týsdagur 19. mars 2002síða 10

18 Nr. 54 - 19. mars 2002 Nr. 54 - 19. mars 2002 19 UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Flúgva aftur Verkfallið hjá tyrlu- flogskiparunum, sum flyta arbeiðsfólk til og frá teimum donsku boripallunum í Norð- sjónum, endaði í gjár. Tá atkvøddu 17 av teimum 18 flogskipar- unum fyri einum upp- skoti um nýggjan sátt- mála við arbeiðsgev- aran, kanadiska felagið Canadian Helicopter Corporate. Verkfallið hjá tyrlu- skiparunum vardi eina viku, og hesar dagarnar noyddust donsku feløg- ini at flyta arbeiðs- fólkið við skipi til og úr Esbjerg. Statoil keypir Bretska blaðið The Buisness skrivar, at Statoil umhugsar at keypa bretska olju- felagið Enterprise Oil. Prísurin sigst vera slak- ar 40 mia. krónur. Verður handilin veru- leiki, er tað størsta norska keypið í útland- inum nakrantíð. Leiðsl- an í norska felagnum vil ikki gera viðmerk- ingar til tíðindini í bretska blaðnum. Norskir marknaðar- frøðingar siga seg ivast í, at tíðindini eru sonn, men teir leggja tó afturat, at ein handil sum hesin er kortini ikki óhugsandi. Flogkapping Kappingin um ferða- fólkini á leiðini Bil- lund-London er hørð. Írska felagið Ryanair hevur havt nógv ferða- fólk í sínum flogførum á ruruni, men nú hevur Maersk Air rættiliga lagt seg út í kappingina. Sunnudagin kunn- gjørdi danska flogfe- lagið, at tað fer at skipa fyri serliga bíligum ferðum hetta til í summar og kanska árið út, soleiðis at fólk bert skulu gjalda 750 krónur aftur og fram íroknað avgjøld. Treytin er, at fólk eru burturi náttina millum leygardag og sunnudag. Keld Moesgaard, rutustjóri hjá Maersk Air sigur, at felagið á hedan hátt væntar at fáa 20.000 fleiri ferðafólk á leiðini millum Billund og London. Samstundis hevur Maresk Air av- gjørt at hava bíligar ferðir millum Keyp- mannahavn og London. Úr Norðurlondum: Betri frá- boðan Í Noregi hevur Torild Skogsholm, samferðslu málaráðharri boðað frá, at tað er neyðugt at ávara fólk í ferðsluni betur ímóti vandanum fyri skalva- og skriðulopum. Um vikuskiftið doyðu tvey fólk, tá ein skalvur leyp oman yvir ein buss í Hordalandi. Busurin endaði á sjónum, og tað var eitt undur, at bara tvey fólk doyðu, sigur løgreglan á staðnum. Norsku vegamyndug- leikarnir siga, at tað fer at kosta einar 12 mia. krónur at tryggja teir vandamestu vegirnar ímóti skalva- og skriðu- lopum. Á ársins fíggj- arlóg eru bara játtaðar góðar 300 mió. krónur til endamálið. Við hesari játtanini fer tað at taka 45 ár, áðrenn arbeiðið kann verða liðugt, siga vegamyndugleikarnir. Valds- kvinna Ein kanning hjá danska Børsens Nyhedsmagasin vísir, at valdið í Dan- mark hevur fingið eina heilt øðrvísi samanset- ing, enn tað leingi hevur havt. Kanningin vísir m. a., at fakfeløgini hava als ikki tað vald, tey hava havt, men at fyritøkurnar ella vinnulívið hinvegin hevur fingið størri vald. Í Danmark verður mest tosað um, at forkvinnan í Framburðsflokkinum, Pia Kjærsgaard, er á sætta plássi á einum lista yvir teir einstakling- arnar, sum hava størst vald í Danmark. Fangar á flot Sum er bíða næstan 2.000 dømdir norðmenn eftir at sleppa í fongsul at sita dómin. Trupul- leikin er, at fongslini eru ov fá, og nú mælir stór- tingslimurin Andre Kvakkestad til at byggja fongsul á sjónum fyri at loysa trupulleikarnar. Tingmaðurin vísir á, at í Bretlandi hava teir fleiri flótandi fongsul, og at tey hava víst seg at rigga væl. Men norski løgmála- ráðharrin, Odd Einar Dørum, heldur lítið um hugskotið. Hann heldur hinvegin, at tað almenna eigur at byggja fongsul á onkrum av teimum nógvu grundstykkjun- um, sum staturin eigur ymsastaðni kring landið Fyrrverandi bretski forsætisráðharrin, Margareth Thatcher, heldur, at Bretland eigur at taka seg úr ES BRETLAND Árni Joensen Í einari nýggjari bók endur- tekur Margareth Thatcher, at teir flestu trupulleik- arnar, sum heimurin hevur havt í hennara tíð, hava havt sín uppruna á evropeiska meginlandin- um. Hinvegin vórðu tað onnur t.v.s. uttan fyri evropeiska meginlandið, sum loystu trupulleikarnar, skrivar hon. - Tað verður sagt, at Bretland kann ikki fara burtur úr ES, men sann- leikin er, at evropeararnir hava størri brúk fyri okk- um, enn vit hava fyri teimum, skrivar Thatcher, sum heldur, at tað hevði serliga gagnað bretsku fiskivinnuni og landbún- aðinum, fór landið burtur úr ES. Tann 76 ára gamla Thatcher skrivar, at bretar fáa heldur ongan fyrimun á tí trygdarpolitiska økinum, og tí mælir hon til, at hann næsta konservativa stjórnin í London skal fara undir at taka landið burtur úr Evropasamveldinum. Sit- andi stjórnin eigur at leggja fyri við at endursamráðast um treytirnar fyri bretska limaskapinum. Margareth Thatcher var bretskur forsætisráðharri frá 1979 til 1990, og alla sína politisku tíð var hon sera ivingasom um ES- samstarvið. Eftirmenn hennara í konservativa flokkinum hava ikki verið so svgjørdir og hava roynt at káva út yvir ta avgjørdu støðuna hjá floksfelagan- um. Fimm fólk doyðu, og 45 fingu skaða, tá tveir tveirru granatir inn í eina proteatant- iska kirkju í Islama- bad sunnudagin PAKISTAN Árni Joensen Umleið 75 fólk, tey flestu útlendingar, vóru til guðs- tænastu, tá ein ella tveir álopsmenn komu inn í kirkjuna, har teir tveittu tríggjar granatir eftir kirkjufólkinum. Sambært pakistansku myndugleikunum doyðu fimm fólk. Amerikanska sendistovan í Islamabad segði, at tvey av teimum deyðu vóru amerikanarar. Tað snúði seg um eina kvinnu, sum arbeiddi á sendistovuni, og 17 ára gomlu dóttur hennara. Hini deyðu vóru ein afghani, ein pakistani og ein ókendur maður. Millum tey skaddu vóru 12 pakistanar, 10 ameri- kanarar, fimm bretar og ein týskari. Norðurlond hava sendi- stovur í Islamabad, og norðurlendskir diplomatar og onnur sendistovu- starvsfólk plaga javnan at vera til guðstænastu, men sunnudagin var eingin norðurlendingur í kirkjuni, sum varð álopin. Pakistanski forsetin, Pervez Musharaf, fordømdi alt fyri eitt atgerðina og segði, at hon uttan iva var liður í altjóða yvirgangin- um. Tað sama segði amerikanski forsetin, George W. Bush. Tilburðurin hevði við sær, at pakistansku mynd- ugleikarnir hava hert vaktarhaldið við allar kristnar kirkjur í landinum, og í Karashi sóst hermenn standa á varðhaldi við fleiri kirkjur. Álopið sunnudagin var ikki tað fyrsta av sínum slagi í Pakistan. Tann 28. oktober í fjør søktu menn at einari aðrari kirkju, og ta ferðina doyðu 15 fólk. Thatcher vil hava Bretland úr ES Gudstænasta endaði í blóðbaði Ein ameri- kanskur trygdar- maður á veg úr kirkjuni, sum yvir- gangsmenn søktu at sunnudagin Mynd: Reuters FELAGSLÍV Jóanes N. Dalsgaard Fríggjadagin 14. mars vóru liðin áttati ár síðani Har- moniorkestrið GHM varð stovnað. At hátíðarhalda dagin hevði orkestrið skip- að fyri einum lítlum tiltaki í felagshølunum á Frúutrøð í Havn, leygardagin. Orkest- rið hevði skipað fyri einari lítlari konsert, og hevði boðið foreldrum, makum, gomlum spælarum og øðr- um at koma at lurtað. Kon- sertin var av tí lætta slag- num og var hon kryddað við úrvaldum brotum úr gerðabókunum felagsins ígjøgnum 80 ár. Aftaná konsertina bjóðaði orkestri ein bita, og kundu fólk tá nýta høvi til at fáa sær eitt prát um gamlar og yngri dagar. Tað er bornholmarin Georg Caspar Hansen, sum hevur lagt navn til GHM. Hann kom til Føroya sein- ast í 19. øld at starvast í Havn, sum bakari. Hann var óførur tónleikari, og William Heinesen skal hava sagt um hann, at um hann bara hevði havt nóg nógvar munnar og armar, so hevði hann einsamallur kunna spælt uppá eitt heilt súmfoniorkestur. Georg Hansen – ella Bakar Han- sen, sum hann vanliga varð nevndur – lærdi nógv fólk at spæla uppá ymisk ljóð- føri, og hann stjórnaði bæði kórum og smáðum orkest- rum. Í 1922 stovnaðu gamlir tónleikanæmingar hjá Bakar Hansen eitt orkestur, og í takklæti til lærara sín nevndu teir orkestrið Georg Hansens Minde, stytt GHM. Síðani orkestrið varð stovnað hevur tað húsast ymsa staðni í býnum. Eina tíð helt orkestrið til í gamla kommunuskúla í Havn, sum nú er býráðshús. Seinni flutti orkestrið niðan í "barakkina" í Kongagøtu. Í barakkini eru tvær skúla- stovur, og har húsaðust tá teir yngstu flokkarnir. Um- støðurnar hjá vaksnum fólkið vóru tí ikki tær bestu. Fyrst og fremst tí at stólarnir, sum spælararnir høvdu at sita á, vóru ætlaðir børnum í 1. flokki. Í 1970-árunum upplivdi orkestrið eina rættiliga kollvelting. Henda kollvelt- ing var fyrst og fremst ong- lendinginum Hugh Watkins fyri at takkað. Watkins, sum fólk nevndu hann, var ein tónleikaligur túsund- kunstnari, sum orðini hjá William Heinsen um Bakar Hansen høvdu passa væl uppá. Watkins var ein eld- sál, sum kveikti hug til tón- leik hjá nógvum børnum og ungdómum. Nógvir av næmingunum hjá Watkins fóru at spæla í GHM. Hetta var ein kollvelting fyri orkestrið, bæði tí at miðal- aldurin á spælarunum lækkaði munandi, men ikki minst var tað ein kollvelt- ing at fleiri konufólk nú komu at spæla við. Síðani tá hevur GHM verið eyð- kent av stórari aldursspjað- ing og jøvnum kynsbýti. Í 1993 hendi enn ein koll- velting í søgu orkestursins. Tá fekk orkestrið nýggj og skræddaraseymað hølir at fara í. Hølini, sum eru á loftinum á musikkskúla- num á Frúutrøð, vóru sett í stand við sjálvbodnum ar- beiði summari 1993. Orkestrið hevur nú tær bestu umstøður tey kunnu ynskja sær, siga tey. Orkestrið hevur vanliga nógv á skránni. Fyri tað nógva er talan um aftur- vendandi tiltøk. Eitt av hes- um er ein lítil konsert í sambandi við árligu kvøld- skúlaframsýningina á Eyst- urskúlanum, sum í ár verð- ur 22. mars. Eitt annað afturvendandi tiltak er ár- liga Musikkstevnan. Í ár skal GHM vera vertur fyri Musikkstevnuni, sum verð- ur í Norðurlandahúsinum 26. og 27 apríl. So hóast aldurin er høgur, tykist ellin ikki bilað hjá Harmoni- orkestrinum GHM. 80 ár blást burtur Tey kýta seg at geva áhoyrarunum eitt gott upplivilsi. Fleiri fyrrverandi spælarar vóru komnir at hátíðar- halda 80-ára dagin saman við teimum núverandi. Eisini høvdu hesir tríggir vetaranarnir leita sær oman á Frúutrøð til eina hugnaliga løtu. Teir eru frá vinstru: Gunnleivur Mouritsen, Karl Guttesen og Janus Sørensen. GHM hevur í løtuni heilar tríggjar venjarar. Frá vinstru: Martin Mouritsen, Andrea Heindriksdóttir og Kenneth Jones. C M Y K 19 18