týsdagur 17. september 1929síða 2

Vinduer, Døre og Lister, Godt og billigt Arbejde. Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tlf, 216. Thorshavn, Tlf, 216, ten« interviwet Professor Erik Arup, der er Medlem af det dansk-islandske Nævn, om de islandske Medlemmer af Nævnet i de nu afholdte Møder stillede Forslag om, at Forbundslovens Ligebestemmelsesret skulde bort- fulde. Herpaa svarer Professoren: Nej, absolut ikke. Nævnet har siden forrige Møde søgt Op- lysning om, hvorledes denne Ligebestemmelsesret virker, og det viser sig, al der her i Lan det er bosat ca, 1200 Islændere, deraf 800 i København og Fre- deriksberg. Disse 1200 nyder samme het som danske Stals- borgere. Nævnet har t. Eks., at 15 Islændere faar Aldersrente her i København, andre lever som Pensionister osv. Paa Is- land er der kun ca. 100 næ- ringsdrivende danske Familie- fædre. Nogen Fare for større Invasion at danske til Island foreligger ikke, og paa Island er faktisk kun anbragt den danske Kapital, som Islænderne selv har ønsket, Der hævdes fra islandsk Side, at Færingerne som danske Stats borgere har Ret til at fiske paa Islands Søterritorium, og det er jo rigtigt, men for det første fisker Færingerne f. Eks. om Foraaret helt andre Steder, og naar de fisker under Ísland, bringer de deres Fangster i Land, saa de islandske Opkø- here deraf har Fordel. Naar der endvidere udtales Frygt for, at fremmede Skibe under dansk Flag skal drive Fiskeri paa is- landsk Søterritorium, saa er der baade i den islandske og den danske Skibsregistreringlov ind- sat Bestemmelser, som skal for- hindre dette. Diskussionen i Nævnet har vist, at der ikke er noget faktisk Í | 1: Í reelt Forhold, hvor Sikringsbe- | stemmelserne har været til Skade for Island eller Islændere. Is- lænderne kan studere ved dansk Universitet, blive Embedsmænd hernede osv. Aarsagen til Angrebene paa Ligeretsbestemmelsesretten. En Række Højreblade har allieret sig med Sigurdur Eggerz. Saavidt Professor Arup. Hans Udtalelser er jo tydelige nok og tilbageviser i et og alt Kritiken i Bladet »Island«. Vi tror heller ikke, at Islænderne skal frygte Danmarks Bestræbelser for at udvikle vort Fiskeri, thi ingen hernede tænker sikkert paa at gøre et Fiskerifremstød under Island. Der er jo andre Steder at søge frem paa dette Omraade. Det man jo heller ikke glem- mes, at der hernede er en Fond, som støtter islandske Forfattere og Videnskabsmænd, ligesom islandske Studenter har Adgang til Regensen. Naar der paa Island spores nogen Misfornøjelse med enkelte af Bestemmelserne i Forbunds- loven og visse Blade nu synes at gøre stor Staahej af Smaat- terier, saa turde Forklaringen hertil maaske søges i den Om- stændighed, at Højrepartiet, Selv- stændighedspartiet, deroppe har allieret sig med den tidligere radikale Minister, Altingsmand Sigurdur Eggerz. Derved er der i Stedet for ét Højreblad blevet 11, som bekæmper det frisin- dede Parti, der regerer med Støtte af Socialdemokratiet. Af Hensyn Hil det forestaaende Landsvalg til Altinget og af Frygt for at miste Flertallet ved Kommunevalget i Reykjavik er det antagelig, visse Blade skriver Artikler med et Indhold som »Island«. Men det vil være Skade, om Eggerz" danskfjendt- lige Politik, der altsaa tildels er overtaget af visse Hojreblade, skal vanskeliggøre Forholdet mellem Island og Danmark. P. P, Ferðarúrslit. I. Klippfiskamarknaðinum viðvíkjandi. (Endað). Tað var sjálvsagt heldur nip- isligt hjá okkum Førovingum, sum halda meginpartin av okk- ara nógva og góða klippfisk fara til Spaniu, ongan stert av før- oyskum fiski at síggja á markn- aðinum her; men fyri tað fyrsta var meginparturin av lí fiski, sum heim kom frá Íslandi í vár, ikki komin her til enn, og tí- næst er tað væl so, at tann góði Føroyafiskurin, sum fyrstur kemur til Bilbao, verður bí- lagdur og keyptur, áður enn hann nær fram til Barcelona. Hann fer ivaleyst til teir kræsn- astu ríkmenninar á vegnum, bert kundi tað verið forvitnisligt at vita, hvønn pris teir mugu geva fyri hann. Av frammanfyri standandi frá- søgn sæst, at alt ikki er so væl fyriskipad, sum ynskjandi kundi verið viðvíkjandi klippfiskasøl- uni frá Foroyum. Tað er sjålv- sagt illa avstaðfarið, at spanskir importorar við nakrari grund skulu kunna siga, at okkara vraking í Foroyum ikki er til at líta á, og tílíkt må av álvara fyribyrgjast; men her verður eisini alt ovlítið gjort fyri at verja um avskiparans interessur. Tað er ikki nógmikil trygd fyri stjórnina her heima, at keyparin klagar og sigur fiskin at vera illa framkomnan og spiltan, hon kann ikki við fullum rætti seta at vrakaranum, uttan hon sjálv hevur ein álitismann á uppskip- ingarstaðnum, sum er uttan- partamaður søluni viðvíkjandi og eina hevur til uppgávu at gera sum best fyri okkera land. Vit mugu ikki lata okkum rura í blund, hesum týdningar- mikla máli viðvíkjandi, av tosi um, at hetta kunnu teir donsku konsularnir á staðnum gera. Ein og hver, sum veit bert eitt sindur um vidurskiftini, sær, at tað er ómoguligt. Fyri tað fyrsta hava konsularnir so mangt annað at takast við, tínæst er tað heilt vist, at teir hava nakað skil á klippfiski, og síðst men ikki minst eru teir stundum úllendingar. Tað, sum fyrst liggur fyri at gera klippfiskaseluni til bata fra føroyskari síðu, er: 1) at seta ein klippfiskaum- bodsmann niður í Spaniu, sum kann ferðast um har og vara- taka foroyskar interessur, kanna marknaðarviðurskiftir, vera hjá- stæddur, tú foroyskir fiskifarmar koma fram, og javnliga senda stjórnini her skrivliga og úlfor- liga frágreiðing um alt, id kann vera okkum til leiðbeiningar og bata. Tá fyrst kann stjórnin geva vrakarunum tær ábreiðslur, teir hava forskylda, og tær leidbein- ingar í fiskavraking, sum verða til gagns. 2) at umskipa vrakaraløgina so, at her einans vera fult út ansvarligir vrakarar, 10 eru so- leiðis hildnir og løntir, at leir standa heill og aldeilis fríir og frælsir av meira ella minni smartum keypmonnum. 3) at:taka til umráðar, hvort tað ikki vil vera bæði lagaligari og hentari at tilskila í vrakara- attestini marknaðarstaðin, sum fiskurin er virkaður fyri, ístuðin fyri sum nú */, turkaður ella 7/g turkaður. (Fad er jú íkki altíð lætt at gera av, hvat */4. "/s ella fullturrur vil siga, og lað er enn verri at halda hesi turk- ingarstig eins hjá ymissum vrak- arum. Tað sum umræður er, at fiskurin hóskar fyri tann marknað, hann kemur á). 4) er tað neyðugt, at teir menn, sum eru ansvarligir vrak- arar, av og á sleppa at ferðast til tey marknaðarpláss, teir skulu vraka fiskin fyri. Væl kostar tílík fyriskipan nakað nógv av peningi; men spurningurin er, um hon er ov- dyr, tå tað, ið umræður, er al fremja og menna landsins ) høvudsvinnuveg? Forlovelse, Ægteskab, verdensberømt Bog, 196 Sider, 1,85, — Dr. M. Fadden, amerikansk Læge: Ægtaskabelig Livs- lykke, 2 store Bind, kun 3 Kr, for begge B. Dejlige Sne, den unge, dybtsunkne Kvindes Testamente, Op- lag 40,000, 1,35, Ford: Hemmelighe- den ved at tjene Penge, 1,25. — Sund- hedslære, mange Oplysninger, kun 1,00, Elvekjær: Muntre Fortællinger, kun 1 Kr. 25 Øre, Filmens Æventyr, stort Pragtværk med 125 Kunstfotos, kun 31 Kr. Ungdom og Kærlighed, 0,70. Sølves Bogforlag, Afd. F. S. D., Odense. Viðvíkjandi prísi á klippfiski millum heilsølu- og småsølu- mann í Spaniu góu vit lítið gætur, harum fúa vil í Foroyum hvorja viku yvirlit í bløðunum; men lad kann kanska vera áhugavert at hoyra eill sindur um úlsoluna í smáum til tey, ið eta skulu. Spaniumenn ela sjålvsagl eina stóra mongd av klippfiski, ca. 10.000 tons um árið; men har eru tó 21 milliónir menniskjur, so tað vera bert ea. 5 gram uppá fólkið um dagin, og hetta er jú ein låturliga lítil partur av ti fødi, sum tilgongur fyri at liva, Á matmarknadinum í Barce- lona rúgvaði klippfiskurin heldur ikki mikið upp ímóti ødrum matvørum, t. d. frukt, grøn- sakum, kjøti og ferskum fiski. Av hesari síðstu voru varð har selt sera nógv, líka frá biltir- smáum sildafiski til stóran fisk av ymsum sløgum. Kræklingur, oða, krabbi, hummari og reiða vóru seld í stórum mongdum; ja enntó høggusløkkur var har seldur sum serstakligt vóðgæti. Klippfiskurin var seldur í ymissum lilstandi. Har hingu heilir fiskar turrir. Men á sølu- borðinum lá sundurskorin fisk ur; uggarnir vóru skornir av og verða seldir fyri seg, so sum eisini niðari parlur av sporl- inum. annars verður fiskurin ristur í álir eftir longdini. Sumt verður selt turt og sumt úthbloytt, og eru prísirnir sera ójavnir, dýrast var lunn úlbloytta ålin, 2,75 pls. fyri 400 gram, tað ið svarar til 3,84 kr. pr. kg, nakað kostaði 2 pís. 1,12 kr. pr. kg. Tey biligastu pettini kostuðu 0,50 pts. fyri 400 gram, svarandi Landshandil við koli og salti. I fíggjarneynd Løgtingsins setti P. M. Dam fram hetta álit í hesum stórmáli: Filt minnital (P. M. Dam) flytur fram hetta álit: Litir ein kring seg um heimin fyri at kanna leiðirnar fyri eins og háttin kappingini felaga, einstaklinga sum ríkanna millum, bítur ein merki í, at alla staðni ganga menn samlingarleiðina, centraliser- ingar- og koncentratiónarleiðina. Tað er eingin munur annaðhvort tað víkur at handli og ødrum figgjarligum málum ella tað víkur at ands- og menlunnarspurningum, Vit kunna í hesum samanburði vísa á meginbrúksfelogini í hini støðugt sigrandi kooperatiónarrorsluni, serliga kunna takast dømi úr Danmørk, har centraliseringin og koncentratiónin á demokratiskum botni hevur gjørt landinum ómetaligt gagn. Men tað er eisini ein royndur lutur, at verður centraliseringin sum ein trustur av einstakum åvinningssjåkum feløgum og monnum, verdur hon eins og ein jarn- nevi og boksar alla berættigaða samfelagsgagnliga kapping niður. Sum nú streymarnir í vinnulívinum ganga, harðnar ikki bert kappingin innansyndis, men lívið gerst alt meiri og meiri ein handils- og forrætningskapping ríkanna millum. Og her verður orðatakið satt, at tað ríkið, ið stendur skill, í strid við seg sjálvan, verður eftirbåturin og við undirlutan. Soleiðis statt vilja årvaknir menn síggja og ásanna hitt neyð- turvuliga í samtaki og stremban ímóti at leiða kreftirnar saman til eina heildarkraft, ið munar mest. Ulan at koma nærri at at greiða ljós- og skuggasíðirnar vid centraliseringini í leim ymissu forum lívsins skal her takast fram nakað av lí, ið lalar fyri at ganga við til uppskot javnadarmanna um, at tingid setur landshandil við salti, koli og kokes. Skal eisini verða nortid við tað, ið ført er fram ímóti málinum. kiíngin kann avnokta, at Føroyar eru smáar, og at tær eiga fáar stórar munandi kappingarførar kreftur, tá talan er um internationala kapping. Kreflirnar standa spjaddar og ofta ímóti hvorjum ødrum. Urslitid er hareflir: Iftil ínnloga. Einstaklingur eins og hitt almenna, Føroya løgling og kommunur stunda illa í tí. Kassarnir tómir, Lítil peninga stuðul, lítil operatíónskraft. Okkara vinnulív kleppað og heft bæði hvatid viðvíkur her heima og uttanoyggja. Okkara keypmannastandi skylda vit nógv. Hóast hitt almenna hevur dusað, er kortini komið eitt syndur, summa staðni nóg so væl áleiðis og lað skyldast eina einstakum framtaksmonnum, ið tað hevur eydnast at arbeitt fríir við nóg so stórari operatiónskraft, Men kortini, hurðin hevur gingið ríkjandi á leikindum. Ofta hevur verið rustað fast, tá opnar dyr skuldu staðið fyri okkara vinnu- vega møguligleikum. Og taka vit okkara vinnuvegir og í sambund við teir keypmannastandin sum heild, eru brekini mong, hóast nógv kann førast fram til heiður og sóma fyri teir einstaku persónurnar. Nakrir av teim verstu vansunum hava verið: 1) Trot uppá hin fyri internationalt samliv neydturvuliga mål- og handilskunnleika. Maður kann vera av náttúruni væl útbúgvin. Men hetta trot ger hann ótelvingaforan í forrætningslívinum. 2) Trot uppá hin fyri alla kapping bæði í keypslu og solu neyðturvuliga disponibla pening, id er lívsnervin í merkantilum og produktivum framtaki. Av hesum troti hava vit kent so harðan sviða og mist so nógv, at hugsunin herum kann ikki annað enn volda harm. 3) Trot uppá beinleiðis samband við produktiónarstoðurnar og marknaðin fyri okkara produktum og harav ov dýrar inn- og útforningar av lí, at sum oftast verður inn- og úlfort umvegis og í smáum. Tær summur, ið av hesum eru farnar í millum- mannahendur høvdu fyllt okkara løgtingskassar og verið mun- andi bæði til havnir og vegir. 1) Innanoyggja sambandið hevur verið út av lagi ringt, og harav hava útriðirnar liðið so fast, at verður ikki vend her, avloftast tær meiri og meiri til óbótaligan skaða fyri samfelag okkara. Men ilt er hjá samfelaginum at útvega eitt betri samband oyggju- og bygdanna millum, ífall tað íkki kann hava hald á farma- flutninginum. Hetta skil ella óskil må verða hildið at vera ópraktisk og til óforsvarligt tap fyri land og fólk okkara. Tað verður so ofta haft á lofti, hvussu fátækt landið er. Vit hava tí íkki ráð at standa við eini skipan, sum åsynliga er til taps og til bågs fyri útviklinginum. Vit hava ikki ráð at missa nakað. Av og á verður talað minni gjør um framtaksleiðir. Tað er sjálvandi torvuligt ikki bert at tala, men helst at:ganga framtaksleiðirnar. Men vit eiga fyrst og fremst ikki al gloyma ordatakid, at dálin, ið er spardur, er vunnin. Og er tað ikki hin minsta uppgåva at leggja hovur í blot fyri at spara, simplificera og styrkja skipanina her á landi. Her talast um lívið í síni heild og verður eingin skilnaður gjørdur ímillum hitt nú sokullaða »offent- liga« og hitt »privata«. Hin sterki múrurin ímillum tað »offentlign« og »privata« må falla, tå hann er tyduliga til taps og tarn fyri samfel- agið í síni heild. — Fyri ikki at misskiljast skal her samtíðar sum her verður rott fyri at: spara, við tað sama takast støðu fra ti spardóm- inum, sum einstakir rópa líðliga og seint fyri, at pína og syla, so einki verður gjørt. we Simplificeringin og styrkingin av okkara vinnulivi má ganga fgjøgnum centraliseringar- og koncentratiónsleiðinu. Vit beta teir frammanfyri nevndu vansar vid at landid selur eina keypslu- og sølustødu við kreftum, sum eru åtgjørdar við mál- og merkantilum kunnleika,