjóla við tí, al javnaðarmanna landstingseyni eg - hevur vilja borað seg inn sum ein >Samhorighedens Mand«, skinkla frá eini politisk- ari stødu til aðra. Og tygum vilja eisini skilja javnaðarmanna landslingseynis svar gloym ikki, at tað var givið aftaná valid, altso einki fríggj og eingin boran seg inn fyri landslings- sessins skyld. Hetta svar uppá harra A. javnaðarmonnum fyri at hava Samuelsens brigdan svikið við ikki at hava forðað loysingarmanninum Patursson var greilt og logiskt: vildu Sambendsmenn halda fast við, at valid fyri teir galt >Losrivel- sea ella »Samhørighed« var tað eisini eyðsæð, at teir høvdu valt ein »Løsrivesens Mand« SA A OR 0 heldur enn ein socialistiskan »Samhørighedens Mand«. Teir høvdu jú fingið greitt at vila, at javnaðarmenn valdu ikki havrn Effersoe, tí hann var av- gjørdur = mólstoðúmaður av socialismuni, og sjálvir hovdu leir sum sagt útlalað, at einki lá frammi, sum gav teim rætt til at:kasta javnaðarmenn í part við loysingarmenn. Hevur pulvurið virkað væl, vilja tygum afturat orka at fata, at:tað at veita Foroyskum og Foroya løgtingi teirra náttúrliga rætt er ikki tað sama sum loysing og hevur heldur ongan brodd móti javnaðarmonnum Í Danmark lað var óivað onkrum ikki ókært at ilt var millum teirra og okkara, men her verða teir snýttir. Sjálvandi skal »broddur« berast mót afturhaldandi sjålv- styrismonnum eins og móti sambandsins afturhaldi. Men allir rættir javnaðarmenn skilja, at gott samarbeidi og samvirkan og veran kann ikki byggjast við bukkan og undirbrattslyndi. Hin holla »Samhørighed« stend- ur við, at menn molast sum javnir, fríir og frælsir, og geva og unna hvorjum oðrum alt, sum fremur og ríkar lívið. Ti- lík kor og tílíkur háttur at finnast á í samvirkan eru aðr- ir og sterkari »Samhørigheden«s tållar, enn leir Sambandið held- ur í. Væl var um Føroyatidindi og felagir less sleptu undirbråtts- lyndisbondum og fylklist við teim, ið vilja binda við sjálv- ræðis-, samræðis- og javnaðar- bondum. P. M. Dam. Føroya. Løgting 1928. Vairættaraldurin. (Onnur viðgerð). Mitens var ordførari meiri- lutans, greiddi frá lí, 10 var at føra fram fyri at seta valrættar- aldurin til logting og sóknarstýri niður til 21 ár. Men var hann ikki samdur javnadarmonnum, ið høvdu serstakt uppskot um eisini at lækka vælrættaraldurin til fólkatingið eins og al gera treytirnar til kommunuvalini til lær somu sum til løglingsvalid. Á. Samuelsen segði samband- síns áskoðan at vera tann, al rættast var at bida til valrættar- aldurin varð broyttur í Dan- mark. Hann helt ikki koma at ganga langa tíð til tess. Talaði hann annars um, at lorført var at:siga, nær maðurin var búgvin at velja. P, M. Dam: Vit javnaðarmenn eru samdir við sjålvstyrismonn- um um at: seta valrættaraldurin til loglingið og sóknarslýrini niður til 21 ár. Foroyingar, ið tidliga vera við til at taka tøkini og arbeidsins úbyrgd, eiga eisini at sleppa tidliga framat at velja og vera við lil at:stýra land og fólki. Men vit javnaðarmenn ganga nógv víðari. Vit halda rætt vera og mæla til, at 21 ára gomul skulu sleppa at velja eisini til fólkalingið. Og vit mæla til, at treytirnar til kommunu- valini skulu gerast tær somu sum til løgtingi0. Nú eru treytirnar um at galda skatt sum ein koyril, og tekur hann valræltin ofta og títt frá monnum og kvinnum, sum av fálækradómi ikki kunnu betala. Einans fyri tey, sum at kalla einki eiga, er rætturin til ut royna at vera við til at bøta um tey syndar- ligu kor og viðurskifti, tey eru stødd í. Tað er hægsta stig og órættvísi at:ræna eisini henda teirra rætt, eins og nú ofla verður gjort. * Hevdi hesin skattakoyril duga nakað viðvíkjandi at fingið skallin inn, var eitt sindur av meining í hønum. Men lað ger hann ikki. Tí at ein samfelags- hugaður maður ella kvinna — ind eru bert hesi id velja — ikki rindar skatt, kemur eina og aleina av tí, át tey ongan pen- ing hava millum hendir til ta tíðina, ið er sett fyri at galda. Peningaviðurskiftini eru so ring nú, at fålækramadurin — sum nú um dagarnar åvist — sær næstan ikki oyra millum ár og dag. Tað er ikki meiri enn bíligt, at hann sleppur uppí til at bøta um kor síni. Hetta skilið, ella rættari óskilið, vil eg mæla monnum til at rudda burtur við at geva alkvødu fyri uppskoti javnaðarmanna. N. Niclasen gav javnaðar- monnum allan rættin viðvíkj- andi teirra uppskotum í hesu sok. Hann helt tað vera hin ræmasta órætt, at:hesar treytir stóðu til kommunuvalið. Hann hevði annars sjálvur verið vid til ikki at lagt lag í tær, men latið menn valt frá hond, annað- hvort teir høvdu goldið ella ikki goldið. Hann vildi geva atkvoðu við javnaðarmonnum. J. O. Joensen helt lað vera logið, at Mitens og Debess høvdu lagt hetta uppskot fram utan at tala við býráðið um tess stødu Havnini viðvíkjandi. Helt hann annars vera djarvt, at maður her á løgtingi tordi at koma fram við lílíkum orðum, sum N. Niclasen hevði latið fallið. Hann var annars ósamdur við javnaðarmenn um uppskot teirra og helt seg til tað, A. Samuel- sen hevði sagt. Debess hevði ikki ætla at lagt nakað afturat lí, framsogumað- urin Mitens bar fram. Men av lí, J. O. Joensen hevði funnist at, al hann og Mitens ikki høvdu lagt valrættaraldursspurningin fyri býráðið, skuldi hann siga, at býráðsval vóru ikki beinvegis politisk sum logtingsvalini. Til løgtingsvalid seinasta høvdu velj- ararnir í Suðurslreymoy talað, so býráðslimirnir nýttust ikki at spyrjast í hesum máli. Hann var annars í principinum samd- ur við javnaðarmenn um tað rættvísa í uppskoti teirra. Men hann helt tað ikki vera klókt at koma fram við tf nú, av lí tað kanska vildi forða fyri ollum. Mitens helt tað ikki bera til at lækka valrættaraldurin til fólkalingið, tå valrættaraldurin í Danmark ikki lækkast sam- stundis. Stemmurnar taldu jú við hvorjum ødrum her uppi og har niðri, tá roknast skuldi eykamaður. Viðvíkjandi treyt- irnar til sóknarstýrisvalið meinti hann, at rættur og skylda máttu fylgjast at. Meinti hann tí, at maður, ið ikki hevði gjørt sína skyldu við at galda skatt, átti ongan rætt at vera við at skipa fyri kommunum, P. M. Dam var fegin yvir, al Debess hevði givið javnadar- monnum »principielt« rættin. Spell var, at hann ikki var við til at geva teim eisini »recll« rætlin. Tad var tað, sum munaði. Hann kendi seg at standa sterk- ari nú, við tað at Niclasen og Debess eisini evnadu al síggja við javnaðarmanna eygum her, tí millum at skilja og handla er ofta stutt, tess betur, Til Mitens áskoðan var at siga, at tå vit góvu lógir her, máttu vit fyrst hugsa um gagn okkara, og áttu vit ikki so lættliga at lala okkum larna av aðrari hugsan í Dan- = Vinduer, Døre og Lister. Godt og billigt Arbejde, Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tlf, 216 Thorshavn, Tlf, 216. mark. Hann dugdi ikki at síggja, at tað skuldi forða niðurseting- ini av valrættaraldrinum til fólkatingið, at valrættaraldurin var oðrvísi í Danmark. Væl var tað satt, at moguliga kundi lað henda, at stemmur hiðani kundi telja við har niðri og ovugl. Men hetta hendi fyri tað fyrsta næstan ongatíð — hevði vist aldri hent — og fyri tað annað hevði tað ikki stórt at siga. Vit meina jú, at 21 ár er hóskandi valaldur, javnaðarmenn í Dan- mark og aðrir politiskir flokkar í Danmark hava somu áskoðan, so her skilir at kalla einki. Við- víkjandi tí, at hvor maður skal gera skyldu sína fyri at kunna velja, er at siga, at:taka vil spurningin á henda hált, skuldu vit eisini hugsa tað sama við- víkjandi logtings- og fólkatings- valinum. Her galda menn eisini skatt, um tað er meiri óhein- leiðis. Vil kunna kortini ikki hugsa seleiðis, og skattakoyrilin virkar sum sagt heldur ikki, sum ætlanin er við honum. Tað eru bert ley samfelagshugaðu, sum velja. Tá hesi ikki galda skatt, er tað tí tey íkki kunna og soleiðis lreingja mest til at sleppa at vera við til at bóta um tey trongu korini, ið níva, Ér tað nakar, ið ikki rindar skalt av gáloysi og óryggjaligheil, so er hann so samfelagskaldur, at hann ikki leggur lag í nakað, heldur ikki í at velja. Hevur so hóttanin um missin á valrætt- inum onga ávirkan á hann. A. Samuelsen skilti ikki Dam, at hann var so glaður yvir at Debess gav honum viðhald. Sjálvstýrisflokkurin hevði ikki sigrað uppá valrættaraldurin, sum Debess hell, ei heldur uppá reinar sjålystyrisspurningar, men eina uppá at mála socialistræðslu. Krossurin vartaði, sum kunnugt, upp við, at socialistarnir vildu taka kirkju, religión, Gud og ognarrætt burtur o. s. fr. M. Samuelsen vildi bert spyrja Dam, um hann meinti, at sam- fundið ongar koyrlar skuldi hava. Tað kundi vera, at tað var rætt, at henda treytin til kommunuvalið var ein koyril. Men skuldi ein t. d. ikki kunna panta ella gera nakað fyri at fáa skattin inn? Hann var ann ars samdur við sílt »parti«, sum A. Samuelsen hevði talað fyri. P. M. Dam: Harri A. Samu- elsen må kunna skilja, at eg eri glaður, lá eg fái menn at halda við mær. Eg hevði verið eins glaður, um mær eydnaðist at fingið Samuelsen og aðrar eisini at ganga við. Hvat tað var, ið gav sjålvstyrinum sigur, veit eg ikki vist. Nú veit eg, at Samu- elsen sigur seg at vita tað. Ja, socialistræðslan er stór. Men hon hevur væl eisini virkað frá sambandinum, tí har fynltist mikið út. Eftir hesum kunna vil so kanska rokna við meiri socialismu frå sambandinum, ið ikki, eftir Samuelsens orðum, tók so nógvar socialisletarar, Til M. Samuelsen er at siga viðvíkjandi hugsan okkara, um vit skulu hava ongar koyrlar, heldur ikki pant og aðrar til at fána skatt inn við, er al síga: Vit eru eingir vinir av koyrlum. Men cilt er greitt, vil skulu ikki nýta koyrlar, uttan leir eru gagnandi. Ég legði dyk á, at hesin skaltakoyril gagnar einki, tvorlurímóti, og må hann tí burtur. Sukin fór í nevnd til 3, viðgerð gps UPG