týsdagur 2. apríl 1929síða 2

I A UU UR Vinduer, Døre og Lister. Godt og billigt Arbejde. Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tit. 216. Thorshavn. Tlf, 216. So har Fiskaprísurin. tó alt at tí borði, at fiskaprís- urin gjørdust ringur í ár — í hvussu er meðan fiskimenninir noyðast at selja teirra part. Hóast klipfiskaprísirnir á span- ska marknaðinum ikki tykjast at vísa nakað bratt fall enn, gongur saltfiskaprísurin tó niður her norðuri um vegir. Ein stórur ársakur til fallið man vera hin avbera stóra fiskimongd, sum fingin er í Noregi hettar ár. Enskir saltfiskakeyparar siga, at meðan teir í vetur ikki fingu bíl- igari norskan saltfisk enn 29 pund pr. ton. kunnu teir nú fáa so mikið teir vilja fyri 19 pund pr. ton; men 19 pund svara tó til gott og væl 34 oyr. kg., og hetta er fyri norskan saltfisk, sum má vera ein nógv ringari kvalitet enn íslandsk-foroyskur, og prísur- in er f. 0. b. norska havn. Soleiðis tora Onglendingar at keypa rá- evnid til klippfiskin, teir ætla at senda sama veg sum okkara fiskakaypara; ein munur er á hesum, og so at lata okkara góða saltfisk til Íslendinga fyri 27—28oyr.ella geva fiskimonnum 30 fyri hann her. Men hvat skulu fiskimenninir gera. — Vágin vinnur — (ella tapir) — enn eru teir ikki komnir so vítt, at teir kunnu landa og virka saltfiskin til klippfisk í felagsskapi. Prísfallið er komið heldur knappliga, tí beint framman undan, at tey góðu fiskiskaps- tíðindini komu úr Íslandi, keypti ein fiskakeypari í Havn bleytan fisk frå einum linubåti og gav 40 oyr. fyri kg. Fiskakeyparar, ið hava hildið aftur í at sett niður fiskaprísin, geva 34 oyr. fyri kg. Í Klakks- vík og í Vestmanna er salt- fiskaprísurin 34 oyr. fyri kg. Samvinna fiskimanna í grannalondunum. Ís- lendska fiskifelagið, >Fiski- félag Íslandsg, sum íbirt var í Reykjavík fyri einum manna- minni síðani til frama fyri ís- landskan fiskiskap yvirhovur, er nú eitt megnarfelag sum fatar um alt landið, útgevur blaðið »Ægir«, ið er eitt hitt besta fiskiblað í norðurløndum og virkar á ymissan hátt við fund- um, peningastudningum, útsend- ingum og ymissum leiðbeining- um fiskiskapi og sjóvinnu til frama. Í fjør veitti fiskifelagið Arngrími Fr. Bjarnasyni ferða- styrk til at fara út og kanna samvinnu fiskimanna í Danmørk og Noregi. Urslitid úr ferðini og kannan hansara hevur nú staðið í »Ægir« og er ikki bert forvitnislig fyri Íslendingar; men kann eisini vera okkum Før- oyingum til gagns á ymissan hátt. Vit skulu tí loyva okkum at gera ein hóskandi úrdrátt úr henni her í blaðnum : »Elstu sølufeløg fiskimannna í Danmerk munnu vera okkurt um 20 ára gomul í sínum nú- verandi skili. Av fiskifelogum danskra sjómanna er felagið fyri Fredericia og grannabygdir elst, tað var stovnað 19. februar 1911. Tilsamans eru í Jútlandi 11 »samvinnufeløg fyri sjómenn. Tey flestu feløgini í Danmørk hava til hevuðsendamáls at starva fyri fiskasøluni í stórum bæði í innlandi og útlandi, og summi felogini hava harumframt smásolur. Til tess at sleppa framat betri keypi av ymissum, sum nýtt verður í samburði við fiskivdiðu, hevur Fredericiafelag- ið stovnað eina samskipan, íð eitur »De danske Fiskeres Fællesindkøb«. Hetta felagið er stovnað við smáum lutum frá fiskimonnum og Sjómonnum, 50—100 kr og eisini við láni frá ríkiskassanum. Summi av teimum feløgum, sum stovn- að hava verið í Jútlandi hava givið upat starvið av ymissum årsøkum; mest hevur tað staðið á fyristoðumonnum. Á Sælandi eru i starvi 22 samvinnufeløg fiskimanna. Hesi felog eru flest“oll yngri enn tey jútsku; men hava virkað. nógv til betri fiskasølu, serstakliga innanlands. Av felogum fiski- manna á Sælandi hava bert 2 lagt niður starvið, og eru menn nú farnir undir at endurreisa annað teirra. = Umframt fiska- søluna hava feløgini víða hvar á hendi innkeyp fyri fiskimenn- inar beinvegis frá verksmiðjum (og er hetta ein vinningur ið liggur um 10 pCt.) ístaðin fyri at keypa frá vanligum stérsølum. Á Fjóni og ødrum smærri donskum oyggjum eru eisíni starvandi = fiskimannafelog, ið virka á sama hátt. Umframt hini einstøku feløg- ini hevur hver landsluturin samband fyri oll felogini. Sam- felog jútskra felaganna hevur høvudssæti í Fredericia og sæ- landska sambandsfelagið er í Rórarskeldu, meðan fjónska sam- skipanin hevur sína miðsteðu í Kerteminde. Nú í ár (t. e. í 1927) hevur júst verið stovnað eitt høvuds- sambandsfiskimannafelag fyri alt landið; og er tí tilætlad at fåast vid tey størru verkevnini, sum eru teimnm smærru feløgunum ovboðin at fara undir. Man hetta hovuðsfelagið helst fara at venda starvsemi sínum ímóti at fáa ílag eina fyriskipan fyri út- flutningi av fiski serstakliga til Tyskalands. Hitt sælandska sambandsfelagið helt 24. januar fjølmentan = fiskimannafund í Rórarskeldu til tess at samráðast um innpakkingarmátan á fiski- fileter t. e. beinleysir flakningar av fiski. Siðst farna árið hevur allmikið av tílíkum fiski verið fluttur til Týskalands yvir Ham- borg. Hesin útflutningur byrjaði í februarmánaði, og hevur prís- urin ligið ímillum 105 og 80 oyr. kg. f. o. b. Gilleleje ella Keypmannahavn. Í aprílmánaði var send royndarsending av tí- líkum fiski til Ziirick í Sveits, og kom sendingin fram 5. dagin og royndist hon sera væl. Nýfingin fiskur virkaður til á hendan hátt er sagdur at hava so nær sum ein ófyllandi marknað í Mideuropu og hevur sølan farið vaksandi fram í síðstlidnu árum. Til innpakking av tílík- um fiski gera feløgini strong krav og fastar reglur eru settar fyri handfaringina. Tilætlað er at lv kg skal vera í hverjum pakka og skal gott pergament- pappír vera um hann næst fiskinum og skulu síðan pakk- i gør det haarde Vand blødt. Gør Vasken let og billig. 20 Øre -:- pr. Pakke -:- 20 Øre Henke vant Is Vaske- og Blegsoda ”, arnir vera í einum góðum og snotuligum kassa ella kurv við fsi«. (Arngr. Fr. Bjarnason heldur ikki at tað batar Íslendingum stórt at taka upp hendan til- virkingarmátan við núverandi flutningarsambandi; men hann heldur tó, at tað kundi verið vert at gera eina royndarsend- ing við tílíkum fiski sum annars ikki fæst stort fyri t. d. steinbíti og ødrum sløgum. Yvaleyst kundu Føroyingar, nú skipaferðirnar eru so tíðar og ísur fæst alt árið, eisini gjørt somu royndir t. d. við hýsu og smáfiski, kanska eisini seiði — sumarseiði — sum jú er ein leskiligur fiskur, tá hann er feitur). »Hjå donskum fiskimonnum er litið til henda fiskaútflutnings við vónríkum eygum, og í mei- mánaði 1927 fór ein neynd av flskimannafelagsmonnum við ríkisstyrki og fiskiskapsráðharra sum leiðbeinara til Týkalands, bert til tess at kanna sær solu og alla meðferð viðvíkjandi fiskifilets. Eins og kunnugt er eru Danir mæsta samvinnutjóð heimsins á búnaðarumráðinum, men hesi síðstu árini eru teir eisini farn- ir at leggja stóran dent á at fremja fiskivinnuna, og man nú danska ríkið gera meira fyri hesar tegnar sínar enn nøkur onnur norðurlandatjóð og njóta frændir okkara, Foroyingar gott av hesum«. (Nú fer Arngr. Fr. Bjarnason at greiða frá lógunum um studningar frå fiskilånsgrunni ríkisins t. d. lóg nr. 73 av 31. mars 1926, lóg nr. 156 av 1. juli 1927 og lóg nr. 98 av 31. mars 1928. Tað eru tær serligu donsku lógirnar, hann greiður frá; hann nevnir einki um, at tað í hesum føri galda serstakar lógir fyri Føroyar. Tær geva væl atgongd til størri studning og lån uppá seg, men eru tó ikki lagaðar so eftir okkara viðurskiftum og mentunnarstødi, at tann studningur, tær jåtta, kann koma okkum einsvæl við og Dønum. Atvoldin hertil er kanska einamest tann, at lógir- nar byggja á ein betri samvinnu- hug enn vit Feroyingar hava, og á betri og lagaligari atgongu til hin (umframt ríkislánið) torv- uliga kapital enn her á landi er. Sjalvsagt kennir hann heldur einki til, og nevnir tí heldur einki um alt tað stríð, sum staðið hevur á legtingi um hesar lánslógir. Hann veit einki um at afturhaldið her á tingi gjørdi ónýtt eitt frálíka væl úrhond- umgreitt uppskot til lánslóg fyri Feroyar, sum komið var frá einari av tingi kosnari fiski- målanevnd í 1926. Og nevnir hann sjálvsagt heldur íkki tað starv, sum her er reist frå sjó- vinnufelogum til stovnan av Foroya sjóvinnuláns- grunni alt fyri at bøta um tann smeit, vit lidu av tí, at uppskotið av 1926 var felt á tingi). Arngr. Fr. Bjarnason heldur áfram: »Lån til fiskiveidu í Danmørk hava verið veitt samkvænt skýrslu sendisharra Íslands: Kr. 357.400 Kr. 362.200 1926 — 1927 — Niðursjóving av fiski (konser- ves) er eftir vónum lítil í Dan- merk. Sterri niðursjóðingar- verksmiðjur eru einans í Keyp- mannahavn, Kerteminde og Es- bjerg, sum tó bert eru fyri út- lendum marknaði tilætlaðar. Ikki kom eg í nærri kennskap við hesar verksmiðjur; men ikki er látið mikið um starvsemi teirra, og hvert tað er undan hesum miklu virðis- broytingum, sum eru í fersk- fiskasøluni serstakliga til Týska- lands. Av samrødum, eg hevði við danskar fiskimenn, tókstist mær at felagshugur teirra er góður yvirhovur, og at teir eru eftir- tektaverdir samvinnumenn. Allir teir fiskimenn, sum eg kom á tal við, søgdu sølusamfeløgini vera hini bestu eydnustig ið stigin vóru og lótu teir allir væl at tí gagni, sum lánini eftir nýggjasta lógum høvdu gjørt. Tóat Danir ikki eru miklir fiskimenn og fiskiveiður teirra eru lítlar í samburði við okk- ara, Íslendinga, hava teir verið betri umbótamenn um lóggávu fyri fiskimenn og slarvbreður teirra enn nábúatjóðirnar, so at tað hevur vakt eftirtektarhuga hjá ødrum tjóðum og enntó Japansmenn hava sent til Dan- markar sendimenn til tess at kanna lóggóvu teirra viðvíkj- andi fiskiveidum«. (Í næstu grein um hetta evni skulu vit greina úrslitið sum Arngr. Fr. Bjarnason fekk úr Noregsferð síni.) Farið væl við kriatúrunum! Ansíð eftir, at hundurin hevur tað gott. Latið hann ikki fara svangan av hús- unum, men gevið honum altíð nógmikið at eta, tí prógvað er tað, at hundur, ið fær tað, hann skal hava til matna frá húsfólki sínum, hann stjelur aldri. Men hin, ið lítið far heima uttan hegg eg slag, og tí ofta gongur svangur, hann verður at stjala, ja stjala av neyð og svongd. Gerið íkki útlegukattum ónáðir ella jakstri teir, men unna teimum ein fiska- bita ella okkurt annað av tí, íð frá hús- inum fellur, so teir ikki svelta til deyðis. Hevur tú ikki annað hjartalag fyri út- legukattum, so gev teimum ein ruddíligan deyða. Havið hjarta fyri tí gamla åtslitna hesti, ið gongur fyri akvognum, og fyri honum, id ríðið verður á. Lat ikki ross standa leingi bundin úti í regni og óveðri. Latið rossini standa fjálgt á nossligum bási, táið tey standa inni. Um tít drepa flogfenað tykkara, so ansið eftir, at tað íkki verður seigpind til deyðis, men drepið tey soleiðis, at tey doyggja í stundini. Skerið fiskin á hálsin, so skjótt tit hava fingið hond á hann. Etid íkki kjøt av til deyðis pindum kriatårum. Latið småfuglar og heiðafuglar hava frid. Venjid og lærið børnini til at elska og verja kríatúrini, og minnist, at kríatúrini íkki sjålvi kunna gremja seg um ringa viðferð og viðgerð og kunna ikki beina beðilar sínar inn fyri rættin. Ein djóravinur. Fer Danske Statsborgeres Ret til at drive Fiskeri i de grønlandske Farvande. Til Amtet er indløbet følgen- ne Meddelelse: I sikker Forvæntning om, at »Lov om Adgang for danske Fiskeskibe til grøn- landske Farvande« inden inde- værende Rigsdagssamlings Slut- Fiskeri i ning bliver vedtaget, vil Tilladesen til Fiskeri i grønlandske Far- vande og Benyttelse af Færinger- havnen for Tiden fra 1. Juni til 15. October 1929, saadanne Andragere, op- fylder de hidtil derfor angivne Betingelser. Grønlands Styrelse. blive givet som „Jagara“-kvæði. (Snýr seg um harujagt húsanna millum, táið tað sum fyri kjaftin rekur verð- ur skotið. Lag: Smiles. Um háveturstíð haran er so mjá um snýð' reikar fram við hegum homrum og um fjallatind. Gongur jagarin kykur bæði út og inn, fegin skjóta vil og njóta hann eitt harukind. Niðurlag: Men hoyrist „mjav“ á ljósum degi, hoyrist „mjav“ á náttarstund, hoyrist „mjav“ gerst jagaroyrað fegið, hoyrist „mjar“, fær eygað ikki blund. So var „mjav“, tað kvein so vítt um staðin, tað var „mjav“ í garði, V. B. Vess hoyrdist „mjav“, hin lidulanga dagin, ja, tí kom jagarin í sítt ess. Íkki allir menn sleppa eftir harum enn, tí teir taka, hvat teir raka við — á jú , so men — Ikki staturin leggur í um katturin verður skotin, bert ei brotin verður garðurin. Fíra vaksnir menn gleða við og gletta á tenn tá teir vita kettu sita, gruna einki ting, fyrr enn jagarin leggur byrsuna at kinn, siktar eftir neyðars kettu, hon doyr ei fyrsta sinn. Annað skotið tó kattin heilt til jarðar slóg, glaðir vóra harrar stóru, tá teir sóu blóð. Fróðir vóru teir, vildu fegnir dripið meir, kettutrýnið hesir fínu niðurgróðu teir. Tó var eftir ein, illa hon um nætur kvein, hesir fíra hart bedýra, hon skál fáa mein Hon var spøk sum jørd, tí fekk hon um høvdi slør, skotið smellur, slerið fellur, og kettan leikar ør. Jagarin hann sang: „bedre Lykke næste Gang“, sigur orðið, kettumorðið kann útinnast enn. Dagin eftir gekk jagarin og eyga fekk á somu kettu, sum seg setti inn í kjallarin. So brast skotið hart — ei hann hevði krútið spart - hoyrdist dundur, skulvu grundir í tí bý- lingi. Kettan doyði skjótt, hon var lítil, rak og latt, grivin var hon nú í garð, hon hvíla kann so søtt. So kann ganga her í hesi rangvørgu verð, trýtur sportur, tá ein kortur vegur all- nógv ger. Hara ikki fekkst, men tå ketta inni legst, kann hon skjåtast, sportur njótast: Vil nakar hava ferskt? Djóravinur,