týsdagur 22. januar 1929síða 2

Se TRA = LE see Vinduer, Døre og Lister. Godt og billigt Arbejde. Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tlf, 216. Thorshavn. TIf. 216. nógvir eru teir prestar nú um Feroyingar? stundir, ið eru Ikki eru Tað vísir ikki á, at Foroyingar leggja álvara fyri dagin við sínum málspurningi, tá teir ikki prestar, sum kunna tala málið, teir meir enn tveir. stórt royna fyrst at fáa sær aður teir koma fram við sjálv- um málspurninginum. Tað er ein kend søk, at líka so torvunn- ið tað er hjá okkum at tala eitt fullfíggjað dankst, líka so tørvunnid er tað hjá einum Dana at tala eitt fullfíggjað foroyskt mál. Ein so mentað tjóð, sum Danir eru, mega væl síggja hvussu legið tað er, at kirkjurnar, vit krevja málið í áður enn vit hava fingið okkum prestar nokk, sum kunna hand- | fára mál okkara. Men ikki er | tað at ivast í, at tá stemning- | urin í Feroyum verður allur | fyri, at fáa tað foroyska málið | inn í kirkjurnar, so verða vist | Danir ikki at forða fyri tí. Teir donsku prestarnir, sum í Før- oyum eru nú, vildu vist fegin latið tey kall teir sita í, fá teir | kundu fingið arbeið aftur í Danmørk, til útlærdar Feroy- ingar, bert teir høvdu sokt. Men tá fáa, so eru vit noyddir at taka vit ongar Føroyingnr danskar prestar, og vit eiga afturat at veita teimum okkara tokk, fyri koma til okkara, og ikki noyða | okkara kenna. bestu at teir vilja teir at tala mál, sum teir als ikki Tað hevði | vist heldur ikki gingið, um vit høvdu fingið norskar ella islend- skar prestar, at fingið teir at tala okkara mál, so at vit ong- an atfinningar kundu gjørt til tess. | allir | aðrir almennir spurningar, má takast frá tá tað ræður um eitt slíkt stig, Málspurningurin, sum grundini og serliga sum kirkjumálið, tí at ganga í kirkju er bert til leik og | spæl, hevur ikki men tað nakað heilt annað dýrmett við sær. Vit sum hava lært -okkara mál, vit kunna, um ikki annað | so tá fyri tey fólk her á landi, sum ikki hava lært tað og fegin vilja koma í kirkju, býða enn nøkur ár við at »kyla« føroyskt | mál inn í kirkjuna. Tå ein hugsar um, hvussu álvarsamur hesin spurningur er, so må | . . ... | hann ikki nýtast sum politisk agitation, og ei heldur eigur | maður ella partaflokkur at nýta | tvingslu yvirfyri kirkjuni, tí tá | ávíst her í 1928, verður tað, sum blaðnum fyri 2. oktober ikki nekur hjartalig trúgv. sum innanfyri hana er, men bert eitt navn, hvar fólk samlast tildeils fyri at frætta tíðindi; men tey sum eru frammalaga í mentum, eiga at laga seg eftir teim minni mentaðu, so all kunnu nýta tað andaligu fødi, sum innanfyri kirkjuna er, og fáa styrk og gleði av henni. Lati okkum fyrst fáa foroysk- ar kennarar í allar teir skúlar, sum eru í Foroyum, og harnæst foroyskar prestar, tú fyrst kunna vit av álvara kreyja at fáa okk- ara góða, kæra móðurmál í kirkjur okkara, og tå heldur einki at ivast í, at allir Feroyingar vilja vera á einum tann tíð verður máli um, at nú er komin, at vit skulu hoyra okk- ara móðurmál á ollum almenn- um plássum á Føroyalandi. Teir Feroyingar, sum elska sítt móðurmál so nógv, at teir ikki kunna bíða við at fáa tað í kirkjuna til tess, at ell, bæði ung og gomul, eru búgvin at nýta tað, hava ein góðan kans fyri at fáa sín vilja; tann møgu- hevur verið umtalaður í hesum blað at stovna eina fríkirkju. ligleiki seinasta ár, og tað er Tá kann meinigheitin sjálv ráða fyri, hvat tey tala, og ikki, sum nú, tann stóra mannamúgvan, sum bert kemur uppí fyri tosið skyld, og ikki fyri at fremja kirkjunnar gagn og besta. Tá kann — meinigheitin fáa sær prestar hvaðani hon vil, tí tá er ikki hin politiska fjøtranin at meini. Men æntin vit hava stats- kirkju ella fríkirkju, so mega vit minnast til, at tey, sum minst eru mentaði, og tey, sum minst kunna eiga fyrsta gera rætt; teirra gagn og hesta megu vit altíð hugsa um fyrst, æntin tað er um hvat mál vit skulu nýta í okkara kirkju, ella tað er til at hjálpa teimum á annan hátt. Frælsi, javnaður og bróður- skapur má verða tað, sum ráð- andi verður millum manna, og ongastaðni er hetta meira tørv- ur til enn nettupp her innan- Tað varð eisiui sagt til okkara fyrstu elskið annan sum brødrir. fyri okkara móðurkirkju. kristnu breðrir: hvønn- Archaios. LOTTAR Eftir Jákupi prósti Dahl. Tað er eitt heppið navn, próst- in hevur fingið sær til hetta savn av hugskotum, virðisfulla ið her liggur frammi sum bók. Ein glotti er altíð vælkomin. Tá veðurlagið er dimt og dap- urt; tá alt uttanhýsis er slavið, stirt ella ófýsi, eru vit fegin við ein glotta, eitt iriv í loftinum, so at hin fagri, blái himin, vit gloymt, aftur Ein tílíkur glotti kann stundum lýsa djúp- nærum hevdu kemur til sjóndar. ari niður enn á foldina og hold okkara, hann lýsir stundum líka niður á sálarbotn okkara, so at hugin gerst fegnari og ljósari bert av tí glottanum, sum er eitt íriv í tokuloftinum; men til eru eisini aðrir glottar, andaligir glottar. Vit mannabørn ferðast anda- liga sæð mest í einum dulum tokuheimi eins og krabbar við havsins botn Vit og vísindi okkara rokka ikki mikið longri inn í hin ævinliga heim and- anna, enn vit krabbanna røkkur inn í loftið og rúmið omanfyri sjógvin. Av og á unnast okk- um tó andaligir glottar, so at einum egnabragdi vit sum Í verða var við hin ævinliga heimin, sum vanligast er okkum so dapur og duldur, hóast hann ivaleyst er okkum so nær, so nær. Tílíkir glottar eru okkum hinar dýrmettastu stundir her á foldum, tí tá verða vit var við hin heimin, sum er okkara rætti heimur. Tað kann vera fåtæksligt við tílíkum glotta- stundum hjá teimum flestu av okkum, og summi tykjast aldri at hava nakran glottan, og teir vit fáa eru av sonnum gávur frá í erva; men ivaleyst kunnu vit við lívsforslu okkara búgva okkum út til tílíkar glottastund- ir, og okkum kann eisini verða veitt hjálp til al síggja glottarnar, tí ikki sær hann glottan, id altíð vendur eyguni niðureftir. Ein bók, sum hendan ið próstin her hevur givið okkum, kann verða sædd frá ymissum sjón- armiðum og verða róst frá ollum. tí hon hevur mangar góðar og prýðiligar síður. Ein stoggar við hin hátíðarliga stílin og hitt lagaliga orðafelli, sum nýtt er í bókini, ein annar við málkynstrið og málkunnleikan, ið ljómar fram úr ellum, sum próstin hevur skrivað, ein triði bókin er nevnir, hvussu snotuliga útbúgvin í bjálva, prenti og pappíri, Hetta er alt sætt, og kann vera sagt um hesa lítlu bók, eins og um tað mesta, Jákup próstur Dahl hevur skrivað, men hendan bókin serstakliga hevur eitt virði, ið liggur hægri, og lað kan stytst verða sagt við hesum Hon hverjum álvarsomum fáa eyga á hinar andaligu glott- arnar í hansara egna lívi. Oli kann orðum: hjálpa lesara at stykkini í bókini, so ymis ley renna saman í lí okkum at eyguni uppeftir móti himinum, annars eru, eina, at fáa venda móti hinum altvaldandi skapara og stjórnara heim og jarðar. Antin vit har heita lesa um Sóleyguna, ikki er so týðuliga ápeika, ella um hin æviga klettin, har iað er verður týðuliga åpeikad, so hugurin vendur líka beint móti tí sama miði, móti Guði. »Glottar« peika ikki bert móti endamålinum, men høvundurin leidir eisini lesararnar å vegin, ið førur til málið. Sum hin reydi tráðurin gjøgnum alla bókina, líka fra >Ég rætti meg fram« til »Sanleikin«, gongur tað, at Jesus er vegurin. Hetta er hin fyrsta békin av sínum slag á føroyskum máli, og hon er ein bjørt byrjan, ið framhaldi. boðar frá góðum Her er ein »andaktsb6k«, ið hóskar fyri nútíðarfólkið í Fer- oyum. R. —— Det danske Qverhus. Landstingsmand Patursson ud- Mode í Thorshavn, at Landstinget meget talte paa et offentligt sjældent havde Møder, — en Gang om Ugen var det alminde- lig, at der holdtes Møde. De sidst modtagne Aviser meddeler, at Landstingets Møder er udsatte paa ubestemt Tid, da det mangler Arbejdsstof. Var der ikke mere Mening i at nedlægge Landstinget for bestandigt? Sjovinnulånsgrunnurin. Ikki nýtast nógv orð fyri at þrógva, hvussu neyðsýnt tað er, at vit Feroyingar fáa henda grunn. ØL hugsandi fólk her á landi vita tíverri til fullnar, at okkara vinnulívi tørvar pening — nógvan pening — pening til fiskivinnu, pening til landbúnað — stutt og greitt: pening til alt. Men einastaðni má fyrst verða farið undir verkið — og man tað ikki vera mest hóskandi at byrja við at livga um sjódrift okkara? Hon er tað, ið ber landinum uppi — heppnast hon væl, vita øll av, og miseydnast hon — ja, tá svíður til hvort mannkyn á hesum útskerðum' Fáir eru vit Foroyingar — ikki meir enn 25000 sálir. Og ikki verður tað meira enn stív helvtin, ið hevur aldur og føri til vinnu á sjógvi ella á landi. Striltin er øll vinna her móti manga aðrastaðni og lítið verður til avlops eftir miklari mødi og hørdum knossi. Tó eitt batar ikki: at lata ganga sum best. Eingin kemur inn í nýggjar ræsur, uttan hann ið hvussu er sjálvur vil ta leið- ina. Okkara sjódrift tørvar betri vinnulíkindi. Men til tess krevst peningur, Peningur til útgerð, til motorar, til alt, id ber at ti bordi: at vinna manningini livi- ligari kor og gera vinnuna lættari og fáa hana at kasta meiri av sær. Ein peningagrunnur sjóvinn- uni til bata má í minnsta lagi verða settur til 300,000 krónur. Tað er mikil peningur fyri ein mann ella fyri fáar menn — men tå ið vit oll ganga í felag, verður tað eðrvísi. Um hugur er at gera nakað munagott fyri at fáa vinnulív okkara fram, so eru vit væl førir fyri tí, tá hvor tekur sín part, stóran ella lítlan, eftir forimuni. Hvor lutur er setur til 100 krónur, at rinda við 10 krónum í 10 hálvár. Um vit hugsa okkum, at 15000 eru her á landi, id eru í vinnu á einhvønn hátt, so er óivað fimta hvort teirra fort fyri at seta 10 krónur tvær reisur um árið í ein grunn sum henda. Og tað verða tilsamans 300,000 krónur. Men sjálvt um ikki fimta hvort vinnandi fólk tekur sín lut, men bert sætta, sjenda hvort ella færri, so munu áivað so mong taka tveir — tríggjar — fimm ella fleiri lutir, at peningurin tilsamans lættliga kemur upp í 300,000. Foroya skipara- og navigatør- felag hevur sett seg fyri 5000 krónur, og man Føroya Fiski- mannafelag ikki siga seg undan at taka ein munagóðan lut. Hugsandi er, at eisini onnur feløg og virki veita grunninum stuðul. Ikki er at ívast í, at ley eru mong, ið ikki beinleiðis eru í fiskivinnu, ið her vilja styðja. Her má eingin hava seg undan. Tann ið hevur ráð tekur fleiri lutir, men tann, ið lítil hevur ráðini, tekur sín eina lut. Tað søplast so mangar tíggju krónur burtur um hálvárið, til bæði eitt og annað, serliga av leysum fólki, peningur, id ikki spyrst aftur. Men tann, ið tvær reisur um árið í fimm ár letur 10 krónur til sjóvinnulánsgrunnin, hann eigur um fimm ár 100 krónur í grunninum, og ikki bert hava hesar 100 krónur sítt fulla virði og fara — um rætt verður atborið — at geva ávoxtur, men tað sum enn meira er vert, er at vita sær at eiga part í hesum verki, ið fer at verða vinnulívi okkara til miklan framburð. Fyri fyrst hugsa vit okkum, at lánini helst verða driftslán, men so við og við sum grunn- urin mennist vil hann veita hjálp til allan framburð í sjó- vinnu. Og verður so munurin á sjó- vinnulånsgrunninum og ødrum peningagrunnum her á landi tann: sjøvinnulånsgrunnurin verdur ikki settur å stovn fyri at vinna lutaeigarunum pening meira enn bankarentu. Tann vinningur, ið verður har útyvir, skal verða nýttir til at styrkja grunnin við. Av hesi orsok verður sjóvinnu- lánsgrunnurin fúsari til at veita einum álítandi manni lán, enn nú, tá eitt bráfengis lán ofta ikki fæst og sjáldan ultan nógv ov stóra og tunga trygging. Foroya skipara- og navigator- felag tekur sær uppá at standa til svars fyri at peningurin, so við og við sum hann kemur inn, verður settur í sparikassa ella banka. Tá ið 100,000 kr. eru innkomnar, verða lutneig- ararnir stevndir til fundar til at samtykkja skipan og virkistreyt- ir fyri lánigrunnin og a nevnd til at standa fyri honum, og hevur Føroya skipara- og navigatorfelag síðani einki annað við grunnin at gera enn aðrir lutaeigarar. Á fundinum eigur hvor lutaeigari atkvoðurætt eftir lutum sínum. Vit hava tað álit á Føroya fólk, at her verður væl undir- tikið. Við smáum lutum eru vit her før fyri at stovna ein peningagrunn, ið vil vera ollum landinum til gagns, og teimum, ið lutir taka, til sóma og heiður. Tað álvara og tann eldhugi, ið fundarfólkið á aðalfundinum í Skiparafelaginum fagnaði upp- skot inum við, gevur okkum treysti um eitt gott úrslit. Um stutta tíð verða listar sendir út um landið. Latið lá loysunarorðini vera: Hvor vinn- andi maður og kvinna í Føroyum sín lut í Sjóvvinnulánsgrunninum! Tann 21. januar 1029. Feroya skipara- og navigaterfelag. Sysluformannaval- imi. Tilteir sóknarformenn, sum ikki enn hava sent inn úrslitið úr sýsluformannsvalinum í teirra sóknum, verður hervið boðað frá, at stemmurnar verða saman- taldar 27. januar, og at teir listar, sum koma inn aftaná hendan dag, ikki koma uppí tal. Sjóvinnulánsgrunn- urin. Tað er eitt stórfingið og týdningarmikið verk, sum Foroya skipara- og navigatør- felag er farið undir at fremja. Tær lýsingar til innbjóðing til peningalekningar, sum í bloðun- um hava staðið nú, er ikki hitt fyrsta stigið til opinbera sýning av hesum máli, sum eg unni allan góðan frama. Skipara- og navigatorfelagið hevur fyrr roynt at fremja málið gjøgnum løgtingid; men tað eydnaðist ikki á tann hátt, tilætlað var, hóast tann nevnd, sum málið hevdi til viðgerðar og saman sett var av monnum úr ollum flokkum bæði uttan- og innan- tings, kom vid einmæltum upp- skoti. Sambandsoddamenninir á tingi, harrarnir Effersøe og A. Samuelsen, logdu seg fyri tvort (av politiskum grundum, væl saktans), og teimum eydn- aðist at forkoma neyndarupp- skotinum. Tað uppskot, sum teir av neyð fingu samtykt, og sum menn stemmaðu fyri, tí at lánslógin tó skuldi verða gald- andi framvegis, var bert tað sama sum fyrr hevði verið í vørum lagi. Løgtingid hevur enn sama mál til viðgerðar, men fyri endan á tí er tianverri langt upp at síggja, tí hevur Skipara- og navigatorfelagið tikið sær um reiggj, at fremja málið sum eina felagstyritøku, og tað er hugna- ligt, at menn, sum standa mitt í einum vinnuvegi, taka seg saman í felagsskap sínum vinnu- vegi til frama, tí tað er i grund- ini tað einasta, sum ber hin rætta framburðsandan í sær. Hitt treka og stirvna lóggávu- sum fjølmenta