týsdagur 7. mars 1933síða 3

Fari nú væl og happadrjúgvir! Velurin fór og várið kemur við yðjandi lívi. Rokkarnir gingu, hurraðu sítt heimlign, innisæla ljóð. Snald- urnar tóku inn og vuksu, bleytar og mjúkar sum dreymirnir, ið spunnust við hvønn favnin. Karðarnir leikaðu. Ein fyri og annar eftir, karði omanå karða, lætthentliga vórðu lagaliga og lagdir á beinkin, lagaðir upp sum ein garður av vænum tonkum og heilum brennandi ynskjum, ynskjum fyri teimum, ið um skamma stund skuldu leggja út í hill loynifulla og hættisliga havid, leggja út í stormin og kavarokid. Og stokk- Bulurnir vuksu í hendurnar å arnir gingu. hvorjum millum mommuni, systrini, konuni og dólrini. Kundu tær bundið fyri kuldanum, skaðanum og deyðs- vandanum! Á, um tær kundu! Enn finnst henda heimliga myndin í Føroyum, um ikki júst í sama lagi, á sama hálti sum í gamlar dagar, lá ið gål- urnar bórust upp, tey gomlu kempukvæði vóru kvoðin, og dansurin innan í millum gekk kátur á frammanfyri grúgvuna, ið kast- aði sínu bleiktrandi glamu út á gólvið og út í roykstovurúmið roykstovugólvinum henda heimalívsins hugna- ligasta mynd, dreymavovin og tråtnad í Enn finnst hon, mei Guð hjálpi og náði okkum, Føroy- ingin, tjóðina Føroyar, um hon Í vann- kenslum. hvussu leingi? hvorvur, tynist, ferst lukkustreyminum. vøltlirnar, innast Hosurnar, troygg]- urnar, klæðini til utlast vórðu tikin úr lagdi, ikki einans við køldum livleysum korðum, rokkum og stokkum, men við livandi, folandi menniskja hondum og við heitum brennandi hjørtum. Eg kenni lað, Føroya sjógarpar, landsins tykkum er vilandi hetta. Eg veit lad, at henda vilan flogar tykkum um bjartarøturnar, ið har úti í lívs- ins hættisliga stríði treingja eins nógv til hila og Guðs tókka og stoltastu synir, at likamið til at dubbast móti frost- hiti, stormi og sjóroki. Og í hesum samljóði, ið spratl og vaks ikki á einari lølu, men heila árið. á hverjum lívsins ári, jast í hesari samkenslu hin reinasti djúpasti vakurleiki, lívsins biv- goymist ein og andi lukka og dýrasta sálarogn. Lættliga og kraftamiklir gingu til nå eins og so mangan yvir fjøll fjórð til skúluna, ið væntaði lykkum fyri at halda á við fullum seglum og brestandi molori. Áræsnir og kraftamiklir — ella sildu yvir tó tungir og óttafullir við at skiljast frá ollum teim og lí, ið vorðið var tykk- um hill kærasla og halgasta her á foldum fosturlandid, frændir, vinir og kenningar. Nú tit halda á, vit, ið eftiri eru, rodnandi viðganga, al mega vil fosturlandid at gera fyri lykkum. Harðar eru lítið evnaðu og 5 kostirnar, beisk eru korini, og ið góvust tykkum, ómenniskja- Men latum »brålt lýsir í liga korg og vond. okkum vóna, at eystric. Loyndar eru Guðs leiðir mangur fór og varð har úti. rå »fæ doyr, men aldri doyr minni mannsins,< søgdu tedrar okkara. Og hvussu Guðs loyndu leiðir enn falla tykkum, okkura gævu sjómønnum, ló ÚR SUÐUROY eilt er rist við ævigum rúnum, at her hjá okkum tykkara >sjógarpa minni í soguni stendur, halgað við havsins herjaðu strendur. Harrin varðveiti lykkum og fari so væl og happadrjúgvir, alt tykkum gangist væl! Fiskiflotin er ov lítil til okkara sjómenn. , »It er at hava hjallin á num«, Men so eru korini her á landi, at fjøldin eigir at kalla ongan annan hjall at dúga á. Nú er tynt út á ollum vág- um. Flestu skipini hava loyst Ýlatogið og eru hildin út í hitl baldruta havið. Hóast førini ikki eru ley bestu, og havsins hjallur ofta er kargur og sviku- fullur at søkja, eru okkara sjó- garpar fúsir at leggja út; leir hava einki annað at laka til. Verður hesin leirra einasti vegur til at bjarga lívinum stongdur, er deyðin í durinum. Og less- verri eru vidurskiftini vorðin soleiðis hjá okkum, at skipa- flotin ikki er nørdur í mun til voksturin av okkara fiskimanna- flokki. Mangur raskur ungur og eldri sjómaður má ganga heima í ár, tí tað íkki var rúm fyri meiri manning umborð. Skipini vóru ov fá. Hella, at okkara sjómenn mega liggja heima vegna skipalrot, er ein hin alv- arsamasti spurningurin landi. Ein spurningur, sum allar her á kreftir megu leggjast í fyri al loysa skjótast gjørligt. Kann ikki hill »privata iniliativid« greiða spurningin, má hilt al- menna, løgting og statur, taka sær um reiggj å ein annan og betri munandi hått enn higartil. Tad kann ikki forsvarast, at ein partur av okkara ið eru fúsir til verka, skulu freista korini monnun, tey av øllum beiskastu ikki at sleppa við uppí arbeiði fyri fødi og klæði til sjálvan seg og síni. Einki á landinum, einki á sjónum, tveillir út í armóð og neyð, og tó fúsir og raskir til verka! Hetta má ikki henda! Kunnu vit ikki byggja bord fyri báru, tó fjøl má hvor maður fáa at flåta á. So leingi sum vit ábyrgd heitt blóð renna at okkara hjørtum, megu vit uttan mun til meiningar um politikk samdir um at royna at bera so í band, at hjallsins dyr á havinum ikki standa læstur fyri einum flokki av okkara ognurleysu og fátæku kenna og kunna standa landsmonnum. Hilt »privata initiativid« aftrar seg við al sela pening í skipa- keyp. Fiskimuðurin, ið fegin vil fáa sær eitt far, hættir sær ikki at royna, lí um- støðurnar, kostirnir ið fylgja við einum og skipskeypi og skipsúlgerð, eru so háttað, at hann ikki orkar al greiða treytirnar. Skipið er fyrst ovur dyrt, so tunn part- urin, ið hann skal galda kon- tant, vanliga er væl meiri enn tær krónurnar, hann eigir. Og um hann fær farið við láni, hevur hann einki til útgerðina. Skal hann fáa skipið út, má hann binda seg til ein ella annan — ålgerdamann. Hvussu hetta er, vita allir menn, so okkum tørvar ikki at siga nakað um lad, Á hvønn hátt nå hesin spurn- ingur verður loystur, má berast so í band, 1) at skipini latast til teir raskastu fiskimenninar fyri ein pris, sum fiskiskapurin kann rinda aftur fgjøgnum eitt longri áramál. Kunnu tey ikki byggj- landi ella almenna her á hilt skoyta uppí við studningi, ast so bilig aðra slaðni, má 2) at skipseigarin fær úlgerða- vorurnar ikki til hin ovur høga delailprísin her á landi, men til biligasta heilsølupris. Her hevði ein landshandil við salli, olju og ødrum stórartiklum verið tøkur, 3) at skipseigarin og fiski- menninir stimbrast til at virka fiskin å hált. Spurningurin um endurnýgg- og selja lagaligasta og best lonandi ing og øking av okkara skipa- flota er vorðin so brennandi nú, at hugsan og orð megu verða til verunleika, um hitt tilkom- andi unga liðið ikki skal gerast »pariir« og útlagnir í teirra egna kæra fosturlandi. Men hví lata tankan bert vera knýttan til snørifiskiskåturnar? Aðrar tjóðir ganga aðrar leiðir. Tveroyri. Brunin á Tvøroyri. seinasta stutt blað vaknaði Tvøroyri miðvíku Sum frásagt í dagsnåttina 22. febr. við kaldun dreym. Brandur, brandur! var rópt, og sigur seg sjålvt, at fólk var á fólum, áðrenn nógvir minullir vóru gingnir. Uppi í býlinginum >Kirkwal: ið er eina tættast bygdur á øll- flammaði login himmalhogt. Hill bálið lýsli líka nidan í um Íveroyri, lammandi hagan og oman at strondum. Tað var ljóst sum á áljósum degi. Hvussu brunin var íkomin, er lad eingin, ið veit. Húsfólkini tá ið við, at dóttirin sker í eitt eymk lógu í tryggum svøvni, móðirin vaknar andi róp: pápi, húsini brenna! Hon var vaknað, áðrenn hin kvalandi roykurin hevði >be dovað< hana. Mamman sprakk fekk bóndan, smekkað vindeygað upp og tveitt dóttrina (it tað til alla lukku var lágt til túnið. Faðirin fær brotið seg út eldin. fyrst at koma upp á loftið at av seingini, rópt á hús- fgjøgnum fgjøgnum Hann royndi bjarga synunum, men kundi ikki koma, tí trappurnar lógu longu í koli. Einasta, ið kundi gera, var at rópa við all- teir at hann ari lungnakraft síni á royna at bjarga sær. Tað eydn- aðist leim skjótt at, al leir óskaddir kundu lveimum at bera so koma at loftsvindeyganum og eitt men komu teir óskaddir frá niður, váðalop, ti. Hin triðji sonurin, ið eisini sva leypa á loftinum, var óivað longu við at falla í Óvit, tá ið róp kom í. Hann kom ikki at sær sjálvum, frá Hann vann yvir fyrr enn brunin dýnini brendi hann. til vindeygað. hann, (veitli sliga al Tá ið pápin sá hann ein bruna- vegginum. Drongurin orkaði akkurát al taka seg uppá karmin og kasla seg á stigan — og kom soleiðis boltandi niður. Drálaði hann longur, fór hann niður gjøgnum loflid, ið datt niður í somu lotu, hann kolaður sekund leyp út. Hann var lá um hendurnar, bringuna, hálsin, oyruni og andlitið. Sjúkrahúsið og var tætt vid, so skjótt menn vóru varnir við, hvussu illa stóð til við honum, var hann borin á tad, Eingin fekk tíð at lata seg í nakað plagg, og måttu ley neyðar menniskjur halda nakin út í Hin nevndu dreingjunum var í hålv- kavan. eini av teim fyrst ørvili, tå ið hann kom út. Tað var onkur al síggja hann skelv- andi leita sær til hitt brennandi bálið fyri at verma seg, til menn leiddu hann í eitt hús nærindis. Fólk kom skjótt til við bruna- sproytuni. Men at sløkkja var Høvudskraftin m: hopleyst. (ti leggjast á at verja hini húsini, ið stóðu næst bálinum. Tað stóð hart á. Málingin rann niður eftir veggjunum av hilanum 810) flammunum, ið sloktu upp eftir eisini í tad teim. Eldur kom i tað x eina húsið, men eydnuðist tí betur at sløkkja hann. Menn eru á einum máli um, at var vindur sum nállina fyri, brendi meginparíurin av býling- inum. Men vindurin var lí betur helmaður í, ja tað var just í teirri løtuni, tá ið bálið brann harðast, at kalla blikastilli. Ætl- andi gingu ikki meir enn 1 knappliga 10 minuttir frå Lí, í rop kom í, til alt húsið lá í koli, ikki minsta sprek var efliri óskalað, einans eitt sindur av stórviðinum hekk uppi í glød- 1 um. Varnaðust lev bert 2—3 minultir seinri við brunan, brendu oll inni. Hópur av sild er veidd leir seinastu næturnar á Trongisvågs firði. Í 1932 útflutt fyri 1,3 ið er um 650 kr. er frå Tvøroyri uppá sóknaríbúgvan, meðan Vágs hex flutt út fyri 1,6 million kr. i er um 1300 kr. pupå hvonn íbúgvan í sóknini. Hetta er mikil munur og sýnir at Vág um Tvørovri í Hóast firmaid N. J. Mortensen hevur fleiri skip enn er lopin fram framleiðslu. forrælning í bert um 27000 ballir, meðan ymsir Í Vági gi liggja væl yvir 30000. Kort- nøkur einstøk oynni, hevur tud turka0 ini kann eingin her suduri meta seg móti Kjølbro í at turka 5 fisk. Hann sigist í ár at hava turkað yvir 60000 ballir, um hálva triðju ferð so nógv sum hin slórsti keypmaður á Tvør- ovri. Sígðan verðaldar- manna millum. Dregur at sterri og størri sorli? LN kt 198910 Verðaldarbardagurin, mikla, tagnadi við kanónbuldr- inum. Tað dró frá hjartanum hjá hverjum einstaklingi í menniskjanna milliónhavi kring allan heimin. Varð nú friður, semja og samdráttur? spurdu tey nøtrandi menniskjahjørtur. Og fridar- og semjurøddirnar hevjadu eisini teirra manandi ljóð. >Fólkaforbundið<, alheims- ráðið, varð sett. Tað skuldi býta sól og vind líka millum allar tjóðir. Eitt høgt mál, eitt av sonnum aðall og hugslórt mål, sum menniskjaættin aldri hevur torvað meiri enn nú! Men djev- ulin í menniskjunum var íkki dripin fyri tí at kanóndundrið var tagnað. Hin eldreyða hatar- glóðin brann eftiri í hjørtunum krigs- id í rættvisis- »imperialistunum«, Fridurin, ikki hjå bølmonnunum. bundin var, lå órættvísisins maktarleinkjum. Og fríðurin varð ti eingin friður, men byrj- anin til nýtt krýggj, herviligari og óndari, enn tá ið kanónur- gasbumburnar sprungu, eitt kríggj við tolli og inngyrðingum landanna millum, eitt krigøj, ið tveitti milliónir av bondum, men Í nar geltu og arbeiðarum út í arbeiðsloysi, svoltur og neyð. Teir verunligu generalarnir í hesum kriggi, ið versnar í hverjum, eru teir somu, sum stóðu aflanfyri ka- nónbuldrið Við 1918 hava lev líðandi menniskja- bivandi kapitalistarnir!! hvort áraskiftið síðani hiørtur kring heimin spurt, um hin beiski líðilsis- kalikurin ikki var úrdrukkin, um ikki teir dimmu skuggarnir fórn í feirri ivdev- fóru at teirri livges sål arbeiði, fødi og klæði. (y nasl av hjartahita, Men líð- beiskari andi við friði, ilsiskalikurin gjørdist hópaðust hvorjum ólukkuskuggarnir og grimari og frekari á iri. Eisini vid seinasta áraskiflið steig eitt hav av bønum og vónum móti himni um, at kal- ikurin mátti verið tømdur, at sólin mátti tvna teir nívandi skuggar. Men nei, latum økkum lata tað, ið fjalt er, ver: fialt. Menniskjan spåar, men Guð ræður og væl er at so er. Tó, lad, ið komið er undan kavi, hava vit ikki bert loyvi til at hyggja at og kanna, men tað er skylda okkara at gera tað. — Og hvat sýna so lær síðurnar, ið 1933 hevur skrivað á tey tvey fyrstu av sínum tólv tidarblød- um? Tessverri er bflætid alt annað enn lystiligt, id vit her síggja avmyndað av heimsins stóru rembingum. Menn eru ikki komnir nærri, men lvørtur- ímóti vilstir longri frá tí vón- andi friði, semjing og betri tíðum. Tað, ið vit lesa í teim nu skrivaðu bloðum tveim fat av 1933, er ikki háltað til al skapa ljósar vónir fyri lí ein- staka landinum, so víst sum tað Le er calt, at tad er samspælid, samvinnan, millum londini yvir- sum treytar nøvur, avger og umstoðuna og korini hjá tí ein- staka landinum. Ongland, Spania, Frakland, Fyskland, Rusland, Kina, Japan ikki at Amerika, hesum og gloyma hvørt av verðaldaríku- num, ið skapa og leggja linjur- nar og treytirnar fyri heimsins umstødu og útviklingi, hver ein maktfaklorum hava samvinnu- av hesum heldur enn at rætta hondina út knytt stríðsnevan og kutað at kalla oll handils- og samvinnubond. Her afturat kemur, at hesi londini innlendis kóki. Kollvelling og luftini. standa á borgarakríggj darra í Hvussu nógv skal leggjast aftrat fyri at alt kókar í eldin og legst í osku? er hin stóri spurning- urin, ið nú um stundir nívir hjørtuni sum ein Ond marra. (Meira). Ansvarhavandi blaðstýrari fyri Suðuroyar-síðuna; P, M. DAM