týsdagur 20. august 1929síða 3

Føroyskur fólkafundur við Furevatnið. Sunnudagin 1. august hevði Førovingafelag í Keypmanna- boðið til fólkafundar við Fiskebæk. Farið varð frá Slan- gerupbanegåarden um tvey tíð- ina til Farum, og hagani til gongu til Fiskebæk, hvar fund- urin varð settur á eini fløtu inni í skóginum, hvar frá var ein hin vakrasta útsjón yvir Furevatnið. havn Formaður felagsins, Christof- fer Liitzen, beyð vælkomin og gav orðið til Richard Long, kennara, ið helt eina sera áhuga- verda roðu um framburð í vinnulívi og mentunarlívi í For- oyum. hRoðarin helt, at evnið var ovslørt at koma gjølla inn uppá í eini stuttari roðu. Tíð- irnar vóru ringar haruppi, men kortini var munur á nú og fyri síðani, og her var Havnin var frå einari bygd uú vorðin 20 árum Havnin eitt vott dømi. ein býur. Fyrr spældi born- ini um allan bVin, nú var ødr- vísi, bornini vóru ikki tey somu men var sjålvt fólkið so tud sama? fólkið kennur seg meira sym Foroy- tvorturímóli ingar enn sum fyrr, og tað kenst eina mest á bornunum í Havn, ley kenna seg enntá meira sum Førovingar, enn børnini sum koma av bygdunum til Havnar at ganga í skúla. Orsakin er ivaleyst tann, at munurin millum størst i førovskt og danskt er g Hlavnini. Um fiskiskapin helt rødarin, at trolararnir høvdu skapað tað modernaða Ísland, men at hesin fiskiskapur hevði sýnt seg ikki hóskandi fyri sluppir Føroyar, her uppá 150—200 lons fyrimunin. Í fjør var alt høvdu yvirskoti av fiskiskapinum, um Í million kr., gingið til kevp av nyggjum skipum í hesum var forandi av teim bygdunum. Hegartil teyði løgtingid bert vist til Dan- slaksvikin hin toroysku markar, nú átti lånigrunnur at r tovnast í Foroyum. Um jarða- rikid var lítið og einki at siga; "oroyingar vóru seinir at bróta Mentunarlívið var góðari fram- gongd. Talarin helt, at um A. €. Evensen próstur ikki hevði verið, gamlan sið. harafturímóti. í vóru vit stult komnir enn í bókaúlgávum, hann breyt slóina og hann átlu vit at minnast í takksemi. Nú koma, eftir fólka- talinum. nógvar bøkur út í Førovum, og bert tað at Varðin av 25000 íbúgvarum hevur 500 haldarar þrógvar, at:tað er and- ilig livikraft í ftólkinum. Av teim arbeidum, ið nú vóru helt bibliutydingin var í umbúnaði, lalarin, at nógv hitt lýdningarmesta; og yvirhovur tyktist oll í Foroyum sum heild at dåma kirkjumål. foroyskt væl sum Sum eilt dómi um ta andiligu broytingina, ið hevur verið í Førovum, endaði rødarin við at nevna umtsbókasavnið, ið frå tí líttlu sorinskrivarabrekkuni, nú var småttuni í hini gomlu voxið til hitt stásiliga húsið, ið nú slóð í gerð á Debussar trød. Christoffer Løtæen gav nú orðið til P. M. Dam, løgtings- mann, ið frålika væl greiddi frá javnaðarflokksins stødu í sam- anburdi við hinar flokkarnar í Foroyum. Hann byrjaði við at geva eina søguliga frágreiðing av lí politisku útvíklingini síðani 1906, og vísti harav tað náttúr- liga, at javnaðarflokkurin var stovnaður. Nú kundi ein spyrja, hvussu javnaðarmanna hugsan er til tjóðskaparspurningin í Føroyum, Vit síga, at spurning- urin er einki at tjakast um — har er alt greitt. Føroyskt skal framat, tað er ein livstreyt fyri Føroyar, at tað náttúrliga kemur at ráða ein og hvor mentað kvinna og maður må siga so, at í Foroyum eigur foroyskt eina ræði. Okkara politikk eiga vit at laga so, sum landsins viður- skifti krevja tað. Men alt tekur líð, og einki vinnist í bræði, lessvegna halda javnaðarmenn áfram við tí hugsan og í treysti til, at mangir lokir smáir gera stórar áir. Fundurin var nú lokin, og hvølt ljóðaði >Ég ovggjar veit« millum yvir Furevalnið. viðaskógvin. út Víkingaskútan >Roald Amund- sens, Kaptajn Folgerø, er í dag komin hegar til býin. Ion er nógv meira lík Norðlandssjekt- unum enn leim gomlu knorr- unum. Eyri 25 oyr. sleppur ein at síggja alt innanborðs. Um nakrar dagar siglur hon suður eftir heimin runt á propaganda- ferð við norskum vorum. Keypmannahavn, 11.—8. —1929, Oyggjaskeggi. Framtaksemi arbeidara og fiskimanna. Vid »Tjaldrinum« seinast kom frå Keypmannahavn starvsfelagi okkara PP, M. maður, og sjálvandi spyrja vit Dam, dløgtings- hann tíðindi frå Danmarkurferð síni: Hvussu er úrslitið av Keyp- líni, og hvat mannahavnarferð g vóru serliga orindini? Mær Eg vænti, at hitt aðrir lýðandi menn, r líkst væl á úrslitið. sitandi mini- steriid og feløg og flokkar í Danmork fara at roynast Foroyingum væl. Vil fåa nú al síggja. Foroyingar standa í broytingstekinum og koma óivað fram við áheitum. Mini serligu erindi til Dan- markar vóru at samráðast við ministeriið og týðandi menn um ymis mál, sum knýtast til ís- virkissakina og P/f. Skipafelagið Foroyar. Fiskararnir á Tvoroyri sekja um statslån til 6 bátar uppá 50—60 tons við 100—120 hk. motorum. Líkindi eru til, at teir við vælvilja frá ministeriið, mo- torfabrikkum og båtabyggju- verkum fúa båtarnar á tann hátt, at staturin lænir 80%, av maskinfa- brikkir og bátabyggjustoður hini 20%. Hesir 50 neyðturvuligir ikki bert til sam- virkan við ísvirkið fyri at fúa lað at ganga, men óivað eisini fiski- teirra er bålakostnadinum, 60 tons båtarnir eru av framtidarleidunum í vinnu Ferð um 9--10'/, mil, støddin soleiðis, at leir íkki kunna nýtast til fiskiskap kring allar fiski- leiðir, uttarlaga og innarlaga í Føroyum, kunnu menn vid teim driva fiskiskap við Walesbach og t. d. Myru- buktina í Íslandi, og koma heim aftur við veiðuni ferskari til ísvirkið. Skulu teir útgerast so- leiðis, at teir kunna nýtast bæði til línufiskiskap, »snurruvåd«, sildaveiðu og sjálv- okkara. bert men eisini >skovliváða, andi til vanligan snorisfiskiskap. Spell er, at trolararnir nú fylla seg vid Føroyar, meðan Føroy- ingar fartrol. Teir motorbátar, vit nú hava, eru ov smáir at søkja tær leiðir, fiskurin nú stendur. Ministeriid Stauning tykist at hava bæði æns fyri og hug til at geru nakað til muns fyri einki fáa vegna fiskiskapin. Eitt fluttningsfar fyri ferskan fisk til útlandið er neyð- turvuligt og liggur nú soleiðis fyri, at ministeriid er hugað fyri at »avhjålpa« trotið uppá eitt tílíkt far, rímiligast í samband við P/f. Skipafelagið Føroyar, Sum heild tykið mega vil, á Tvøroyri í hvussu er, siga, al bæði kommuna, fiskarar og aðrir íbúgvarar, serliga norðara helmingi á Suðuroynni, at statur og aðrar góðar kreftir í Dan- merk hava verið vælviljað og sera lagalig viðvíkjandi at skipa fyri, at vit kunna koma vid í sterkari og betri drift eins og í søluni av ferskum fiski. Løgtingi hevur enn einki gjørt málinum (til munandi frama. Vit hava umsóknir inni á tingi og vóna vil, at Førova løgting ikki letur sín látt liggja, men tekur undir. Vit vóna, lí vit leggja stóran týdning í ferskfiskamálið. Hugsu vil, at fiskararnir vænta, at:tingið her ger tað, ið lað orkar í hesum máli. Militaristurin og grindadráp. Nú ein dagin stakk eg inn á gólvið á Leoglingið á áhoyr- arplássið sjálvandi fyri at hoyra, hvat teir góðu fólkavaldu menn tókust við. Jú, har var íkki sort fyri at vera forvitnisligt henda dagin. Djóralæknin hevði í fjør skrivað bræv til lingið um grindadráp í fanst Vestmanna. Djoralæknin at, al tað gekk so drúgfort við al drepa grind, og at hvalir gingu leingi særdir. Stutt sagt: eilt sant dýrplágarí, sum endi málti fáast á. Nú skal eg ikki þa) refererað tingtíðindi, men heldur undarliga helt eg hin málmikla fólkatingsmannin vera, í hvussu hansara so er frágreiðing um grindadráp. Fólkatingsmaðurin helt tað ikki vera nakran stutt- leika at hyggja at grindadrápi, enn so, lí hetta minni var jú heilt grúuligt at síggja, hvussu hvalirnir verða dripnir. Teir verða hildnir á land, stungnir við vákni, skornir á háls, hlóðið Nei, bæði ødisligt og grúuligt. So vítt Logtingið í fargar vágina. hetta er fólkatingsmaðurin á orðashiftinum um grindadråp í Vestmanna. Men fólka- tingsmaður uppá kríggsóskilið? hvussu sær sami Jú, tað sær eitt sindur oðrvísi út. Danskarar, ið eisini hava vilja verið uppi sum ein militermakt í minialur sjálvandi og her er Andr. Súmalsson uppi í halda uppi saman við teimum, íð vilja hin vopnaða friðin og altíð vera til reiðar, um á gersl. Soleiðis er: fólkatingsmaðurin tað vera grú- á Løgtingi heldur uligt at drepa grind. Á ríkisdegi stydjar hann teir flokkarnar, ið halda »forsvar«, ið kostar árliga. uppá eill landinum 350—60 mill. Hann ivast ikki í, um á stendur, at lata unglingar fara í Urslitid er dømini um al hernað. ónýtt al nevna, lí ung- dómur verður ríkin út á valin nogv og kann al slaktast eru grindadráp í Vestmanna ikki samstillast. So galið er tað tó ikki kortini, G, Udpantning. Det bekendtgøres herved, at udestaaende Restancer af Kommuneskat for Januar og April Kvartal d. A. af Fogden er godkendt til Inddrivelse ved Udpantning, og at denne vil blive paabegyndt uden videre Varsel. THORSHAVNS BYRAAD, d. 19. Aug. 1929. Hjaltlendingar heimfarnir. Hjaltlendingar, ið vitja hava Foroyar nú í einar 8 dagar, fóru heim við »Sleipner« mánadags- Umframt hin náttina. fyrsta fotbolt-kappleikin, ið hildin var í Havn, hava kappleikir verið hildnir í Suðuroy, 2 á Tvøroyri Í í Vági. Í Tvørovri, fyrra leiki á og fingu Tvorámenn 3 mál og Ijalllendingar 2: í tí seinra fingu Tvorámenn 2 mál og Hjaltlendingar 1. Í Vági fingu Vábbingar 3 mál, meðan Hjaltlendingar fingu 1. | Gundadali stóð seinasti dysturin. I. b. fekk 2 mál og Hjaltlendingar 1. Um kveldið var hildin sam- koma fyri gestunum í Sjónleik- har H. b. hevdi boði uttanfelagsmonnum, arhúsinum, eisini løgtingsmonnum, býráðslimum og vørum. Hornblåstrafelagid »G. H. M.« spældi, sangfelagið skipaði fyri sanginum. Formaðurin í H. b. og log- tingsformaður Edw. Mitens bóru Hjaltlendingar fram kvoðu til á enskum Formaður máli. Hjaltlendinga takkaði fyri sýnd- an blíðskap á hesari vitjunnar ferð. kropps- og sidvenjandi mål. Fåtin talaði um ídráttsins Um kveldið var dansaður dansur í >NÝtt sigur hitt Sjónleikur- er tað, ið forovyskur húsinum. sjáldan (sker kenda orðatukið. Plutokratiet og Demokratiet. Af KNUD KORST. Man ser undertiden Beregninger over, hvor stor en Procentdel det Of- Erhvervsli- fentlige vil beherske af vet i forskellige Lande, enten man nu beregner den offentlige Formue eller Forhold til Nationalformuen, de offentlige Indtægter Forhold til Natlonalindtægten (ved denne Bereg- ningsmaade kommer man sædvanlig til meget høje Chifre), eller endog An- tallet af beskæftigede Personer i of- fentlige Virksomheder i Forhold til hele den arbejdende Befolkning. Den- ne sidste Beregningsmaade vil vel í Reglen give ret lave Tal; f. Eks. har en tysk Økonom J. Hirsch i 1927 (i Mitteilungen der Industrie und Han- delskammer zu Berlin) unslauet, at 5 pCt. af den Tyskland er beskæftiget irbejdende Befolkning i offentlige umid- Virksomheder, forsaavidt det delbart produktive Erhvervsliv an- gaar, Virk- hovedsagelig Imidlertid er de offentlige Regel ganske somheder som koncentreret bestemte Er- hvervsgrene, medens den offentlige Haand har ladet andre Erhverv næ- sten helt urørt. Saaledes driver det Offentlige de brug af nogen Betydning, hvorimod Udstræk- Kommune. færreste Steder Land- Skovvæsenet i meget stor ning drives af Stat eller Paa Trafikvæsenets Omraade har det Offentlige sædvanlig meget store In- teresser; sjældnere i Skibsfarten (dog det amerikanske og det australske Statsrederi), derimod som bekendt i Jernbane Flodfart, Luftfart, meget stor Udstrækning og Sporveje, Landeveje, g Post-, Telegraf-, Telefon, Autoruter osv.; i Tyskland behersker det Offentlige disse Omraader saa fuldstændigt, det samine godt som løvrigt om Gas-, Vand- og gælder Slektricitetsforsyningen, Paa det industrielle Omraade har det Offentlige i Tyskland efter Kri- Fremstød; dette gen gjort et stort gælder f Eks. Bjærgværksdriften; man regner, at det Offentliges Andel i Stenkulsindustrien er steget fra knap 7 pCt. i 1913 til godt 10 ÞÚL. Í 1925, í Brunkulindustrien fra 048 pCt, til 3,02 pCt., í Raaertaproduktio- nen fra godt 10 pCt. til henved 19 pCt., Kaliindustrien er Forholdet det, at Staterne Prøjsen og Anhalt som Medlemmer af Kalisyndikatet har Ret til at producere henholdsvis ca. 6 pCt, og 2,2 pCt, af den sam- lede Produktion af Kali | Tyskland, Det tyske Rige fremstiller nu ca. tre Fjerdedele af alt det Aluminium, der produceres Tyskland, og behersker Markedet; strien spiller de dermed Kvælstofindu- offentlige Virksom- heders Produktion en stor Rolle — og saaledes kunde der nævnes flere Eksempler paa det Offentliges indu- strielle Aktivitet. Man kan maaske nok sige, at der ved Oprettelsen af dette Kompleks af offentlige Virksomheder ikke er handlet efter nogen Plan, noget Sy- stem. Men efter Krigen er der dog sket det, at baade Riget og Enkelt- staterne har organiseret deres indu- strielle Interesser efter nyere Prin- ciper, nemlig efter samme Model som de moderne privatkapitalistiske Kon- cerner. Det tyske Rige har saaledes opret- tet et Holding-Selskab (» Vereinigte Industrieunternehn ungen Aktienge- sellschaft« - sædvanlig kaldet »Viag« kort og godt efter Navnets Forbogstaver) med en Aktiekapital paa 120 Mill. Mark, et der ejer Aktierne eller Centralselskab, hvert Fald Aktiemajoriteten í de enkelte Selska- ber og altsaa har Over edelsen over dem alle. De vigtigste af Undersel. Skaberne er Elektrowerke A. G. der Række Aluminiumsværkerne, igen omfatter en Undersel- K væl- Werke der Kiel), Berlin; skaber, stofværkerne, bl. a samt et stort Kreditselskab Deutsche besidder et Skibsværft men iøvrigt er »Viag nteresseret i alle muligre Industrigrene, Paa lignen- de Maade har Enkeltstater Prøjsen og de øvrige organiseret deres Er- hvervsvirksomheder: der er altsaa her skabt store industrielle Koncer- ner, som vel ikke nu er af saa væl- digt Format som Farvetrusten, men som alligevel behersker eller influ- erer paa et meget betydende Omraa- de af det tyske Erhvervsliv, Paa et andet Omraade af den øko- nomiske Virksomhed har det Offent- lige i Tyskland gjort et g. mægtigt Fremstød efter Krigen, nemlig paa det finansielle, Allerede fra gammel Tid bestod der adskillige offentlige Kreditinstituter; men efter Krigen er der blevet oprettet et saadant Antal Finansinstituter under den offentlige Haand, at en tysk økonomisk Skri- bent kalder det Offentliges Frem. trængen paa dette Felt for -sttir- mische. (Fortsættes), uten ut H Mi É t þú if i NE == Sl