týsdagur 26. november 1929síða 2

hl 5 5 SL ed SGT ar 0 RR 1 eg Tøjet í Blød med Henko Så enkes Vaske-ag Blegsoda. Det letter Vasken og . skaaner Jøjer. Samvirki. Samvirkisgrundarlagid og hvussu tað virkar. Nekur tel úr útheiminum. — Skipanin av føroyskum samvirki. (Endað). Lat okkum nú taka eitt pri- vatkapitalistisk partafelag (A/S), hvar einki verður býtt til for- einans til bråkararnar, men partaeigararnar vildi um útbýtið bleiv sett til 8% A. fáa 80 kr. og B. 8 kr. Av hesum » sæst, at samvirkisgrundarlagið tað avhongur av keyp og solu, og er beinleiðis rætta, tá alt grundarlagið fyri eini handils- roynd er, at tað verður keypt og selt, og sum fyrr ávíst ikki av, hvussu nógvur deyður ka- pitalur id er til steðar. Somuleiðis tryggjar hettar móti tí, at limirnir fara aðrastaðni. f) Líka og alminduligan at- kvødurætt (stemmurætt). Hettar grundarlagið er so goll sum allastaðni gjøgnumført í okkara politiska lívið; men í okkara vinnulívið er ikki so langt komið enn, tvorlurímóti, Ð demokrati demokratisk nakað, ella skipan. Eins og har ið einaveldið har ræður í politikkinum, situr eitt minnital av stórkapitalistum, stórpartaeigarum, inni við vald- inum, tá hvor lulur hevur eina stemmu (atkvoðu). Har samvirki vinnur fram, er tað geðrvísi, har hevur hvor limur eina stemmu, óansað anlin hann eigur nógvan ella lítlan andeil, antin hann keypur og selur nógv ella lítið, hervið gerst tað møguligt, at allir hava soma atkvoðumakt, og eingin hevur storri orði ella meiri at siga enn ein annar. Eisini kemst burtur frá lí, at atkvødan verður mo- nakrar hettar nopol fyri meirimúgv- andi menn. Vil lí siga gjøgnumført demokrati í vinnu- lívinum. 5) Uttanfyri religión og poli- tikk. Viðvíkjandi tað hesum fyrra ei greitt og tyduligt, at eitt samvirki ikki kann leggja seg út í trúnaðarviðurskiftini hjá limunum, eisini er tað fult ål natúrligt, at trúgv íkki kann vera til hindurs fyri at gerast limur. Viðvíkjandi hesum seinra er at siga, at samvirki væl má vera uttanfyri politikk, líkaso- væl sum lad ikki kann krevjast av limunum, at teir skulu hava áskoðan. ein vissan politiskan Nakað annað er, at eitt ella annað kann fella saman við ein vissan politiskan partaflokk: Soleiðis gott arbeiða polit- samvirki vid kann saman ein vist endamál, og umvent ein politiskur saman við samvirki. samvirki, ins endamál er soleiðis at inn- keypa ella framleiða tær verur, forbrúksfelogini = skulu nýta. Yvirskot felagssamvirksins verð- ur sundurluta til forbrúksfelog- ini, eftirsum tey hava keypt til. Landsfelogini ganga so saman í eitt stórfelag, ið nevnist inter- aliance. national = cooperativ Hettar síðstneynda felagið, sum taldi 73 umfataðu 83000 felog við einum 10.000.000, í 1925 landsfelog, ið limatali uppá hevur til endamál at kanna eftir samvirkislikindum, upparbeida marknaðir og skipa fyri verald- arframsýningum (síðst í Gent 1924). | tað siga, at minst 150 mill. Ó. ll. royndum vil Á av heimsins íbúgvarum eru í umboði innanfyri veraldar- samvirki. hátt, at tað gevur eitt betur útlit yvir, Samvirki virkar á lann hvat ið avtakast kann av vorum, | her er tað nevniliga forbrúks- samvirki, ið ger seg galdandi; og kann soleiðis skapa ein meiri regluligan plan í framleiðsluni, og harvið minka so við og við sokalladu »krisirnar«, um leir til teir heilt fella burtur og vit fáa tryggari handilsvidurskiftir. Soleiðis framleitt og sum nú er verður framleitt, til ikki | kann avtakast meir, framleiðslan má stødga, og vit hava »kris- | irnar«. Var framleitt eftir sum torvur er á, sluppu vit undan | hesum. Nú verður framleitt so mikið sum møguligt fyri at fáa útbýti. So tað ljóðar, líða fólk hungur vegna undarligt enn yvirflóð. Tað avtakast verður framleitt meira enn kann, marknað- urin verður yvirfyltur, tað kann ikki avtakast meir, framleidslu- arbeidsleysir og gerast g mugu soleiðis líða neyð vegna yvirflóð av framleiddari voru. millum Gjøgnum samarbeið framleiðslu- og hvat ið avtakast kann. virði, prísirnir vísa á, uttan tað hver í at millumhandlarnir, iskan flokk fyri at fáa framt eitt kann flokkur ganga Forbrúksfelogini = ganga so saman í eitt landsfelag, felags- samanlíka F. D. B. (Fællesforeningen for Danmarks Brugsforening). Felagssamvirks- virkið má steðga, arbeidararnir forbrúksfelog kemst undan hesum vansanum, tå bråksfeløgini hava yvurlit yvir, Kisini kemst undan vørudyrkan vegna millumhandlara sæd út frå einum samfundssjónarmið, eru ovnógvir smáhandlar. — Við lað at tað eru so nógvir millum- handlar, hava vørurnar ikki tuð nakað til vinna sínum lagið, muns. Javnaðarmenn hava altíð verið til reiðar at framhjålpt samvirk- isroyndum, og hava nógvir av talsmonnum fyri samvirki staðið flokk, {. d. Lassalle, Hemrich, Kaufman o. a. Lat eilt sindur, ftorbrúks- innanfyri neynda okkum so síggja hvussuleiðis útvíða seg Í samvirki hevur oðrum londum. Í Onglandi vóru í 1862 332 felog móti 1311 í 1921. 90.391 limir móti 1.715.000. Umsetning 2.333.000 L. St. 1924, við einum kapitali uppá 128.000 L. St. móti 80 L. St. í 1924. Eru hesi tøl móti 175 mill. í mill. tikin eftir lima- talinum í tí enska landsfelag- inum, The cooperative Union. tað hesi: Høvudstølini enska 1921 1100 feløg, 4.765.000 limir. Umsetning 270 mill. L. St. vid 180.000 ar- 0. u. 3400 mill. kr. | Frankariki er talid soleidis: 1914 425 11.365.000 fres., eginframleiðsla 926.000 1923 1644 Umsetning 268.800.,000 eginframleiðsla 22.140.000 fres. fyri samvirki eru beiðarum felog. Umsetning fres. felog. fres., Er hettar limatalid i lands- felaginum Magasin de gros. Forbrúkssamvirki tilsamans vísti: 1913 3261 felog við 880.710 limum. Umsetning 321 mill. fres. 1923 4591 2.498.449 limum. Umsetning 1838 mill. fres. Í Týsklandi er brúksfelogum í felog við limatalið av felagssamvirki- num Zentraverband deutscher Konsenvereine: 1903 639 feløg vid 575.000 limum. 1919 1116 feløg vid 2.319.000 limum. I 1920 kom eitt annad felags- samvirki afturat, vegna nyskipan kom omanfyrinevnda felagssam- virki bert at telja o. u. 1100 feløg, men vid eini øking av limatalinum til 3'/, mill. limir. Umsetning 380 mill. gullmark. Fyriuttan Zentralverband finst 390 765.000 limum. eitt annað ríkissamfelag: feløgum og við Umsetning 1923 100 mill. gull- mark. Alt í alt vóru 1. januar 1924 51,402 samvirkir í Tysk- landi. Í Svearíki er limatalið í lands- felaginum »Kooperative Før- 1908 376 felog, 68.000 limir. Umsetning 22 mill. kr. 1924 876 feløg, 292.000 limir. 5, 212 Umsetning 234 mill. kr. bund« soleiðis: Í Noreg var limatalið av No- regs cooperative Landsforening: 1908 41 feløg, 9000 limir. Um- setning 3,5 mill. kr. 1924 432 felog. Umsetning 134 mill. kr. tolini ikki heilt álítandi; men í 10.700 felog av 20 mill. (Rusland) eru 1927 sigist at vera við einum limatali sameinað í eitt landsfelag, Cen- trosajus. Umsetningurin sigist at vera í 1927 9 milliardir gull- rublar. Tað kundi soleiðis verið nevnt eitt kring um hvort land í Europa og heimin, men vegna plásstrot mugu vit lata tað liggja. Nú kann ein ella annar spyrja, fiski- menn skuldu samskipa um sam- hvussuleiðis vit Føroya virkisspurningin. Sjálvsagt er hettar ikki greitt at skilja, men ein hugsan kundi tó verið fram- sett her. Soleiðis kundi ein tonkt sær til, at Foroya fiski- menn sjálvir tóku alt keyp og solu í sína hond, og er tað ein- asti vegurin, um fiskimenninir skulu náða fram til fult frælsi, eilt frælsi, ið er nógv tydningar- miklari enn tjóðskapligt frælsi. Lat okkum fridir peningaliga, áður enn vil hugsa fyrst gerast um tjóðskapligt sjálvstýri. Sam- virkisroynd Foroya fiskimanna kundi hugsast at sæð soleiðis út, tá hon var fullbúðin. tóku fiski- fiskimenninir seg saman um eitt Í hvorjari bygd forbrúksfelag, ið seldi tað, fiski- menninir nýttu, og keyptu tað, tisk turkingarhús teirra virkaði fr. ella ísvirkir vóru ikki av vegn- teir seldu, tað til o. s. um, men í samband við for- brúkssamvirki. Forbrúkssam- virkini tóku seg so saman um eitt landsfelag, Føroya felags- samvirki, hvors endamál var at selt alt tað, flutt út av landinum, og innflutt tað, Landsfelagið fiskimenninir vildu forbrúksfelogini torvaðu. kundi so gjorst felag í International cooperativ harvið at kanna aliance, fyri eftir = marknaðarlíkindum og komið í felag við framleiðslu- felog í oðrum londum, stutt og greitt gjørt handilin við útheimin so lagaligan sum moguligt. fiskimenn taka leingi Foroya noyðast hond. latið hendurnar á sjálvir at róðrið í Alt ov okkum hava vit upp I vinna fram, øðrum, skulu vit mugu vit ganga samvirkisleið- una, taka okkum saman fagliga, politisk og samvirkisliga, hvort ein ser- av hesum trimum er stakur stuðul fiskimanna, tó mugu allir triggir fylgjast at. Á hesar stuðlar mugu í framtidini Forova fiskimenn byggja Den Snor, der lægges af Strenge tre, den brister fuld næppelig. Streymur. fc Ráðgerðarfundurin. eru kosnir sendismenn frá ollum 3 felogunum, Føroya skipara- og navigatorfelag, Fær- øernes Rederiforening og Foroya Fiskimannafelag, til ráðgerðar- Nú fundin viðvíkjandi kontraktini fyri 1930. Fyri Føroya skipara- og navigatørfelag eru kosnir: Ole Max Andreassen, skipari, Hal- dórsvík, Rasmus Johansen, Få skipari å Strondum, og Albert Niclasen, bestimaður á Velba- stað. Fyri Færøernes Rederifore- ning eru kosnir: Jens Evensen, reiðari, Torshavn, H. P. Hansen, reiðari, Torshavn, og S. P. Pe- tersen, reiðari í Fuglafirði. Fyri Foroya Fiskimannafelag eru kosnir: Gunnar Winther, felagsformaður, á Sandi, Hans V. Madsen, sýsluformaður fyri Streymoy, í Kvívík, og Joen Poulsen, sýsluformaður fyri Sandoy, á Sandi. Tínæst hevur stjórn fiskimannafelagsins bidid felagsskrivara sin vera å fund- unum. Nú er avgjørt, at fundirnir skulu byrja 28. í hs., teir verða hildnir í Tórshavn, og væntandi er, at teir vera fleiri, tí arbeiðið er stórt, um tað verður, sum Porlovelse, Ægteskab, verdensberømt Bog, 196 Sider, 1,85. — Dr. M. Fadden, amerikansk Læge: Ægtaskabelig Livs- lykke, 2 store Bind, kun 3 Kr. for begge B. Dejlige Sne, den unge, dybtsunkne Kvindes Testumente, Op- lag 40,000, 1,35. — Ford: Hemmelighe- den ved at tjene Penye, 1,25. Suud- hedslære, mange Oplysninger, kun 1,00. - Elvekjær: Muntre Portælliuger, kun 1 Kr. 25 Øre. Filmens Æventyr, stort Pragtværk med 125 Kunstfotos, kun 31, Kr. Ungdom og Kærlighed, 0,75. Sølves Bogyforlag, Afd. F. 8. D., Odense. Skjorter svære, ublegede, realiseres å 200 Øre stor Størrelse 225 Øre Et Parti svært Tvist- Lærred 48 Øre mindste Forsendelse 10 Kr. Sækkelageret, St. Annæ Plads 10. København K. Tandlæge Kaaber træffes atter fra Begynd. af Januar. ætlanin var ifjør, at grundar- lagið vid kontraktini skal vera broytt. Í hvussu nú fer, er tað eftir- ynskjandi, at partarnir kunnu koma til eitt, fyri okkara høv- uðsvinnuveg eydnusamt úrslit í semju. Skiparaskúlin í Før- oyum. Leingi bardist logtingið fyri at fáa ein fullfíggjaðan skip- araskúla í Føroyum; men íkki fekst tað í lag, fyrr enn skúlin varð ein danskur navigatións- skúli undir lógini um naviga- tiånsundirvisning o. a. m. fyri Danmark. = Legtingið krævdi harðliga og áhaldandi ein ser- stakan = navigatiónsundirvísning fyri Førovingar; men lagtingið mældi ongansinni nakað um at leggja egnu fyri kostnadin av einum pening fram av sínum tílíkum undirvisningi. Mangar vóru lær innvendingar, sum gjørdar vóru frá danskari síðu; men tá tær allar vóru greiddliga afturbeindar av løgtingi og ongar nýggjar vóru at finna, gav ríkis- stjórnin eftir, lat lógina broyta og stovnaði skúlan á suma hátt, sum ein hvønn annan danskan navigatiónsskúla, = meðan tingið varð standandi fyri uttan. Ein av teim elstu innvending- unum var tann, at her fóru at verða ovfåir næmingar til ein stýrismannaskúla. Nú hevur hesin skiparaskúlin eftir teirri nýggju fyriskipanini starva í gott og væl eitt ár, hetta er annað árið, hann nú starvar í. Nú ein dagin hittu vit fyri- stødumannin, Jens Pauli An- dreasen, á máli og spurdu um eitt og annað. Samrøda okkara fall soleiðis: Hvussu gongst starvið? Jú takk, tað gongur sera væl. Tit hava nógv næmingatal? Ja, 124 eru nú tilsamans. Tit hava jú fleiri deildir, hvussu mangir eru á hvørjari? — Í hini gomlu deildini, fiskiskiparadeildini, eru 17, í stýrimannadeildini eru %, í Gronlandsskiparadeildini eru 34, í motordeildini eru 31 og í dampmaskinudeildini eru 3. — Grønlandsskiparadeildini siga tygum? — Ja, hetta er jú hin »tillægsprøvin«, sum legtingið striddist vid at fån skoytt uppi fiskiskiparaprógvið. Tygum stóðu jú sjálvur soleingi á odda har fyri hesum máli. Hava tit eisini menn, sum skulu læra til ma- løg-