fríggjadagur 15. mars 2002síða 5

8 Nr. 52 - 15. mars 2002 Nr. 52 - 15. mars 2002 9 – Mentan eigur av- gjørt at verða stuðlað, men spurningurin er, hvør skal fáa pengar, hvussu nógv og hvør skal gera av, hvat góð list er. Eg havi ilt við at skilja, at fólk vilja á fíggjarlógina, bert tú tey arbeiða við list. List, sum eingin skil- ur, sigur Jógvan á Lakjuni, sum er hægsti lóggevandi persónur í landinum, tá umræður mentan MENTUNARÁLITIÐ Turið Kjølbro Mentunarálitið, Mentan og menning, hevur ikki fingið heita móttøku frá for- manninum í mentunar- nevnd løgtingsins, Jógvan á Lakjuni. Gott eitt døgn eftir, at tað varð almanna- kunngjørt og lagt fyri tingið úttalaði hann seg í útvarpi- num um álitið og setti spurnartekin við, hvat mentan og list eru, og hvør eigur at fáa pengar fyri list og ikki. Dagin fyri álitið skuldi til aðalorðaskifti í tinginum segði hann í blað- num, at hann ikki hevði lis- ið álitið, og hetta endurtók hann sum framsøgufólk fyri fólkaflokkin undir aðalorðaskiftinum. Dagin eftir aðalorðaskiftið seta vit honum nakrar spurningar, fyri at vita, hvat býr undir avgerðini ikki at lesa mentunarálitið. Fyrst spyrja vit hann, um tað ikki er átaluvert, at formaðurin í mentunarnevndini, sum er hægsti lóggevandi persónur í landinum, tá umræður mentan, ikki lesur álitið undan einum aðalorða- skifti, tá ið hesin sami er framsøgumaður. – Eg hevði lisið álitið leysliga ígjøgnum kvøldið fyri. At halda eina røðu hevur ikki nógv uppá seg. Tað sum er nógv meiri átaluvert er, at álitið verður lagt til aðalorðaskifti. Hví er tað átaluvert? – Tí at tingið arbeiðir undir trýsti. Spyrt tú, hvussu nógvir tingmenn hava lisið álitið, finnur tú ikki fleiri enn fimm. Málið er als ikki viðgjørt í fólka- flokkinum. Er tað ikki ein spurning- ur um raðfesting? – Als ikki. Siga vit, at álitið var um vinnupolitikk, hevði tú so lisið tað? – Nei, ikki um eg ikki havi tíð. Onnur fólk arbeiða undir trýsti hvønn dag og hava kortini lisið álitið? – Eg havi ikki havt tíð at lesa tað, so einfalt er tað. Eg siti eisini í vinnunevnd- ini, og vit hava viðgjørt 25- 30 mál eftir einari viku. Tað ber ikki til at taka støðu til slíkt langt fram í tíðina, tá ið eg ikki havi sæð álitið fyrr. Hetta er so langt úti, at tað er ein vanvirðing av tinginum. Og hví eru teir ikki komnir við álitinum fyrr? Summi tingfólk hava lisið álitið? – So hava tey havt tíð. Eg havi arbeitt alt vikuskiftið, verið á fundi og sett meg inn í mál. Tað er tað, tit eiga at leggja tykkum eftir, hvussu ósakligt tað er av tjóðveldisflokkinum at leggja álitið til aðalorða- skifti. Aðalorðaskiftið átti at verið, tá ið eitt nýtt ting hevur tikið við. At leggja tað fram nú er bara valagn hjá tjóðveldisflokkinum. Spurningar, tú setti undir orðaskiftinum, vóru brá av, at tú ikki hevði sett teg inn í málið? – Tað er við vilja, at eg provokeri. Alla tíðina at seta spurn- artekin við, hvat list er og ikki, og hvør list eigur at verða stuðlað og ikki, er tað ikki við til at seta kílar í kjakið? – Skilji ikki spurningin. Gongur tú ikki inn fyri, at listafólk, sum av fullum huga vilja arbeiða við síni list, fáa umstøður til tað? – Jú, tað geri eg, men tað veldst um, hvussu nógv tey skulu stuðlast. Tað eru so øgiliga nógv listafólk, sum vilja at arbeiða við listini og bara henni. Havi sjálvur verið við til at broyta Mentunargrunnin soleiðis, at listafólk fáa umstøður, men tað sum eg alla tíðina sigi, er, at vit eiga at ansa eftir, at tað ikki vera nøkur listafólk, sum einsamøll skulu gera av, hvør skal hava stuðul og hvør ikki. Meinar tú, at ráðini, sum skulu setast á stovn, verða óheft? – Ja. Er tað ikki trupult at seta óheft ráð, tá ið listarliga umhvørvið er rættiliga av- markað? – Nei, tí listarliga um- hvørvið er ikki so lítið. So er í grundini einki at óttast? – Nei, møguliga, men tað geri eg kortini. Á sinni, tá ið Mentunargrunnurin varð broyttur, løgdu vit stóran dent á, at nevndin hevur breiða samfelagsliga um- boðan. Nú verður tosað um, at fólk, sum eru sakkøn, skulu sita í ráðunum. Hvørji fólk eru tað? Hevði eg verið skikkaður til tað? Er tað ikki Jante-lógin, sum skínur ígjøgnum tínar meiningar? – Eg havi ilt við at skilja, at fólk vilja á fíggjarlógina, bert tí tey arbeiða við list. List, sum eingin skilur. Er tín hugburður til list og listafólk, sum royna nýggjar leiðir, ikki nakað avoldaður? – Jú, kanska. Havi ilt við at skilja nøkur av hesum hugtøkunum, sum verða brúkt. Er tað bara list, sum øll skilja, sum skal stuðlast? – Tað sigi eg ikki. Eg kenni ómetaliga nógv fólk, sum alt sítt lív hava arbeitt við list, men sum einki krevja. Listafólk eiga at vera lítillátin. Verða tey roknað sum listafólk av teimum, sum fara at sita í hasum ráðunum? Og hví skulu øll á fíggjarlógina? Hvør sigur, at øll skulu á fíggjarlógina? – Er tað ikki tað, vit tosa um. So havi eg lisið álitið ov illa. Eg eri avgjørt fyri at stuðla góðari list, og at fólk í avmarkaða tíð fáa starvs- løn, um tey hava eina verk- ætlan. Spurningurin er bara, hvussu nógv. Í hesum døgum verða pengar játtaðir til líkt og ólíkt? – Mentanin fær pengar av øðrum játtanum eisini. Er tað so nógv betri í Dan- mark, har nógvir pengar verða játtaðir til mentan? Her tosa vit um útinnandi list. – Hvat er útinnandi list? Er musiksskúlin eisini út- innandi? Musiksskúlin hev- ur ómetaliga stóran týdning fyri alt landið. Eyðun Johannesen, leik- stjóri, sigur í blaðnum í gjár, at tað er ongantíð so umráðandi sum nú at fáa ein virknan mentanarpoli- tikk, fyri at kunna standa ímóti mentanarimperial- ismuni, sum ongantíð er so hóttandi sum nú. – Vit hava eitt blómandi mentunarlív í Føroyum. Av- gjørt eiga vit at verja okk- ara mentan móti ágangi uttanifrá. Spurningurin er bara, hvussu vit gera tað. Tað er ógvuliga umráðandi, at øll mentanin kring landið verður lívgað, ikki bara í Havn. Tað vísir seg, at flestu pengarnir enda í Havn. Listafólk eiga at vera lítillátin – Eg kenni ómetaliga nógv fólk, sum alt sítt lív hava arbeitt við list, men sum einki krevja, sigur Jógvan á Lakjuni Føroya Lærarafelag kannar um tað kann fáa innlit í, hvør hevur gjørt upp- gávurnar til skrivligu royndirnar í fólka- skúlanum BLOKADAN Turið Kjølbro At uppgávur eru gjørdar til próvtøkurnar í fólkaskúla- num í summar, hóast Før- oya Lærarafelag hevur sett í verk blokadu ímóti allari uppgávugerð, er ikki nakað sum fer aftur við borðinum uttan víðari. Í fyrstu syftu hevur Lærarafelagið hert blokaduna enn meiri til eis- ini at umfata rætting av uppgávum, og í øðrum lagi kannar felagið, hvussu felagið kann finna fram til, hvør hevur gjørt uppgávur- nar. –Nevndin hevur havt fund við sakførara felagsins um tað bakbit, føroyska lærara- num hevur verið fyri, við at Mentamálastýrið í loyndum hevur fingið fólk at gera próvtøkutilfar til skrivligu fráfaringarroyndirnar, sigur Elsa Birgitta P. Petersen, forkvinna felagsins Í hesum sambandi verður kannað, hvørja rættarstøðu felagið hevur viðvíkjandi almennum innliti, tá ið tað snýr seg um at fáa at vita, hvør hevur gjørt uppgávur- nar, og hvør hevur fingið goldið fyri uppgávugerð. Nevnd felagsins arbeiðir víðari við málinum og fer at kunna føroysku fakfeløg- ini og tey norðurlendsku lærarafeløgini um, hvat er hent í málinum. Síðani 20. februar hevur blokadan hjá Føroya Lærarafelag eisini umfatað savnsrøkt. Tað vil siga, at lærarar skulu ikki at hava umsjón og røkt av amboð- um um hendi, rudda høli, skáp, samskipa innkeyp av tilfari, fylgja við í, hvat vantar av tilfari og so fram- vegis. Stendur ein skúlin og vantar tilfar til næmingar- nar at gera páskaprýði burt- urúr, forðar blokadan hes- um, um skúlin ikki eigur slíkt á goymslu. Onki papp- ír, onki klistur, og ongar vattkúlur kunnu keypast, og ongin rekvisitión skal skrivast. Einasta, sum er undantikið, er dagligt inn- keyp av tilfari til heim- kunnleika, og vanlig upp- rudding eftir hvønn undir- vísingartíma. Hóast Mentamálastýrið hevur fingið til vega próv- tøkuuppgávur, verður tað ikki sum at siga tað, at finna próvdómarar til at rætta uppgávurnar. Tað er ikki tænastuskylda at vera próvdómari til skrivligu fráfaringarroynd og víð- kaðu fráfaringarroynd fólkaskúlans. Tí noktar Føroya Lærarafelag limum felagsins at gera hetta ar- beiðið. Alt hetta er sett í verk, tí hvørki kommunurnar, Men- tamálastýrið ella Fíggjar- málastýrið vilja gjalda fyri røkt av serhølum og am- boðum. Vil hava at vita, hvør hevur gjørt uppgávurnar –Flest allir lærarar fara treyðugt undir hetta hátíðarhald, og tað er av fleiri orsøk- um. Hugsa vit um álitisbrotið, sum Mentamálastýrið hevur framt ímóti føroyska læraranum, áttu vit at sýtt fyri at hátíðarhalda yvir- tøkuna av føroyska fólkaskúlanum, sigur Elsa Birgitta P. Peter- sen, forkvinna í Føroya Lærarafelag FÓLKASKÚLIN Turið Kjølbro Fyrsta dagin í hesum ári- num varð fólkaskúlin allur á føroyskum hondum, og nú skal tað hátíðarhaldast. Mentamálastýrið áleggur 20. mars, sum er mikudag- in í komandi viku, fólka- skúlunum kring landið at hátíðarhalda, at skúlin er yvirtikin. Men Føroya Lærarafelag tekur ikki ímóti hesi áheitan við lógvabrestum. – Sæð í ljósinum av tí sviki og álitisbroti, sum Mentamálastýrið hevur framt ímóti føroyska lærar- anum, vildu vit ynskt, at vit kundu noktað limum felag- sins at skipa fyri hátíðar- haldinum. Tíverri kunnu vit ikki tað, men mugu akta, tá ið landsstýrismaðurin gev- ur eini slík boð. Men tað verður við ringum tanna- biti, og tað harmar okkum, at landsstýrismaðurin gevur slík boð við so stuttari freist, sigur nevndin í Før- oya Lærarafelag. Føroya Lærarafelag átal- ar Mentamálastýrið og landsstýrismannin, at skúl- arnir fáa slík boð við so stuttari freist, samstundis, sum skúlarnir fáa boð um at gera ársætlanir, har alt virksemið á skúlunum skal vera lagt í fasta legu í góð- ari tíð. Hátíðarhaldið kem- ur serliga tvørt fyri hjá teimum skúlum, sum hava starvsvenjing og verkætlan- ararbeiði. Blokadan ávirkar eisini hátíðarhaldið, tí einki undantaksloyvi verður giv- ið innkeypi til hátíðarhald- ið, og hvat fyrireikingini viðvíkir, verður hon ikki víðkað til hetta serliga høv- ið. Fyrisitingin langt frá næmingunum Forkvinnan í Føroya Lær- arafelag skilir ikki, at hátíð- arhaldið skal vera nú. – Hví fingu skúlarnir ikki boðini, tá teir byrjaðu eftir nýggjár. Fyrsta dagin eftir jólafrítíðina hevði hátíðar- haldið ikki órógvað undir- vísingina so nógv. Tað hevði verið meira hóskandi tá. Og so havi eg eisini sæð uppskotið frá Mentamála- stýrinum, hvat bakgrunds- tilfar mælt verður til skal nýtast. Tað er ikki at flenna at, men eg geri tað hóast alt, tí tað vísir, hvussu langt hesi fólk eru frá næmingi- num. – Flest allir lærarar fara treyðugt undir hetta hátíð- arhald, og tað er av fleiri or- søkum. Í fyrsta lagi tí tað er boðað frá við so stuttum skotbráði, í øðrum lagi tí henda tíðin longu er fast- løgd í skúlunum, og í triðja lagi tí lærararnir eru ras- andi um, at Mentamálastýr- ið í loyndum hevur fingið nakrar próvtøkuuppgávur til vega so ella so. Vænt- andi nakrar discount-upp- gávur, sum onkur blokadu- brótari hevur klipt og klist- rað saman, ella nakrar gam- lar uppgávur til sjúkra- royndir. Um so er, at gam- lar sjúkrauppgávur verða brúktar, og tað kann væl vera, so fari eg at heita á allar lærarar, sum hava 9. og 10 flokk, at geva næm- ingunum hesar til heima- uppgávur longu nú, tí á øll- um skúlum finnast hesar gomlu próvtøkuuppgávur og uppgávur til sjúkrapróv- tøkur. Vanliga verða gamlar uppgávur nýttar til dagligu undirvísingina fyri at fyri- reika næmingarnar til eina komandi próvtøku, sigur Elsa Birgitta P. Petersen. Hátíðarhald Landsstýrismaðurin við mentamálum hevur gjørt av, at yvirtøkan skal gerast tilvitandi í huga næming- anna. 20 mars í ár er tí lýst- ur at vera evnisdagur við evninum: Hin føroyski skúlin/Okkara skúli. Hendan dagin er ætlanin, at allir skúlar í landinum skulu arbeiða við hesum evninum. Skúlarnir gera sjálvir av, hvussu teir skipa evnisdagin, men innihaldið í degnum skal vera yvirtøk- an av sjálvum skúlaverki- num. – Vóni, at hesin dagurin fer at fáa undirtøku úti á skúlunum, og at hetta til- takið kann styðja undir til- vitanina um okkara skúla- verk, og at tað nú eru vit einsamøll, ið hava ábyrgd- ina, bæði fyrisitingarliga, fíggjarliga og námsliga. Tað er okkara ábyrgd, at føroyski skúlin framvegis verður ein mentanarberi og ein kunnleikagevi saman við tí uppfostrandi leikluti- num, sum skúlin altíð hevur havt, at tilbúgva næmingin til tað komandi lívið og samfelagið, sigur Óli Holm, landsstýrismaður, í kunning til skúlarnar. Hátíðarhalda við ringum tannabiti Stendur ein skúlin og vantar tilfar til næmingarnar at gera páskaprýði burturúr, forðar blokadan hesum, um skúlin ikki eigur slíkt á goymslu – Flest allir lærarar fara treyðugt undir hetta hátíðarhald, sigur Elsa Birgitta P. Petersen C M Y K 9 8