týsdagur 12. mars 1929síða 3

hvad der findes koncentreret i Hr. Chr. Matras, er det min aabenhjertige Mening, at vi vil staa os ved at vente endnu nogle Aar. Kommer Tid kom- mer ogsaa Mænd, der vil kunne løse en saadan Opgave til alles Tilfredshed. Og det er saa- mænd heller ingen Grund til at forhaste sig, naar der ikke er Udsigt til at det klares saa- ledes som det bør. Man er desværre saa smaat kommen ind paa at lære til Videnskabsmænd. - Í Længden vil det være uholdbart, da det aldrig vil gavne Samfundet for en 5 Øre, hvormeget en Mand har annammet af Lærdom, naar denne ikke kan fremvise posi- tive Resultater af sit Arbejde. Dette faar være nok for denne Gang. Med Tak for Optagelsen. Activ. Hvussu er framtíðar- útlitið fyri okkara fiskiskapi við skipum? Nú er flotin farin uppá Suður- landið í år og fá munnu tey heim vera, sum ongan hava av sínum í ferðini; tø liggur meira heima av fólki, sum vildi sloppið við í ár enn áður hevur verið tilfellið. Fyri tað fyrsta liggja menn heima vegna sjúku, influ- enzu og meslingar, ikki júst ti, at teir allir eru sjúkir, men heldur av tí, at skiparar og fólk bera ótta fyri at taka menn við úr bygdum, har sjúka gongur. Hetta er hendingur ogeinki at siga til, tað má takast sum ein óeydna, ið rámar ein nú og annan tá, væl at merkja, um so er, at sjúkan ikki er ford til bygdina av ólíkjundum. Tínæst vísir tað seg, alt meira og meira, sum tíðin líður og fólkið fjølgast, 'at vit ikki eig nógstórt skiparúm til folka- talið, og tað er hættisligari. Skipini hava hesi síðstu árini verið ovmannadi, og hendan ovmanning kann íkki vera veiðuni sum heild til bata. Væl er tað so, at ein slupp við 20 monnum hevur betri vónir til at fáa størri fiskarúgvu enn um sama skipið bert hevði 15 manns; men um veiðan veksur við einum tridjaparti eins og manntalið er meira enn ivasamt; heldur mundi tað verið so, al meira var til manns, um teir bert vóru 15. Kokkurin fær ein triðing meira at gera fyri somu løn og bestimaðurin fær í bestamanspart bert %/; pet. av veiðuri við 20 monnum, meðan hann við 15 monnum fær 1'/, pct. av veiðuni. Hin einasti sum fær absoluttan vinning við yvirmanningini = er skiparin, hann fær 10 pet. av veiðuni í hvussu er, og treyðugt so, verður hon eitt sindur størri við 20 enn við 15 monnum. Reiðarin fær kanska eisini betur úrslit við 20 enn við 15 monn- um, tí hjá honum snúgvar tað seg bert um kostarhald í meiri- gjald. Sostætt er ovmanning neyvan driftini sum heild til frama, og manningini umframt skipara bert til tap og tarn. Bera vit saman skiparúmdina og mannalalid, sum søkt hevur Íslandsfiskiskapin við skipum hesi síðstu 10 árini, síggja vit, hvussu skiparúmdin er gingin nógv seinri fram enn mannatalið. Í 1917 vóru skipini 123 við tilsaman 8524 tonsarúmd og manntalið 1221. Í 1918 var skipa- talið minkað til 116 (blokadu- árið) tilsamans 8167 tonsarúmd; men manntalid, ið við fór, var tó nú 1891. Í 1919 var skipa- talið komið uppaftur í 124 við við 8863 tons, men manntalið var nú eisini 2005. Síðani gunga bæði tølini fram, men manntalið í heild síni sterkari: 1920: skipatal 144, ton. 10469, manntal 2239. 1921: skipatal 141, ton. 10301, manntal 2209. 1922: skipatal 145, ton. 10682, manntal 2494. 1923: skipatal 153, ton. 11476, manntal 2595. 1921: skipatal 148, ton. 11231, manntal 2639. 1925: skipatal 151, ton. 11453, manntal 2621. 1926: skipatal 171, ton. 13268, manntal 2903. 1927: skipatal 158, ton. 11757, manntal 2757. Í hetta skipatal eru roknaðir Suðuroyatrolararnir. = Atvoldin til at skipatalið gekk so nógv niður frá 1926 til 1927 var tann, at umframt tveir trolarar, sum upp vóru lagdir vegna kon- kurs, vóru mangar sluppir upplagdar hetta ár. Tons- arúmið gekk meira enn 1500 tons niður og skyldasist hetta mest trolarunum. At manntalið minkaði ca. 150 hetta ár, kom ivaleyst av tí, at mangir íkki sluppu við vegna skipatrot. Nøkur álítandi tol fyri 1928 hava vit ikki vegna skortandi statistik, og í ár sigast ea. 200 manns at liggja á landi vegna skipatrot og aðrar atvoldir, Í hesi nevndu 10 ár er skipa- talið vaksið frá 123 til 158 (við 35 skipum) ella ca. 25 pet, tonsarúmið er vaksið frá 8524 til 11757 (við 3233 tonsum) ella 38 pct. Hvat mannatalinum vidvikur, sum søkt hevur sjógvin við fiskiskipum hesi árini, so er tað at síga, at árini 1917—18 og 19 lógu skipini nógv av líðini og fiskaðu undir Foroyum (síðan hevur tað verið heldur smáligt við hesi driftini), so hesi árini gevur manntalið, ið sekti Ís- landsfiskiskapin ikki alla mann- ingina, meðan skipatalið og tons- atalið tó geva alt sum til var. Vit mugu ti bóta við manntalið allar teir, sum fiskadu undir Foroyum hesi ár og ikki undir Íslandi. 1918, sum var eitt gott fiskiár, elvdi nógvum fólki til- skips i 1919. Hetta ár vóru 16 manns uppá skipið úti, meðan bert 13 til 11 manns høvdu verið uppá skipið árini framm- anundan. Í 1917 vóru tilskips falt 1722 manns (sbr. >Fiskeri- beretn.«). Mannatalið er soleiðis hesi nevndu 10 árini vaksið frå 1722 til 2757 (við 1035 monnum) ella "a. 60 pet. Hesi tol, sum tíkin eru úr tí statistikki, ið fyri hond er, vísa tilfullnar, at tað brátt vil vera 6møguligt at dríva lønandi fiski- skap fyri alt tad fiskimannatal, sum veksur til í Foroyum, um ikki fæst ein bót uppá skipatal- ið og tonsarúmdina í okkara skipafllota. Tað batar ikki longur at menn leggja hendur í fang og síga at vit hava ikki ráð. Fiskiveiðan er og verður okkara høvudsvinnuvegur, missrekta vit hana og lata okkara besta og arbeiðsfúsasta ungdóm rýma av landinum vegna arbeiðsloysi, sær tað sum eftir hýkur inn í eina myrka og vónleysa fram- tíð. Feroya Fiskilánsgrunnur er eitt megnarligt tiltak til at veita hjálp í torvuligari tíð frá privat- ari siðu; nú má hitt almenna styðja uppundur. Legtingið, sum hevur haft hetta mál til viðgerð- ar í tvey ár, má í komandi ting- setu av sínum midlum styðja Feroya fiskilánsgrunn munagott og uttan nervandi treytir. Fiskitíðindi úr Ís- landi. Kftir tíðindum, id komin skulu vera úr Suðuroy, skal sluppin „Fagranes“, sum hevur verið inni í Vestmanna- oyum, hava fingið 1500 á dekk ein dag. Í Reykjavíkarblaðnum „Al- þýðublaðið“ fyri 4. mars stendur fylgjandi: »Torskaveida er nú frálík á Norðfirði, og nakað fæst um alt Eysturlandið eisini. Eitt sindur fæst av sild í gørnum, annars er agnalrot. Enskir trolarar siga frá góðari veiðu við Hvalsbak.« Ur Føroyum. Torshavn. Til Barcelona. »Skipafelagid Førovar« lader i Som- mer »Tjaldur« indtræde i Kombina- tions-Rute med >. K.«s Skib »Polo- nia«, saaledes at Færinger, der har Raad og Lyst til at bese Udstillingen i Barcelona og forøvrigt foretage en Turistrejse til Spanien, her har en Anledning at komme nemt frem og tilbage. Efter Ankomsten til Barcelona, hvor der gøres et Ophold paa nogle Dage, vil der blive foretaget Udflugter til de nærmeste Egne, for at de Rejsende ogsan paa anden Maade kan se noget af det »fjærne Svd, du skønne Spanien«. tejseomkostningerne beløber sig fra 565 Kr. — 680 Kr., fraregnet Ho- telophold i København. Over Kløften. Over den ved Gennemsprængningen af Skansevejen fremkomne Kløft er der nu anlagt en Bro. Fra Broen, der har faaet et noget lavt, men dog et solidt Bolværk, er der en udmær- ket Udsigt over Dækmole, Anlægskaj og Oplagsplads. Herfra kan man iagttage Arbejdet, der endnu ikke er færdigt, men hvor man dog enkelte Steder nu lægger sidste Haand paa Værket. Spørgsmaalet er nu, om der naar Arbejdet er færdigt vil forme sig et ligesaa myldrende Folkeliv paa den store Flade, som for Tiden. Trankogeri ombord. Kutterne »Silver Lining« og »Gala- thea« har til Foraarsfiskeriet faget indstillet Trankogeri, for at faa den mest mulige Nytte af Torskeleveren, der benyttes til Medicin-Tran. Tran- kogeriet staar paa Dækket og opta- ger en meget ubetydelig Plads. Det er den kendte københavnske Grosse- rer, Kr. Andersen, der nu i flere Aar har udredet enkelte Kuttere, som ogsaa her har taget Initiativet til Indstilling af Trankogeri ombord i disse 2 Kuttere. Yvurhøvur hava nå skipini fingid mptor i, og yvurhøvur eru motorarnir svenskir: »Skandia«, »Samson«, aðrir. Atvoldin til, at menn heldur taka svenskar motorar, er, eftir hvat menn siga frá, at tað í Sviaríki lagaligari fæst fatur í einari hóskandi stodd fyri foroysk fiskiskip, aftrat tí at teir eru bíligari í brúki. Ein slupp hevur tó fingið ísettan ein »Tuxam«, ið er danskur motorur. »Elwe« og Tey gomlu bókasavnshúsini í Erling Jarls getu eru til sølu. Keyparin kann tó íkki taka tey í brúk, fyrr enn tey nýggju húsini eru lidug um eitt ár. Skrivligt boð til bókasavnið. Stjórnin. Husholdningsskolen. 3-Maaneders Kursus beg. Maj. Sverri Patursson hevur í seinasta hefti av >Varð- auum« skrivað eina sera forvitnisliga grein um hin tiltikna føroyska útróðr- amannin, Johan Karl á Skála. Sam- stundis sum greinin greidliga greiður frá tí yrki, ið Jóan Karl alla sína tíð starvaðist í, gevur greinin eisini eina rámandi mynd av tí tuski, ið útróðr- armaðurin í Feroyum livdi undir í teirri tidini. Motorar hava í seinru árum lætt monnum mangan tungan anróðurin. Við kajuna. Nú um dagirnar legði fyrsta skip at við kajuna í Havn. Hetta fyrsta stór- skipið var »Martha«, skonnartin hjá fiskifelagnum »Nabb« í Havn. Hetta er tó ikki fyrsta sinni, at skip leggja at landi í Havn, tí bæði við Jens Andreasens brúgv á eystari våg og við »djevla-oynna« á vestari vág hava sluppir fyrr lagt at landi. Líka- leiðis hevur ein norskur dampari, »Gudrun«, lagt at við »vippuna« úti i Tinganesi. Hesin dampari var ikki stórur, minni enn »Ruth« armingin, men dampari var hann kortini. Mangt umskiftist á mannsins ævu, og nú leggja stór skip at landi í Havn. Hevdi her bara verið kyrt men kyrran er framvegis ein standandi spurningur. Feroya amts bókasavn. Grundarsteinurin til hitt nýggja húsið Føroya amts békasavn — har eisini forngripagoymslan skal hava innivist var lagdur seinasta sunnu- dag. Nógv fólk var samankomið úti á Debessartro. Hornblástrarfelagið »G. H. M.« setti skjøtul á samkomuna og blásti: »Svend Tveskæg havde sig en Mand« eftir Hartmann. Síðani sang »Havnar sangfelag« ein sang (kór- sangur). Nú helt Símun av Skurði, háskúlastjóri, rødu, ið mest ringdi seg um starv bókasavnsins, byrjaði við tí tydningi, ið bekur høvdu í mentunnarstarvinum, og dróg síðani fram, hvussu bókasavnið var stovnað og hvussu tað hevði starvast nú í 100 ár. Síðani var skjalið niðurmúrað og grundarsteinurin niðurlagdur. Sangfelagið sang so aftur ein sang, og hátíðarstundin var lokin. „Tjaldrið“ legði frá Keypmannahavn leygar- morgunin tidliga, men noyddist inn í kveldið, tí tað var komið illa fyri. Sunnumorgunin var alt greitt, og >Tjaldure fór av stað kl. 11 f. p. Væntast miðvikudagin. Helsingør sama Eirika. (Ein heyst-søga). III. (Framhald). Eirika gekk skjótt, og uttan at ansa at nakar rópti á hana. Ikki fyrr enn hon vendi inn um garðsgrind landslæknans, sá hon at nakar var í hølunum á henni: »Tå mást bida«, segdi hon, f tf hon smeyg sær inn um grindina. Hesin nakar var Brandur. »Stutt og knappt: Tú mást bíða. Tað var alt hon hevði til mín, nú eg eri afturkoming hugsaði Brandur fyri seg sjálvan, táið hann sá Eiríku skundisliga smúgva sær inn um dyrnar hjá landslæknanum. Jú, hann skuldi bíða. Eiríka pikkaði íkki ofta uppá dyrnar, á leið inn til læknans. Kvik og reyst og mussareyð, sum hon var, varð læknin bilsin yvir al síggja hesa drævvátu ungkvinnu koma næstan dettandi inn í húsið. Men hann var ikki illur, tí hann hevði varhugan av, at okkurt heilt álvarsligt var á vási, táið ein 6kend føroysk kvinna kom'soleiðis turnandi inn til hansara — tí hin foroyska kvinnan er annans heldur smæ- in, táið hon stendur framman- fyri einum lækna. Landslæknin sá, at henda kvinnan var íkki sum tær vanligu, ið komu til hansara. Eiríka bað: >Góðan dag!«. sGóðan dag!< segði lands- læknin. — »Eg fari at biðja tygum koma við okkum í stundini til eina gentu, ið er lopin útav einum hamri igjár, og av teirri orsek ikki er ment úr seingini Få í dag. liggur og bíðar við bryggjuna. Læknin fór yvir til vindeygað og hugdi út, risti við hovdinum og hugdi aftur at Eiriku. »Eru tad sjólíkindi enn í dag?« spurdi Báturin við monnum hann. »Ja,« svaraði Eirika, »altid sjólíkindi táið doktari krevsta. >Núlg, svaraði læknin, »ja, eg skal koma skjótt. >Við tað sama,“ segði Eiríka. „Ja, í stundini,< svaraði lækn- in, ið gitin er fyri at vera kvikur í vendingini. Hann bað Eiriku steðga meðan hann gjørdi seg til. Skjótt kom hann aftur, nikkaði til Eiriku og segði: »So fóru vita Uttanfyri grindina stóð Brand- ur ótolin og bíðaði. Hann var eitt sindur undarliga við, aftaná heilsuna frá Eiriku: Tú mást bíða. Nú sá hann Eiriku koma — og læknin við henni. Tó vildi hann ikki skáka sær undan, men meta teimum uttan at lata við seg koma, at hann hevði verið illa við, táið Eirika segði at hann mátti bíða. Nú komu tey út um grindina. Eiríka hugdi eftir honum við tað sama, hon sá hann, leyp um hálsin á honum, kysti hann og tók hann undir armin. Læknin læt sum einki og gekk við ferð, so Eirika og Brandur høvdu ilt við at fylgja honum. >Hvat er? Hvi kemur tú soleiðis til spurdi Brandur. biggja ?« »Katrin er omandottin,« svaraði Eirika. »Hvat sigur tå, omandottin?« - »Ja, ella omanlopin, um tað ljóðar betri.« — >Nú skilji eg teg ikki, hvat er tað tú meinar,< spurdi Brand- ur, ið nú gjørdist óttafullur. — p»Stedga nú bara til vit koma til garðs í ollum góðum,“ segði Eiríka, »tå skal eg siga tær alt. Men eg ygit íkki, um tú kemur í båtin við okkum ?« — Jú, tað komi eg, um bert rúm er fyri mær í båtinum,« svaraði Brandur. — »Tad er tad,« segði Erika, „veitst tú ikki, at har ið hjarta- rúm er, har er eisini...“ — vBátsrúm,< legði Brandur uppí. — »Ja, hesa ferð hóskaði Nu vóru tey hjá bátinum. Læknin leyp inn, og setti seg niður í skutin. So fylgdu Eir- ika og Brandur aftaná — og so var lagt frá landi. Skúmandi streyk sjógangarin út av vágini og legði langan og djúpan kjalavørr eftir seg. Hesa ferð var ikki so hættis- ligt, at halda á. Vestfallið var runnið og tað fyrsta bralið av eystfallinum var undankomið, og sjógvurin gjørdist heilt slætt- ur. Hóast hetta var neyðsendaferð, so kundu garparnir á bátinum ikki halda sær, nú Brandur var komin í båtin. Teir róku framundir, um henta doktara- ferð, lagaliga heimferð o. a., alt myntað upp á tey bæði ungu, ið sótu å skrinum fram ímóti lærbekki. — Landslæknin sat £ ma; Ø såe FAR 0 LO ILLS 0 la from