leygardagur 16. mars 2002síða 7

12 Nr. 53 - 16. mars 2002 Nr. 53 - 16. mars 2002 13 – Tað er greitt, at í Menasmálinum eru mistøk gjørd, sum hava verið óheppin. Fróðskaparsetrið hevurlongu tikið neyðug stig at herða mannagongdirnar á Fróðskaparsetrinum í samband við vísinda- samstarv. Hinvegin vil eg gera vart við, at samstarv millum Fróðskaparsetrið og privatar fyritøkur eisini kann ganga sera væl segði Óli Holm, landsstýrismaður m.a. í svari sínum til Finn Helmsdal í sam- bandi við fyrispurn- ingar um Fróðskapar- seturið FYRISPURNINGUR Á TINGI Jan Müller – Er tað satt, at sáttmáli um vísindaliga arbeiðið í Menas málinum varð undirskrivað av oljufelag og útlendskari ráðgevandi fyritøku, uttan at Fróðskap- arsetrið var vitandi um tað? Hvør hevur skrivað ritverk- ið, sum í dag liggur á borð- inum og er úrslitið av Men- as verkætlanini? Er tað rætt, at hetta ritverk- ella partar av tí – er á so lágum vísindaligum støði, at tað ikki er borðbart? Um tað verður landsstýrismannin- um greitt, at álvarsliga at- finningarsom viðurskifti valda ella fara fram á Fróð- skaparsetrinum, hvat ætlar hann so at gera við tað? Hetta vóru nakrir av rætti- liga skakandi spurningun- um, sum tingmaðurin Finn- ur Helmsdal herfyri setti landsstýrismanninum Óla Holm. Nú hevur hann so svarað spurningunum og fara vit her at tríva í svarini. Óli Holm vísir á, at hann eins og tá talan er um hinar spurningarnar, hevur roynt at útvegað sær so nógv við- komandi tilfar sum møgu- ligt. Hann hevur havt fund- ir við rektaran, seturskriv- aran og eisini við deildar- leiðaran á Søgu- og samfel- agsdeildini um hetta mund- ið. Eisini hevur hann fingið skrivliga frágreiðing frá rektaranum og upprit um málið, sum táverandi deild- arleiðarin hevur latið ver- andi deildarleiðara. Við støði í hesum tilfari og við fyrivarni fyri, at tað kunnu vera skjøl, ið hann ikki kennir, sær sáttmálaspurn- ingurin soleiðis út fyri hon- um: Forsøgan Í januar 2000 vendi stjórin fyri BP Amoco í Føroyum sær til rektaran á Fróðskap- arsetrið Føroya og bað um fund. BP Amoco vildi vita meira um Fróðskaparsetrið, og um møguleikar vóru fyri samstarvi. Tann 27. januar 2000 høvdu rektarin og seturskrivarin fund við stjóran fyri BP Amoco í Føroyum umframt tvey bretsk umboð fyri BP Amoco. Á fundinum greiddi rekt- arin frá almenna virksemin- um á Fróðskaparsetrinum og møguleikar fyri sam- starvi. Rektarin gjørdi BP Amoco greitt, at um teir vildu vita meira ítøkiligt um hesar møguleikarnar ella vóru hugaðir at taka lut í einumhvørjum, máttu teir tosa við deildirnar sjálvar, tí tað er á deildunum, at tann neyðugi kunnleikin um tær einstøku verkætlan- irnar og møguleikarnar eru. Semja var um, at hetta var ein kunnandi fundur. Í februar 2000 fekk Fróð- skaparsetrið bræv frá BP Amoco, har felagið segði frá, at tað hevði áhuga fyri eini kanning í sambandi við oljuvinnuna, sum kanska fór at vera. Tað brævið varð sent Søgu- og samfelags- deildini við spurningi, um deildin hevði nakað upp- skot. Tann 24. februar 2000 boðaði deildin frá, at hon fór at koma við einum út- spæli. Tann 16. mars 2000 sendi Fróðskaparsetrið BP Amoco skriv, har uppskotið hjá Søgu- og samfelags- deildini »A Socio-Econo- mic Base-line Study« var lagt við. Talan var um eina verkætlanarlýsing við tíðar- og kostnaðarætlan. BP Amoco boðaði fyrst í apríl frá, at teir vóru sinnaðir at arbeiða víðari við uppskot- inum. 20. juni 2000 var fundur á Fróðskaparsetrinum har trý umboð fyri BP Amoco møttu saman við tveimum umboðum frá ráðgevandi fyritøkuni Menas í London. Við á fundinum vóru har- umframt rektarin, seturs- skrivarin, deildarleiðarin og føroyskur serfrøðingur, sum um hetta mundið hevði arbeiðsstað á setrinum í samband við eina aðra verkætlan. BP Amoco segði frá, at tað hevði fyri sín part latið verkætlanina upp í hend- urnar á Menas, sum skuldi samstarva við Søgu- og samfelagsdeildina á setrin- um. Deildarleiðarin á Søgu- og samfelagsdeildini segði frá, at hann fekk ikki sjálvur farið inn í verkætl- anina, men at áðurnevndi serfrøðingur kundi átaka sær uppgávuna. Avtalað varð, at partarnir skuldu ar- beiða víðari við arbeiðs-, tíðar- og kostnaðarætlan. Sjálvt verkætlanararbeiðið fór tó ikki veruliga ígongd fyrr enn eftir at BP Amoco hevði fingið leitiloyvið frá Oljumálastýrinum. Spurningurin um sáttmála Rektarin og táverandi deildarleiðarin hava upp- lýst fyri mær, at á fundinum 20. juni 2000 varð gjørt av, at setursskrivstovan skuldi gera uppskot til sáttmála, sum partarnir, t.e. Fróð- skaparsetur Føroya, BP Amoco og Menas, skuldu undirskriva. Fróðskapar- setrið hevur ein standard- sáttmála, sum verður lagað- ur til í hvørjum føri sær og brúktur við høvi sum hes- um. Sáttmálin skuldi um- setast og varð tí sendur millum setursskrivstovuna og Søgu- og samfelags- deildina nakrar ferðir. Sáttmálauppskotið varð sent Menas, men ráðgev- andi fyritøkan svaraði ikki. Rykt varð úrslitaleyst eftir sáttmálanum fleiri ferðir út eftir heystinum 2000. Í november fekk deildarleið- arin at vita frá Menas, at BP Amoco og Menas høvdu skrivað sáttmála sínámill- um. Hetta kunnaði hann setursskrivaran um. Tað tykist sum setrið tók til eftirtektar, at eingin sátt- máli fekst. Ein orsøk til hetta var, at so langt nú var útliðið, at ein sáttmáli nú tóktist lítið endamál at hava. Verkætlanin skuldi eftir ætlan verða liðug í seinasta lagi januar 2001. Av notati hjá táverandi deildarleiðaranum, dagfest 10.02.02, sæst, at sáttmálin millum Menas og BP Amoco varð undirritaður í september 2000. Við støði í sama notati kann upplýsast, at fleiri sáttmálauppskot vórðu send Menas, ið skuldi røkja samskiftið millum BP Amoco og verk- ætlanina. Tað tykist sum hvørki BP Amoco ella Menas hava svarað til sátt- málauppskotini, eins og hvørki Menas ella BP Amoco hava kunnað Fróð- skaparsetrið um, at sáttmáli longu var gjørdur teirra millum. Í sambandi við tog- anina um sáttmála hevur Menas yvir fyri Søgu- og samfelagsdeildini gjørt greitt, at Fróðskaparsetrið var at meta sum undirveit- ari í mun til Menas og ikki javntsettur samstarvspartur, so sum fatanin hjá Fróð- skaparsetrinum annars hevði verið á fundinum 20. juni 2000. Tað er sostatt við støði í frammanfyristandandi alt sum bendir á, at sáttmáli er gjørdur millum oljufelagið BP Amoco og ráðgevandi fyritøkuna Menas í septem- ber 2000, og at meira enn tveir mánaðir gingu, áðrenn Fróðskaparsetrið fekk hetta upplýst. Mistøk gjørd Fróðskaparsetrið hevur í eftirmetingunum av Menas-málinum ásannað, at mistøk eru gjørd. Seturs- leiðslan hevur staðfest, at reglurnar um, at sáttmáli skal undirskrivast, áðrenn slík verkætlanararbeiði fara í gongd, eru neyðugar og skulu haldast. Í samsvar við hetta havi eg fingið upp- lýst, at tað er avgjørt, at aðrar verkætlanir ikki verða settar í verk, fyrr enn ein undirskrivaður sáttmáli er tøkur. Eg kundi lagt afturat, at tað eisini er umráðandi, at dagliga samskiftið innan- hýsis á Fróðskaparsetrinum er gott. Tað er eisini umráð- andi, at vit framyvir tryggja okkum, at har vit eru við í vísindaligum ella øðrum samstarvi við førleika- mennandi endamáli, sum oljufeløg fíggja, skulu vit vera við á jøvnum føti við møguligar útlendskar sam- starvspartar. Høvundarnir at »Kann- ing av árinunum av eini oljuvinnu í Føroyum« eru teir fýra, sum undirskrivað hava frágreiðingina á síðu 7, og eru hesir allir í starvi hjá ella knýttir at ráðgev- andi fyritøkuni Menas. Tað er mín fatan, at leik- luturin hjá føroysku granskarunum, sum vóru tilknýttir verkætlanini, hev- ur verið sum undirveitarar – subcontractors, og meti eg ikki, at teir kunnu ábyrgdast á jøvnum føti við bretsku høvundarnar. Mær er eisini upplýst, at føroy- ingarnir hava lítla og onga ávirkan havt á frágreiðing- ina. Skoytt kann verða uppí, at táverandi deildarleiðarin fyrst í 2001 segði stjóran- um í Menas frá, at Fróð- skaparsetrið ikki vildi standa sum útgevari av frá- greiðingini. Í tíðarskeiðin- um november 2001 til januar 2002 hevur rektarin yvir fyri Menas og BP Amoco skrivliga og munn- liga kravt, at fyri at lýsa orðini á forsíðuni »í sam- starvi við« skuldi í fororð- inum standa, at setrið hevur skipað ein bólk av serfrøð- ingum, sum høvdu savnað og skipað tilfar sum íkast til frágreiðingina. Men kravið varð ikki gingið á møti. Tí kom frágreiðingin út uttan at tað var tilskilað, hvør leikluturin hjá setrinum hevði verið. Tá ið spurt verður, um frágreiðingin vísindaliga er borðbær, verður gingið út frá, at frágreiðingin er ein vísindalig ritgerð og byggir á vísindaligar meginreglur. Tann 22. februar 2002 varð »Kanning av árinunum av eini oljuvinnu í Føroyum« almannakunngjørd. Tað ber ikki til hjá mær politiskt at meta um vísindastøðið. Hetta er ein uppgáva hjá vísindafólki. Skal farast eftir tí umrøðu, ið frágreið- ingin hevur fingið í før- oyskum fjølmiðlum, tykist ivi at verða um fakligu dygdina í týðandi pørtum av hesi frágreiðing. Sjálvur havi eg bert hug at minna á, at talan er um eina frágreið- ing frá einari ráðgevandi fyritøku. Frágreiðingin set- ur sær fyri at umrøða ymisk viðurskifti í sambandi við oljuvinnuna, sum kanska kemur, og at eggja til al- ment orðaskifti um samfel- agslig viðurskifti. Greitt er, at tað í øllum førum eru teir fýra frá Menas, sum skriv- að hava frágreiðingina, ið mugu standa til svars fyri henni. Eg meti ikki, at tað í dag- liga virksemi Fróðskapar- setursins valda álsvarlig at- finningarsom viðurskifti. Tað er tó greitt, at í Menas- málinum eru mistøk gjørd, sum hava verið óheppin. Fróðskaparsetrið hevur, sum áður nevnt, longu tikið neyðug stig at herða mannagongdirnar á Fróð- skaparsetrinum í samband við vísindasamstarv. Hin- vegin vil eg gera vart við, at samstarv millum Fróðskap- arsetrið og privatar fyritøk- ur eisini kann ganga sera væl. Mær er upplýst fleiri dømi um, at samstarv við privatar fyritøkur, eisini oljufeløg, eru uttan trupul- leikar og eru til stórt gagn fyri fyritøkurnar, Fróðskap- arsetrið og føroyska sam- felagið. Tað hevur við stuðli frá oljufeløgum borið til at sett fleiri sera týðandi granskingarverkætlanir í verk, sum fígging ikki hev- ur verið til av fíggjarlógar- játtanini. Stuðulin hevur eisini givið Fróðskaparsetr- inum høvi til at geva nýggj útbúgvingartilboð. Í øllum starvi og sam- starvi er vandi fyri at mis- eydnast. Eg má staðfesta, at samstarvið millum Fróð- skaparsetri øðrumegin og BP Amoco og Menas hinu- megin gekk illa ella heilt miseydnaðist. Eg meti tó ikki, at eg eigi at taka onnur stig í hesum sambandi segði landsstýrismaðurin í svari sínum til tingmannin. Óheppin mistøk gjørd í Menasmálinum Óli Holm, landsstýrismaður: – Talan er um frágreiðing frá ráð- gevandi fyritøku, sum setur sær fyri at umrøða ymisk viðurs- kifti í sambandi við oljuvinnuna, sum kanska kemur, og at eggja til alment orðaskifti um samfelagslig viðurskifti. Greitt er, at tað í øllum førum eru teir fýra frá Menas, sum skrivað hava frágreiðingina, ið mugu standa til svars fyri henni Vanlukkutrygging og lívstrygging eru ovaliga á skránni á aðalfundinum í Føroya Arbeiðara- felag, ið er um viku- skiftið. Politisku ar- beiðaramálini verða eisini havd á lofti, men fylla ikki so nógv, tí sera nógv mál eru innkomin til fundin frá lokal- feløgunum FAKFELØG Dagfinn Olsen Føroya Arbeiðarafelag tel- ist millum tungvektararnar í føroyskum fakfelagslívið og aðalfundur felagsins hevur vanliga áhuga mill- um manna og millum polit- ikarar. Um vikuskiftið, fríggja- dag og leygardag, hevur Føroya Arbeiðarafelag aðalfund. Á skránni eru vanligu innsløgini, so sum ársfrágreiðing, ársrokn- skapur, val av nevnd og eis- ini er vitjan úr Danmark í samband við tryggingar- viðurskifti og møguligari víðkan hesum viðvíkjandi, sum vit væntandi frætta nærri um eftir fundin. Fýra standa fyri vali í nevndini og skulu veljast fyri tvey ár. Ein hevur tikið seg úr nevndini í úrtíð og skal tí ein veljast fyri eitt ár eisini. Eisini verður val av næstformanni. Formansval verður næsta ár. Okkurt haltar Pensjónsviðurskifti verða væntandi eitt av høvuðs- málunum á fundinum, men serliga hava tryggingar- viðurskifti áhuga, tí her virkar illa. – Vanlukkutrygging og lívstrygging, har virkar illa og okkurt haltar, sigur Ingeborg Vinther, for- kvinna í Føroya Arbeiðara- felag. – Hesi viðurskiftini virka illa. Kemur ein arbeiðari illa fyri, so skal hann, um- framt at stríðast við sjúku, til at stríða harða stríðið ímóti skipanini, ið er stirv- in, sigur Ingeborg Vinther, og vísir til fesk dømi, ið hava verið frammi. – Bæði viðvíkjandi út- gjaldi og viðferð haltar á hesum økjunum, vísur Ingeborg Vinther á. – Ein arbeiðari, ið kemur illa fyri, verður altíð fyri missi. Men eisini tey, ið vanliga arbeiða yvirtíð, ella nátt, fáa bert 80% av van- ligari løn, sigur Ingeborg Vinther. Eisini viðurskiftini, tá eitt virki fer á húsagang, eru ógreið og virka illa. Ein trygdargrunnur er, ið ikki virkar væl. Hesi, og onnur viðurskifti, hevur Føroya Arbeiðarafelag gjørt vart við í brævi til avvarðandi landsstýrismenn og til pol- itisku flokkarnar. Politisk mál Sum vanligt, so verða væn- tandi ymisk av politisku ar- beiðaramálunum eisini havd á lofti á aðarfundinum hjá FA. Men tey fylla ikki so nógv hesaferð, tí sera nógv mál eru innkomin frá lokal- feløgunum til aðalfundin. Ofta eru eisini politikarar við á aðalfundum hjá Før- oya Arbeiðarafelag. – Eingin politikari er boðin við á aðalfundin hesaferð, sigur forkvinnan, og sipar til, at løgtingsvalið er í hondum. – Men vit umhugsa tó okkurt annað viðvíkjandi politikarunum, sum eg ikki komi nærri inn á her og nú, sigur Ingeborg Vinther. Drúgvur fundur Í gjár, fríggjadagin, byrjaði aðalfundurin hjá Føroya Arbeiðarafelag. Og fundur- in heldur fram í dag, leyg- ardag. Forkvinnan, Ingebortg Vinther, væntaði undan fundinum ein góðan fund. – Vit eru von við góðar og positivar fundir, sigur forkvinnan, sum tó ikki vildi nærri inn á, hvat hon sipaði til, tá hon mælti, at ymsar ætlanir eru viðvíkj- andi politiska økinum. Aðalfundur í FA: Tryggingar og pensjónsviðurskifti ovast á breddanum FYRISPURNINGUR Á TINGI Jan Müller – Er tað rætt, at Søgu- og samfelagsdeildin er for- sømd, er ov illa mannað og tí ikki megnar leiklut sín spurdi Finnur Helmsdal, tingmaður landsstýris- mannin í mentamálum, sum svaraði við m.a. hes- um orðum: – Søgu- og samfelags- deildin hevur í starvi ein professara og ein lektara, t.e. vísindastarvsfólk í føst- um starvi, 2 adjunktar, t.e. vísindastarvsfólk í útbúgv- ingarstørvum, og í løtuni 2 Ph.D.-studentar, sum Granskingarráðið fíggjar. Talið á vísindastarvsfólki er ein fíggjarspurningur, og hetta er starvsfólkatalið, sum tað gjøgnum árini hev- ur borið til at seta í starv. Tað er greitt, at tað hevði verið gott fyri søguligu og samfelagsligu gransking- ina, um tilfeingið hjá deild- ini var størri bæði viðvíkj- andi manning og fígging. Fróðskaparsetrið hevur í nógv ár ynskt at fáa ment Søgu- og samfelagsdeild- ina við fleiri vísindastørv- um og betri umstøðum til studentar og starvsfólk. Heildarjáttanin til Fróð- skaparsetrið hevur seinastu árini rokkið til at fáa eitt starv afturat í búskapar- frøði. Studentar eru frá 2000 at rokna aftur tiknir upp til lestur í samfelags- frøði eftir ein steðg í nøkur ár. Í 2001 eru studentar tiknir upp til søgulestur. Hóast hesa menning er langt eftir á mál til at hava rokkið ynskjunum á søgu- og samfelagsfrøðiliga økin- um í menningarætlanunum hjá Fróðskaparsetrinum. Søgu- og samfelagsdeild- in er tann deildin, sum hevur vánaligastar umstøð- ur til undirvísing. Arbeitt verður við at loysa bráð- feingis hølistørvin, men hetta er sum so nógv annað ein fíggjarspurningur. Sambært lógini fyri Fróðskaparsetrið § 13, stk. 1 fara gransking og útbúgv- ing á setrinum fram í meg- indeildum. Søgu- og sam- felagsdeildin er ein slík megindeild. Tá eg skal meta, um Søgu- og samfelagsdeildin er forsømd, ov illa mannað og tí ikki megnar leiklut sín, er neyðugt at síggja hetta í sambandi við ta játt- an, ið løgtingið hevur sam- tykt at geva Fróðskapar- setrinum. Her hevur løg- tingið sýnt Fróðskaparsetr- inum stóra vælvild, tí játt- anin til Fróðskaparsetrið er hækkað munandi seinnu árini. Hinvegin er greitt, at Fróðskaparsetrið er sjálvs- ognarstovnur, sum sjálvt umsitir heildarjáttanina. So hvussu setrið velur at rað- festa og býta játtanina mill- um megindeildirnar er upp til setrið sjálvt. Hetta kann eg sum landsstýrismaður ikki leggja meg út í. – Eingin politikari er boðin við á aðalfundin hesaferð, sigur forkvinnan í FA, og sipar til, at løgtingsvalið er í hondum. – Men vit umhugsa tó okkurt annað viðvíkjandi politikarunum, sum eg ikki komi nærri inn á her og nú, sigur Ingeborg Vinther (Mynd: Jens Kr. Vang) Setrið raðfestir sjálvt FYRISPURNINGUR Á TINGI Jan Müller – Finst nakar útlendskur stovnur, sum eftirmetir og góðkennir vísinda- liga arbeiði Fróðskapar- setursins spurdi ting- maðurin Finnur Helms- dal landsstýrismannin Óla Holm í tinginum herfyri. Í svari sínum sigur Óli Holm, at sær er upplýst, at eingin útl- endskur stovnur hevur beinleiðis eftirlit við ella góðkennir virksemið á Fróðskaparsetrinum. – Universitetsundirvísing og -gransking hevur frá byrjan verið føroyskt málsøki. Hinvegin taka vísindastarvsfólkini lut í akademiska samskiftin- um, sum er millum uni- versitetini í grannalond- unum, og sum virkar til frama fyri, at vísindaliga stigið verður hildið uppi og dagført. Samskiftið byggir á sínámillum próvdøming og meting- ar á ymsu stigunum í skipanini. Í sambandi við vís- indastarvssetanir verða allar umsóknir mettar av serfrøðingum á fakøkin- um, aloftast 3 fólk, har minst 2 eru útlendingar. Próvdómararnir til flest- allar próvtøkur á Fróð- skaparsetrinum eru vís- indastarvsfólk á út- lendskum universitetum ella fólk á stovnum, sum taka ímóti og seta kandi- datar í starv. Próvdómar- arnir verða góðkendir av Mentamálastýrinum. Í minsta lagi 2 av teimum 3 limunum í dómsnevndunum til Ph.D.-ritgerðir á Fróð- skaparsetrinum skulu vera av øðrum universit- eti ella granskingar- stovni innan gransking- arøki Ph.D.-studentsins. Próvdómararnir skulu allir vera lektarar ella professarar í føstum størvum ella hava sam- svarandi førleika á granskingarøki Ph.D.- studentsins. Vísindastarvsfólkini á Fróðskaparsetrinum skriva greinir og bøkur, sum verða prentaðar í tíðarritum og givnar út á forløgum, sum hava sín- ar eftirlitsskipanir, sum tryggja, at avrikini vís- indaliga eru í lagi. Somuleiðis eru vísinda- starvsfólkini á Fróð- skaparsetrinum próv- dómarar, virka í próv- nevndum til Ph.D.- og dr.phil.-ritgerðir og í starvsmetingarnevndum á útlendskum universit- etum segði Óli Holm í sínum aftursvari. Setursarbeiðið føroyskt málsøki C M Y K 13 12