týsdagur 19. mars 2002síða 10

18 Nr. 55 - 20. mars 2002 Nr. 55 - 20. mars 2002 19 Hol í lóggávuni, sum eru rættað í Dan- mark, verða ikki rættað í Føroyum. Landsstýrið hevur avgjørt at rætting- arnar skulu bíða, til revsilógarøkið er yvirtikið REVSILÓGAR- BROYTINGAR Jóanes N. Dalsgaard Lógin um skipatrygd ("lov om skibes sikkerhed") er ein serlóg. Serlógir kunnu innihalda revsiheimildir, t.e. forskriftir fyri hvussu brot á lógina skulu revsast. Upptil miðjuna av áttatiár- unum funnust eingi dømir í donsku rættarskipanini, um serlóggávu, sum heimilaði at revsa almennar stovnar. Heimild var at revsa privat- persónar, virkir, feløg o.tl., men ikki almennar stovnar. Kortini kom tað fyri, at kommunur vóru dømdar at gjalda bót. Heimildin, sum nýtt var í slíkum førum, var orðingin "eller lignende", sum var sett aftaná virkir, feløg o.s.fr. Men í januar í 1986 ásetti hægstirættur, at orðingin "eller lignende" yvirhøvur ikki sipaði til almennar stovnar. Við dóminum hjá hægstarætti var ásett, at skuldi ein almennur stovn- ur kunna revsast, skuldi hetta beinleiðis vera nevnt í lóggávuni. Harvið kom áðurnevnda hol í m.a. lógina um skipatrygd, men eisini í nógvar aðrar ser- lógir, sum vóru orðaðar á sama hátt. Í 1995 skrivaði Straffe- lovrådet, sum er ein ráð- gevandi nevnd undir løg- málaráðnum, at "det er utilfredsstillende, hvis en offentlig myndighed kan overtræde lovgivningen og gå fri for straf i tilfælde, hvor en tilsvarende over- trædelse begået af en privat virksomhed ville medføre strafansvar". Straffelov- rådet skýtur tí upp at gera eina áseting í revsilógini, sum ber í sær, at allir løgfrøðiligir persónar, tað verið seg almennir ella privatir, skulu kunna revs- ast, uttan so, at tað í lóg- gávuni beinleiðis er ásett nakað annað. Fólkatingið tók tilmælið frá Straffelovrådet til eftir- tektar. Í juni 1996 varð danska revsilógin broytt so- leiðis, at almennir stovnar nú hava revsiábyrgd ájavnt við privatar løgfrøðiligar persónar. Landsstýrið hev- ur avgjørt, at broytingin ikki skal setast í gildi í Føroyum enn. Sambært heimastýris- lógini skulu føroyskir myndugleikar spyrjast eftir, áðrenn ríkislógar- broytingar verða settar í gildið í Føroyum. Men síðani hetta landsstýrið tók við, hava ríkislógar- broytingar verið raðfestar niðarlaga. M.a. er revsilógin ikki dag- førd í Føroyum síðani 1997 REVSILÓGAR- BROYTINGAR Jóanes N. Dalsgaard Landsstýrið hevur ikki tikið stig til at broyta revsilógina í Føroyum síðani á heysti 1997. Men á sumri sama ár sendi Løgmansskrivstovan fútanum ein fyrispurning um "hvorvidt en række love om ændringer i straffeloven kan sættes i kraft for Færøerne". Beint fyri jól í 1997 sendi fútin Løgmansskrivstov- uni svar uppá fyrispurn- ingin. Síðani er einki hent í málinum. Tey eru fleiri, sum undrast á, at einki meira er hent í hesum málinum. Ein teirra er Finn Ou- gaard varafúti. Hann sigur við Sosial- in, at hann undrast á, at arbeiði, sum fútin gjørdi í sambandi við fyrispurn- ingin frá Løgmansskriv- stovuni í 1997, ikki enn hevur verið brúkt til nakað. Finn Ougaard vís- ir á, at tað liggur rættiliga stórt arbeiði aftanfyri eitt tílíkt ummæli, og hann heldur tað vera løgið av Landsstýrinum at biðja um at fáa tílíkt arbeiði gjørt um tað kortini ikki skal brúkast til nakað. Sosialurin hevur vent sær til deildarstjóran á Løgdeildini undir Løg- mansskrivstovuni, Rúna Joensen, og spurt hann um, hví einki er hent í málinum. Rúni Joensen greiðir frá, at hetta eru ikki einastu málini, sum liggja á láni. Hann sigur, at heilt nógv mál um ríkislógarbroytingar liggja í Landsstýrinum, og hann vísir við hond- unum, at talan er um eina stóra rúgvu. Rúni Joen- sen sigur, at fullveldis- samráðingarnar hava ført til eina niðurprioritering av øllum málum, sum hava við ríkislóggávu at gera. Hann sigur, at andin í fullveldissamráðing-un- um hevur verið, at einki skuldi gerast við ríkis- lógarmál. Rúni Joensen sigur, at málini eru ikki gloymd. Hann sigur, at tá eitt mál sum hetta steðgar upp, er tað tí at onkur tekur eina avgerð um, ikki at gera meira við málið. Hvør tað er, sum hevur tikið av- gerðina í hesum førinum, hevur Rúni Joensen einki greitt svar uppá. Væntandi broytingar í revsilógini hava elvt til eina margháttliga rættarstøðu í Føroy- um. Landsstýrið situr við lyklinum til eina loysn HOL Í LÓGINI Jóanes N. Dalsgaard 24. mei í 1999 var ein dekksmaður áhaldsin um- borð á Ternuni. Hann datt niður av einum koyrirampa, meðan hann skipaði fyri á dekkinum. Maðurin fekk deyðamein av fallinum. Kanningar vóru beinan- vegin gjørdar á vanlukku- staðnum. Skaðanevndin staðfesti, at trygdarviður- skiftini umborð á Ternuni vóru ikki í lagi. Høvdu trygdarforskriftirnar verið fylgdar, var væl hugsandi, at vanlukkan ikki var hend. Tvey ár undan at van- lukkan hendi, í juli 1997, staðfesti Skipasýnið, at trygdin á bildekkinum um- borð á Ternuni ikki var í lagi. Skipasýnið gav í hes- um viðfangi Strandfara- skipum Landsins (SSL) boð um, at fáa trygdina í rættlag. Í august sama ár staðfesti Skipasýnið, at boðini frá juli mánaða ikki enn vóru fylgd, og gav tí av nýggjum boð um, at trygd- in á bildekkinum skuldi fáast í rættlag. Tá skaða- nevndin kannaði vanlukku- staðin í mei 1999 kundi hon staðfesta, at boðini frá Skipasýninum, sum vóru givin tvey ár undan van- lukkuni, framvegis ikki vóru fylgd. Eftir vanlukkuna bleiv ákæra reist ímóti skiparan- um á Ternuni og ímóti SSL, fyri brot á lóg um skipa- trygd. SSL var, sum reiðarí, ákærd fyri at trygdin umborð á Ternuni ikki var í lagi. Skiparin varð ákærdur fyri, at hava siglt, hóast skipið ikki var í forsvar- ligum standi, hvat trygdini viðvíkti. Dómur fall í málinum 22. januar 2001. Føroya Rættur dømdi skiparan at gjalda 5.000 krónur í bót, umframt sakarkostnað. Men SSL bleiv fríkend. Hetta hendi, hóast Føroya Rættur staðfesti, at SSL hevði brotið lógina. Men Føroya Rættur staðfesti eisini, at SSL kundi ikki dømast, orsaka av einum holi í lóg- ini um skipatrygd. Holið í lógini er, at revsiheimildin ikki umfatar almennar stovnar, sum t.d. SSL. Dagføringar í Danmark bíða í Føroyum Løgmansskrivstovan súltar revsilógarbroytingar Strandferðslan sek, men fríkend Landsstýrið hevur ábyrgdina av órímiligari lóggávu Serfrøðingar mæltu í 1995 Fólkatinginum til at boyta revsilógina, soleiðis at al- mennir stovnar koma undir revsiábyrgd. Fólkatingið samtykti broytingina í 1996. Í Føroyum hevur landsstýrið lagt seg á málið, og hetta hevur havt margháttligar avleiðingar HOL Í LÓGINI Jóanes N. Dalsgaard Broytingar í donsku revsi- lógini koma ikki av sær sjálvum í gildið í Føroyum. Eftir ásetingum í heima- stýrislógini vera broytingar í revsilógini oftast ikki settar í gildi í Føroyum, uttan so, at føroyskir myndugleikar biðja um tað. Mannagong- din í slíkum førum er tann, at danskir myndugleikar, umvegis ríkisumboðið, senda broytingarnar til før- oyskar myndugleikar til ummælis. Ríkisumboðið ber broytingarnar út í Tinganes, og har verður so mett um, hvørt málið skal leggjast fyri Tingið. Verður málið lagt fyri Tingið, tekur Tingið endaliga støðu til, hvørt broytingarnar skulu setast í gildi í Føroyum ella ikki, við tillaðingum ella ikki. Áðrenn farið verður í Tingið, kann Landsstýrið biðja um ummæli frá ymisk- um myndugleikum í Føroy- um, sum hava serkunnleika til ríkislógávuna, sum um- ræður. Í sambandi við broyt- ingar í revsilógini er tað fútin, sum verður mettur at vera sakkunnleikin á økin- um. Tíðliga á heysti 1997 sendi Løgmansskrivstovan 9 mál um broytingar í revsi- lógini til ummælis hjá fút- anum. Ímillum tey 9 málini var ein broyting, sum javn- setti almennar stovnar við privatfólk og virkir, viðvíkj- andi revsiábyrgd. Beint fyri jól sama ár, fekk Løgmansskrivstovan ummælið frá fútanum. Um broytingina viðvíkjandi javnsettari revsiábyrgd skrivar fútin, at broytingin "kan uden ændringer sættes i kraft for Færøerne". Síðani er einki hent í málinum. Ein avleiðing av, at Landsstýrið hevur súltað málið, er ein margháttligur dómur, sum Føroya Rættur feldi í 2001, har rætturin ikki ivaðist í at Strandfara- skip Landsins (SSL) hevði brotið lógina um skipatrygd, men kortini fríkendi stovnin fyri ákærurnar um sama lógarbrot. Ístaðin fall øll ábyrgdin fyri teirri syndar- ligu vanlukkuni, tá ein dekksmaður doyði umborð á Ternuni II, aftur á skiparan. Serliga løgið og órímiligt kann hetta tykjast, tá hugsað verður um, at skiparin var frítíðaravloysari, og hevði einans verið umborð í 3 dag- ar, tá vanlukkan hendi. Leiðslan á SSL hevði har- afturímóti vita um væntandi trygdina í 1_ ár, uttan at gera nakað við tað. Ráðgevandi nevndin hjá løgmálaráðnum, tað so- nevnda Straffelovrådet, mælti í 1995 Fólkatinginum til at broyta lóggávuna so- leiðis, at tað órímiliga í ábyrgdarbýtinum ímillum alment og privat varð rættað. Fólkatingið tók tilmælið frá Straffelovrådet til eftirtektar longu í 1996. Føroyskir myndugleikar hava enn ikki tikið stig til at fáa broyt- ingina setta í gildi í Før- oyum. Ein vanlukka umborð á Ternuni í 1999 kostaði eitt mannalív. Hóast Strandfaraskip Landsins høvdu ábyrgdina fyri trygdini umborð, og hóast rætturin staðfesti, at SSL hevði framt lógarbrot, kundi stovnurin ikki revsast. Eitt hol í føroysku lóggávuni, sum í Danmark varð typt í 1996, var orsøkin til margháttliga dómin Hóast landsstýris- maðurin í lógar- málum ikki hevur yvirlit yvir, hvørji mál um revsilógarbroyt- ingar liggja í lands- stýrinum, er hann sannførdur um, at eingi av hesum mál- um eru átroðkandi REVSILÓGAR- BROYTINGAR Jóanes N. Dalsgaard Sosialurin hevur vent sær til landsstýrismannin í lóg- armálum Høgna Hoydal, fyri at vita, hví sitandi Landsstýrið ikki hevur tikið stig til at dagføra revsi- lógina. Landsstýrismaðurin sigur, at hann ikki hevur havt nakað mál um revsi- lógarbroytingar á borðin- um, í sínari tíð, sum lands- stýrismaður. - Tað hevur nokk sínar orsøkir í, at teir síðstu fyri- spurningarnir eru komnir áðrenn eg kom út í Tinga- nes. Tað sum so er hent víðari er, at vit hava sent tað víðari til fútan. Og tað síðsta, sum vit hava sent, hava vit ikki fingið svar uppá enn, sigur Høgni Hoydal. - Nú ljóðar tað á tær sum um at tað er fútin, sum tekur stig til at leggja málini fyri landsstýrið? - Nei. Men sum eg skilji á embætismonnunum, so hava teir sent eitt bræv til fútan og spurt um broyt- ingar í revsilóggávuni nú. Tað er sent í 2001 og er so ikki svara enn. Tað er so tann vanliga proseduran. - Finn Ougaard varafúti sigur, at fútin hevur avgreitt sín part av málinum. - Mannagongdin hevur verið tann at man eisini spyr fútan eftir. Tá tað kemur eitt skriv frá einum danskari ráðharrastovu so kann landsstýrið antin leggja tað fyri tingið ella lata vera. Men eingin slíkur fyrispurningur hevur verið á borðinum hjá mær hesi árini. Sum sagt, tað einasta sum eg kenni til hatta málið, tað er at ein fyri- spurningur er farin víðari til fútan í 2001. At eitt skriv er komið í ‘97 havi eg ikki vita um. - Deildarstjórin á Løg- deildini sigur, at fullveldis- politikkurin hevur ført til eina niðurprioritering av øllum málum, sum hava við ríkislóggávu at gera? - Nei orsøkin til at málið ikki hevur verið á mínum borðið er helst tann, at tað er reist langt áðrenn eg kom í Tinganes. Hvør eigur revsilógina í Føroyum? - Deildarstjórin á Løg- deildini sigur, at tað eru komnir nógvir fyrispurn- ingar síðani tú tók við í 1998. Hann sigur, at tað liggur ein rúgva av málum um ríkislógarbroytingar í landsstýrinum, sum einki er gjørt við? - Nei tað veit eg einki um. Og tað er ikki rætt at vit hava niðurprioritera allað ríkislóggávu. Vit hava kanska koyrt nakað nógva ríkislóggávu niðan í Tingið, hóast vit hava havt full- veldismál. Tað hava verið mál, sum hava verið á- troðkandi fyri at ting skulu kunna fungera, t.d. við- víkjandi broytingum í rættargangslógini um at man skal tosa føroyskt við dómstólarnar. Men broyt- ingar í revsilóggávuni havi eg ikki viðgjørt á mínum borðið. - Ein maður doyðið av vanlukku umborð á Ternuni í 1999. Føroyar rættur "fandt det bevist", at Strandferðslan hevði brotið lógina um trygd umborð á skipum. Men av tí at eitt hol var í lógini, kundi Strandferðslan ikki revsast Hvat sigur tú til tað? - Sum sagt: eg havi ikki havt nakað slíkt mál á mínum borðið. - Tú situr sum lands- stýrismaður í lógarmálum. Hevur tú so ikki ábyrgdina fyri revsilógini í Føroyum? - Nei tað havi eg nú ikki. Men tað er ein annar spurningur. Problemið er netupp tað, at tann sum hevur ábyrgdina av lógini ikki situr við tí til dagligt. Og teir stovnarnir, sum hava við revsilógina at gera hoyra ikki undir undir landsstýrið, men undir danska løgmálaráðið. - Hvør er tað so, sum hevur ábyrgdina av tí før- oysku útgávuni av revsi- lógini? - Tað er samanumtikið heimstýrismyndugleikarnir. Tað er løgtingið og lands- stýrið. - Hevur landsstýrismað- urin í lógarmálum so ikki ábyrgdina av at revsilógin verður dagførd? - Jú, og eg kann nevna tær tíggjutals dømir um av vit royna at fáa lóggávu dagførda, sum ikki blívur dagførd. Tað er ein gene- rellur trupulleiki við øllum sum eitur ríkislóggáva, at tað er eitt ómetaliga tungt system at fáa fram. - Nógv hevur verið tosað um, at danskir myndug- leikar liggja á ríkislógar- málum, sum eru avgreidd úr Føroyum. Er hetta ikki eitt dømi um, at tað eru føroyskir myndugleikar, sum liggja á málunum? - Jú tað er møguligt, eg veit ikki. Politikkur ella fyrisiting? - Tú kendi ikki til málið um vanlukkuna umborð á Tern- uni, sum vísti, at ein al- mennur stovnur kann fremja lógarbrot uttan at kunna revsast. Tá tú nú ert kunnaður um hetta málið, fert tú so at gera nakað við tað? - Ja tað vil eg gjarna hyggja uppá, tað er klárt. Men annars havi eg ikki nakað neyvt yvirlit yvir aðrar broytingar sum eru átroðkandi, tað havi eg ikki fingið nakað at vita um. - Hvør tekur avgerð um, hvørji mál koma á borðið? - Har er tað vanliga so- leiðis, at antin biðja vit sjálvir um broytingar, tí vit eru gjørdir varugir við tað antin av teimum, sum eru brúkarar ella av teimum sum eru viðgerðarar av hesum málsøkjum, sum eru donsk. So koma tað eisini skriv frá donskum mynd- ugleikum, har spurt verður, hvørt broytingar, sum eru framdar í Danmark, eisini skulu setast í gildið í Føroyum. So vurderar man um broytingarnar skulu setast í gildi sum tær eru, ella við ávísum broytingum tillagaðar til føroysk viður- skifti. Tað er tann vanliga mannagongdin. - Og ummælið frá fútan- um er eitt skjal úr hesari mannagongdini. Men mannagongdin er steðga upp aftaná at fútin hevur givið sítt ummæli. - Tað er ikki tikin nøkur politisk avgerð um, at málið ikki skal fram. - Er tað embætisverkið, sum hevur avgjørt, at einki meira skal gerast við málið? - Ja, ella tað hevur verið prioritera lægri enn onnur mál, sum eru broytt. - So tú sigur við øðrum orðum, at tað er embætis- verkið, sum stendur fyri prioriteringini? - Nei, ikki um tað kemur eitt skriv beinleiðis á mítt borð. So hevði eg avgjørt um tað skuldi fara víðari ella ikki. Men revsilógina hava vit prioritera rættiliga niðarlaga, tí vit hava jú sagt at vit skulu hava eina føroyska revsilóg, sigur landsstýrismaðurin í lógar- málum. Høgni Hoydal sigur at enda við Sosialin, at nú hann hevur fingið kunn- leika til holið í revsilógini, fer hann at royna at fyri- reikað málið, soleiðis at eitt uppskot til ríkislógar- tilmæli kann leggjast fyri Tingið eftir valið. Fullveldið kemur framum revsilógarbroytingar Høgni Hoydal landsstýrismaður í lógarmálum kennir einki til, at átroðkandi tørvur er á dagføringum av teirri føroysku revsilógini. Hann ásannar tó, at hann ikki hevur nakað yvirlit yvir, hvørji mál liggja og bíða eftir at vera avgreidd. Men hann hevur fult álit á, at embætisverkið kunnar hann, um átroðkandi mál skuldu stungið seg upp C M Y K 19 18