týsdagur 19. mars 2002síða 6

10 Nr. 55 - 20. mars 2002 Nr. 55 - 20. mars 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Valstríðið er byrjað av álvara. Sjónvarpið setti hol á mána- kvøldið við kjaki millum formenninar í stóru flokkunum. Gjáramorgunin legði Javnaðarflokkurin fram sína valskrá. Tjóðveldisflokkurin hevði landsfund í vikuskiftinum, har hann setti út í kortið. Og soleiðis fer tað nú at ganga slag í slag komandi seks vikurnar. Uttan iva hevur stórur partur av Føroya fólki fylgt við fyrstu veruliga formansduellini í sjónvarpinum mánakvøldið. Tá varð sett út í kortið, markini vórðu strikað upp. Hvørjum tonkum sat so hyggjarin við aftaná hesa sending! Uttan mun til hvørjum politiskum leiri man er í ber helst til at siga, at vit á skíggjanum sóu og hoyrdu tveir ymiskar partar. Í øðrum vóru Fólkaflokkurin, Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin. Í hinum Tjóðveldisflokkurin. Tað gekk greitt fram, hetta prógvaði kemiin eisini, at teir tríggir flokkarnir ABC høvdu meira í felag enn E. Tí er mest sannlíka samgongan eftir henda valdystin ABC. Tjóð- veldisflokkurin tykist hava valt sama leiklutin sum hann hevur gjørt tað leingi, nevniliga at isolera seg ella bert síggja heilt avmarkaðar samstarvsmøguleikar. Hóast nógv uppá hjarta og siðiliga og vælmeinandi framførslu so tykist formaður Tjóðveldisfloksins ikki at megna at fáa bygt brýr til aðrar síður. Heldur belærandi upptraðkanin skapar ikki júst vælvild og áhuga hjá hinum flokkunum fyri samstarvi. Man hevði annars roknað við, at landsins størsti flokkur, nú hann hevur verið við til at samtykkja sjálvsstýrissamtyktina á tingi, fór at brúka meiri orku uppá vinstra-høgra politikk- in, men so sýnist ikki at vera. At flokkurin kendi seg tvingaðan til at slaka í fullveldispolitikkinum í samgongu, tykist nú at verða nakað, sum Tjóðveldisflokkurin irðir seg um. Tí nú verður aftur tosað um fullveldi innan fá ár, og aftur verður oljan brúkt í valstríðnum, hóast tað enn eingin olja er. Tað er ein sannroynd, at enn veit eingin , um fundið hjá Hess er lønandi. Tí er tað meira ynskipolitikkur enn realpolitikkur, tá oljan framhaldandi skal vera tað, ið heldur lív í fullveldinum. Illa er telvað av Tjóðveldisflokkinum nú hann heldur fram við at júka um fullveldi – um húsið, sum er liðugt bygt og har tað nú skal innrættast osfr. Flokkurin stendur til framgongd, men tá hugsað verður um, at formaður Tjóðveldisfloksins ferð eftir ferð hevur tosað um eina fólkarørslu heldur enn flokspolitikk – og vit staðfesta, at undirtøkan fyri fullveldisgongdini hevur verið í stórari afturgongd – so er hetta í veruleikanum eisini ein aftur- gongd fyri Tjóðveldisflokkin. At veljarin og eftir øllum at døma tríggir av teimum stóru flokkunum nú peika á eina breiða samgongu er heldur ikki so løgið. Føroyar hava brúk fyri eini breiðari samgongu. Tað høvdu Føroyar eisini eftir seinasta val, men tað vildu ávísir flokkar ikki. Tað kann vera, at B og C fáa meiriluta einsamallir. Tað kann vera at C og E fáa meiriluta einsamallir. Men hyggja vit eftir, hvat landið hevur brúk fyri, so er tað einum tryggum og breiðum parlamentariskum grundarlag – soleiðis at eitt komandi landsstýri fær rikið ein politikk, sum gongur tvørtur um miðjuna. Polariseringin tænir ongum endamáli og eigur als ikki at verða partur av valstríðnum. Tí spurningurin er ikki um antin ella, soleiðis sum løgmaður eisini ger vart við í dag, Spurningurin er um bæði og – at fáa sum mest skilagott burtur úr og at menna vælferðar- samfelagið Føroyar. Harí liggur eisini at nútímansgera viðurskiftini í ríkinum. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. ABC VIÐMERKINGAR Hallbjørg Hansen Valevni Tjoðveldisfloksins Ì Eysturoynni hava vit eitt sera fjølbroytt vinnulív. Vit hava tey "vanligu" fiska- virkini, ið hvørt á sínum øki hava serframleiðslur, fóðurvirki til alivinnu bæði til heimamarknað og út- flutning, fleiri laksagóðsk- ingarvirkir, turkingarvirki til fiskahøvd v.m. Haraftrat eru nógvar tænastuvinnur at finna kring alla oynna, umframt oljuútgerðarhavn í Runavík. Samanumtikið hevur Eysturoyggin helst tann stórsta útflutningin í landinum í mun til fólka- talið. Alt hetta kunnu vit gleðast um, men vit noyð- ast samstundis eisini at hugsa um, at hetta krevur nógv av tí almenna. Tað hevur stóran týdning at kunna veita skjótar og góð- ar tænastur á øllum økjum. Vit eiga at standa saman og gera vart við okkara tørv, her hugsi eg serliga um samferðslumøguleikar. Tað er eitt ógvuliga stórt trýst á veganetið, nú alt meiri av okkara útflutningi fer um Tórshavnar havn. Tá Norð- oyggjar verða bundnar saman við Eysturoynni verður hendan stóra ferðslan til høvuðstaðin at vaksa enn meira, ið viðførir enn størri trýst á ferðsluna gjøgnum nógvar av okkara bygdum. Her er tí neyðugt at fáa gjørt nakað munandi áðrenn hetta sambandið verður veruligt. Tað tykist mær ikki ser- liga skilagott, at samtykkja eina lóg um Undirsjóvar- tunnil um Leirvíksfjørð, áðrenn vit vita, hvar hendan leiðin kemur upp Eysturoyarmegin - ella kanska als ikki vita hvussu leiðin skal vera. Løgtingið skyldar kommunustýrinum og harvið íbúgvunum í Leirvík, at koma við einum greiðum svarið uppá hvat ætlanin er. Eg kann ikki ímynda mær, at verandi samgonga kann lata vera við at lurta eftir teimum ynskjum, ið koma frá kommununum, tey hava biðið um ummæli frá. Uttan mun til hvør henda avgerð verður, er eisini altavgerandi, at tað verður gjørt eitt berghol frá Kambsdali til Millum Fjarða, tá undirsjóvartunn- ilin er boraður ígjøgnum. Hetta kemur at stytta farðleiðina eystur-vestur munandi, og verður ikki bert til stórt gagn fyri út- flutningsvinnuna, men eisini fyri ferðsluna til og frá verandi miðnámsskúl- unum í oynni v.m. Vit mugu tó vera varin við, hvussu nógv vit seta í gongd ísenn, nú samfelags- hjólini mala nóg so skjótt. Samferðsla í Eysturoynni Mugu lætta tilveruna hjá gomlum og brekaðum Gurli Restorf At påstå, at gamle menn- esker på Færøerne er elsket, er nok at tage mund- en for fuld. De gamle er for dyre i drift, siges der. Men det er trods alt for- skelligt, der kan gøres for at lette tilværelsen lidt for de gamle og handicappede, som jo også findes blandt yngre mennesker. Der kommer jo ofte en del skavanker med årene, som kræver lægehjælp og ofte laboratorieprøver ret regelmæssigt. Der er jo også mange yngre, som har handicap. Men fælles for de fleste gamle og handicappede er, at turen til ambulatoriet til blodprøver, EKG osv. kan være noget af en prøvelse, når benene ikke rigtig vil makke ret. Mange, måske de fleste, har de vel sådan, at de skal ned ad en trappe, for at komme ud til taxaen. Det skal dog lige bemærkes, at Færøerne nok har verdens flinkeste og mest hjælp- somme taxachauffører, og tak for det. Men som sagt, først be- sværet med at komme af sted, og så ventetiden på ambulatoriet. Der er næsten altid mange mennesker, og et par timer kan sagtens gå, før patienten kan komme hjem igen. Den tid føles lang for folk, som ikke hard et alt for godt. Uden, at det vil ødelægge landets økonomi, måtte man kunne gøre noget for at lette tilværelsen for de gamle og trætte og ellers handicappede mennesker. Der måtte kunne laves en ambulant tjeneste, så labo- ranterne kunne komme hjem til patienterne og lette dem tilværelsen på den måde. Hvor ofte der er be- hov for hjemmebesøg vil hospitalet eller patientens læge kunne tilrettelægge. VIÐMERKINGAR Áheitan á leiðsluna í Sambandsflokkinum! Jørmund Vágadal Eitt uppskot frá bæði samgongu og annstøðu átti at verið viðtikið! Fyri 2 árum síðan løgðu tit saman við Javnaðarflokkinum upp- skot fram á ting um skattalætta, eitt uppskot, sum meira ella minni er meinlíkt uppskotinum, sum Fólkaflokurin nú leggur fram uppá einar 80 mill kr. Fólkaflokk- urin bar seg undan at at- kvøða fyri tykkara upp- skotið fyri 2 árum síðani við tí grundgeving, at Kartin Hansen fór at koma við einum líkn- andi uppskotið, og sum Óli Breckmann so bein- raki segði tá, so var hann í samgongu við Kartini og kundi tí ikki atkvøða fyri tykkara uppskoti. Hvat er hent og ikki síðan tá, veit eg ikki, tí Óli Breckmann er fram- vegis í samgongu við Kartini, men leggur nú, 2 ár seinni, framm tykk- ara uppskot um skatta- lætta í meira ella minni óbroyttum líki. Nú krúpa tit uttanum! Tað sum Óli Breckmann bar seg undan við fyri 2 árum síðani eru tit og Javnaðarflokkurin nú farnir at gera. Nú skulu umstøðurnar og fyri- treytirnar bráddliga verða so nógv broyttar síðan seinast. Men mínir góðu vinir í sambandsflokkinum, hetta heldur ikki yvir fyri manninum á gøtuni. Hetta eru undanførðslur, sum bert sáða yva um tit veruliga ætlaðu at lætta um økta skattatrýstið, sum Kartin hevur lagt oman yvir okkum sein- astu 4 árini. Bæði skattalætta og niðurskurð í blokkinum! Um Óli Breckmann at- kvøddi fyri tykkara uppskoti fyri 2 árum síðan og skattalættin soleiðis var blivin ein veruleiki, so høvðu tit og Javnaðarflokkurin, aftaná, at skattalættin var vorðin veruleikin, onga sum helst ávirkan á tann niðurskurð, sum samgongan nú hevur gjørt í blokkinum úr Danmørk. Vit høvðu sostatt bæði havt skatta- lætta og niðurskurð í blokkinum. Nú er niðurskurðurin í blokkinum ein veruleiki, men ongin skattalætti. Men tit hava nú fingið ein nýggjan møguleika til at vísa í verki, at tit verunliga meintu tað fyri 2 árum síðani at geva fólkinum ein skattalætta. Og vælsign- aði, ikki koma við býttisligum undanførsl- um um broyttar fyri- treytir og annað svans, vit onnur duga at rokna og síggja raðfesting- arnar, uttan at tit greiða okkum frá tí. Ikki haldi, at tit eru vorðin yvir- menniskjaligir rokni- meistarar, bert tí at tit tilfeldivís eru komin á ting. Ongin skal billa okkum inn, at allar heimsins vanlukkur nú hanga uppí einum skattalætta uppá 80 mill. kr. eftir at tit hava játtað pening í milliard klass- anum, - nú skulu hesar neyðars 80 milliónirnar verða alt avgerandi fyri, um vit fara á húsagang ella ikki. Ikki ein sam- bandsveljari ella javnað- arveljari ella fólka- floksveljari trýr tykkum. Hetta eru býttar undan- førslur fyri at krúpa uttanum at gjøgnumføra skattalættan, sum tit sjálvir skutu upp fyri 2 árum síðani. Gerið nýggju óformellu samgonguna longu nú! Takið hond saman við Fólkaflokkinum og gevi fólkinum tann skatta- lætta, tey so inniliga hava uppiborðið og byrji soleiðis eitt samstarv longu nú saman við Fólkaflokkinum, eitt samstarv, sum røkkur út um valdagin 30 apríl komandi. Tit kundu, sum fyrstu uppgávu í nýggju samgonguni, givið Óla Breckmann uppgávuna at finna tær 80 milliónirnar, sum skattalættin kostar. Tað kann, eftir tí, sum Óli sjálvur førir framm, ikki verða nakað stórt problem hjá honum at loysa. Bergur P. Dam valevni Javnaðarfloksins í Suðurstreymi Samfelagsútbyggingarnar eru koyrdar í mølposa, meðan samgongan hevur savnað saman pening til loysingina. Hetta er ábyrgdarloysi við lít. Samgonguniðurlagið um greiða og ábyrgdarfulla bú- skaparpolitikkin er ikki annað enn orð, sum skulu káva útyvir, at eisini á hes- um øki hevur samgongan fyrst og fremst runnið undan ábyrgd. Meðan tey fortelja okkum, at tey við størstu ábyrgdarkenslu hava lagt til síðis milliarda- upphædd farnu 4 árini, er nakni veruleikin, at hetta er prógv um, at tey hava lopið frá teirri ábyrgd, sum ein samgonga hevur. Ábyrgdini at byggja út, menna og styrkja samfelagið og møguleikarnar hjá íbúgv- unum í samfelagnum. Klondyke Heimsmarknaðurin og natúrviðurskiftini hava givið hesi samgongu so góðar møguleika, sum ong- in onnur hevur havt í eftir- krígstíðini. Fiskiskapurin hevur verið metstórur, fiskaprísirnir hava verið methøgir, rentan hevur verið metlág, vinnulívið hevur verið metniður-skriv- að og blokkurin hevur verið methøgur. Hesi met eru ikki íkomin av samgongu- ávum. Tey stava frá heims- konjunkturunum, frá natúr- uni, frá kreppusaneringun- um og frá ríkisfelagsskap- inum. Samgongumet Men samgongan hevur eisini sett met. Met í ómegd. Í hesum gulltíðum hava tey ikki megna at byggja eitt einasta røktar- heimspláss, ikki eitt einasta ellisheimspláss. Hvør dag- ur hevur sína søgu um stovnar, verk, skipanir og øki, sum liggja í andaleypi, tí samgongan ikki vil taka trupulleikar upp, viðgera teir og loysa teir. Sjúkra- húsverkið, skúlaverkið, al- mannaverkið, serstovnaøki, íbúðarøki, arbeiðsmarkn- aðurin, umhvørvið – vit kundu hildi á. Alt hetta hevur ligið á láni, tí samgongan eirinda- leyst hevur viljað kroyst eina ósamahangandi for- fongiligheitsætlan um loysing niður yvir høvdi á føroyingum. Og í hesi ætlan var neyðugt at fylla landskassan – uttan mun til avleiðingarnar. Taktikkur brendu jarða Tá loysingarverkætlanin fall til jarðar og samgongan stóð spillnakin í síni ómegd, var neyðugt at gera okkurt. Tað tykist sum hugburðurin hevur verið, at tá nú onki bar til hjá hesi samgongu, so ráddi um at leggja so nógvar fótonglar sum gjørligt fyri tey, sum skulu taka við eftir valið. Samgongan fór at spæla andstøða, áðrenn valið varð útskrivað. Væl vitandi, at rokningina skulu komandi samgongur gjalda. Og tí fara vit í hesum valstríði at hoyra tey reypa av øllum teim samtyktu ábótunum. Um suðuroyar- ferju og lorvíksberghol, um skattalættar og pensjóns- hækkingar, um mentannar- álit og skúlayvirtøku. Alt øki, sum henda samgonga ikki hevur framt, men kroyst inn á eina komandi. Samstundis hava tey frásagt sær 370 milliónir árliga ella út við eina og eina hálva milliard i 4 ár. Blokkniðurskururin bleiv sjálvandi ikki framdur, meðan tey sótu við ræði – tvørturímóti øktu tey um blokkin í teirra tíð. Met í kynismu Seinasta metið, sum henda samgonga setti var at lata frá sær eina fíggjarlóg við halli. Í størstu gulltíð fólk veit um í hesum landi. Eftir at hava misrøkt landið í nærum fýra ár megnaði høgra- og loysingarsam- gongan at venda einum methøgum yvirskoti til undirskot. Góð sjóneyka krevst fyri at finna kynismu, ið kann javnsetast við hesa. Dag frá degi verður alt greiðari fyri alt fleiri, at hesi fólk mugu ikki eina- ferð afturat sleppa at hó- reiggja sær í landsins leiðslu. Og tíbetur forðar stýris- skipanarlógin løgmanni at renna undan møtinum við veljaran longri enn til 30. apríl. Tá verður høvi at fáa eina leiðslu, sum ikki rennur undan ábyrgd, men við áræði fer undir at taka upp eftir tað vanlukku- stýrið, sum fólkið í Føroy- um hava ligið undir sein- astu 4 árini. Arvurin frá loysingarsamgonguni: Vanrøkt land Marjus Dam valevni Sambandsfloksins Onkur loysingarblaðmaður tosar í Dimmu um "stóra skaðan", ið hendi seinastu dagarnar í løgtinginum. Tað undrar at onki verður grett um allar størsta politiska skaðan, ið er framdur í Føroyum í nýggjari tíð, nevniliga at ríkisveitingin varð skerd nærum 400 milliónir krónum. Eigur ein blaðmaður at renna ørindir fyri Tjóðveldisflokkin, Fólkaflokkin og Sjálv- stýrisflokkin, kunnu vit spyrja? Størsti skaði hendi fríggjadagin í løgtinginum. Tá samtykti loysingarsam- gongan undir leiðslu av Annfinni Kallsbergi enda- liga, at ríkisveitingin skuldi høggast niður við nærum 400 milliónum krónum. Síðan var løgtingi sent heim, val verður útskrivað, og komandi løgting skal so loysa trupuleikarnar av hesi skaðagerð loysingarmanna. Men tað stendur fast, at fíggjarlógin av hesum ávum, í bestu tíð føroyingar vita um, kemur at geva hall komandi ár. TAÐ VAR SKANDA- LANNA SKANDALA, ið l oy s i n g a r f l o k k a r n i r framdu. Tí avgerð teirra er í andsøgn við hvat føroy- ingar ynskja. Men fólka- atkvøðuna, ið teir ikki tordu at hava, fáa vit 30 apríl. Tað undrar, at blaðmaður í Dimmu nevnir tað at vera eina skandalu · at barnafrádrátturin hækkar til 5500 kr í landsskattinum · at óbrúktur botnfrádráttur verður fluttur ímillum hjún · at bakkaverja verður gjørd í Sumba · at Fiskivinnuskúlin sleppur at flyta inn í annan bygning Talan um hart tiltrongdar og neyðugar batar nevndu umráðir. Og tað segði Sambandsflokkurin ja at fremja. Vit í Sambandsflokkin- um søgdu eitt RUNGANDI NEI at fremja størsta skaðan í Føroyum seinastu mongu árini: at skerja ríkisveitingina við nærum hálvari milliard. Vit meta, at hesin peningur longu ídag tørvar mangar staðir bæði til viðlíkahald og uppbygging av landi okk- ara. Um tað er ein skandala at játta einar 40-50 milli- ónir til barnafrádrátt, botn- frádrátt o.a., so má tað vera størri skandala, at blaka 400 milliónir av ogn før- oyinga burtur. Eisini er tað ein skandala, at blaðmað- urin gloymir hesa skandalu. Ella setur viðkomandi spurningar um langtíðar- árin av skilaleysu loysing- arskerjing. Neyðugt er at skaðasam- gongan verður koyrd frá. Um tygum vilja meira frælsi og menning í Føroy- um, so er at atkvøða fyri Sambandsflokkinum, ið vil fremja skilagóðar broyting- ar innan ríkisfelagsskap okkara. Vit vilja tryggja, at fólka- ræði aftur sleppur at valda í stórum ríkisrættarligum spurningum. X fyri Sambandsflokk- inum - tá verður tað trygg- ari fyri teg og tíni. Skaðasamgongan má burtur og fólkaræði má tryggjast C M Y K 11 10