týsdagur 14. mars 1933síða 3

Fr Okkara fiskivinna. Nú er aftur tann tíð komin, (4 hin foroyski fiskimaðurin leggur í hav at vinna fødi sína, ikki bert at vinna sær og sínum inn í munnin, men at starvast í leirri vinnu, ið eina og aleina land okkara hevur at líta á. Nokur skip eru longu hildin avstað til I vedurhardu strendur og onnur liggja búgvin at fara. Tað er so sanniliga eingin gamansleikur at fara í holt við eill so harðbalið starv, sum fiskivinnan er. Mangir hava strítt har alt silt liv fgjøgnum — 30 og 10 ár — ein vond líð! og eru nú løstadir og lamdir, áðrenn leir hava slitið fullan aldur. Og var tað so, at leir, táið 30 og 40 ár vóru farin, kundu lagt seg upp við so frætt av peningi, at:teir heima kundu slitið seg so dånt fgjøgnum — við okkurt heimaarbeiði, átt nøkur oyru innistand- andi at tikið til, lívið og baksið ikki heilt vónleyst. Men ikki er lað so. Tú hoyrir fiskimannin geva seg um, at tað Íslands tikist og so var mangan gamlan er so nógv verri stalt, nú hann er útsleipaður og liðugur á sjónum, enn táið hann á ungum aldri byrjaði. Mangur stendur í skuld, sum hann ikki sær seg foran fyri at afturrinda, uttan so er, at kanska synirnir eru so frægir, at teir við góðum vilja kunnu taka skuldina uppá seg. Men leir eru eisini komnir Í sama korið, aftur teir at þúgv á berum botni og at ar- beiða undir somu korum og al seta slita seg ígjøgnum við fleirri óluksáligu skuld, sum eini marru liggjandi omanå sær. Og somuleiðis verður at ganga slektunum, ið aftaná koma. Ella er tað ikki satt, at so er? Ur ikki vinningurin hjá fiski- manninum so lítil, at tað er ógjørligt hjá honum al standa seg? Eitt ár var ffjør. komu kanska til 700 kr., og tað vóru aðrir, ið ikki fingu Frægastu fiskimenn okkurt um so frætt. Hvussu í allari víðu verð skulu húsmenn liva av vinnu! Eingin, hvussu húsligur og hvussu sparin hann stíkari er, kann liva av hesum peningi í einum modernaðum samfelagi eitl Og fiskiskapurin heima, hevur hesi seinastu árini, at: hann ger hvorki frá ella til. Fiskurin, skipini hava førl og heilt år. hann verið so fora heim, er nógvur; men lad vísir so fyri okkum, sum jú fiskurin er, jú var sum lað meira verri er prísurin. Prísurin ringasta undan krignum og vør- urnar, havast skulu av, eru al sign á hæddini; tað er logið, ja, lað er meira enn ein, ið grundar uppá, hvussu tað ber til, at alt tað, ið ført verður higar til lands, småll og stort, er so dýrt kalla fyrr, meðan alt lað, ið ført verður út av Føroyum, er niðri á botni í sum al ongantíð þrísi. Hetta er ein standur, sum skuldi elvt monnum at hugsa um, hvussu vorðið, ið verðu skal í okkara landi, tí at:lað fer at ganga, um tað ikki fer ul verða heilt ødrvisi skil á tí oko- nomiska skilinum landi, er so heill ómoguligt. Fjøldin av fólki okkara hevur hjallin á sjónum, og at henda fjøldin skal liva, ella nakað lív trívast undir ikki al her á skal mennast og slíkum viðurskiflum, er hugsa um. Vit frætta, at fiskaprisurin gongur upp — tað er væl — men lad skal eisini vera eill rættiliga slórt slig, um nakað skal muna, og tað fer al vera ÍR SUÐUROY ein spurningur, um hann nakr- anlid kemur so høgt upp, al leir, ið veiða fiskin, fáa so mikið burtur úr sínum tridj- ungi av veiðuni, at arbeiðið verður teimum lønandi, og ein kann siga teir at fáa eilt hamp- uligt úrslit fyri teirra slit. Nógvur fiskur kemur á marku- aðin, og kunnu Føroyingar við tí reiðskapi, teir brúka, kon- kurera móli ljóðum, ið tikið hava uppfinningar og umvel- ingar innanfyri fiskiveiduna í brúk? Kunnu Foroyingar við hand- snori veiða so nógvan fisk, ja til námind so fiski í »gjøgnumsnill« sum teir, 10 nýta trol og aðrar nýmólans greiðir? Umenn prísurin ikki er ovur- mikið av honds, so fáa hesi fólk tó væl av peningi, lí fiskirúgvan er so ófor. Er prísurin ikki góður, fáa Foroyingar haraflurímóti litlan og ongan pening, og tað sjålvi um skipini fáa ógvuliga nógvan fisk. Tað verður sagt, at prísurin er betur fyri fisk veiddan við sneri enn fisk tiknan við troli, ti snorisfiskurin kann verða betri haggreiddur. Jú vist. Men fúa Foroyingar so nógvar ferðir meira fy at tað kann vega upp móti teimum stóru fiskarúgvunum? So verður framført, at okkara drift stendur best, hon er biligast í brúkinum, úlgerðin er so hílig aftur ímóti oðrum. Men hvussu ber til, at reiðararnir klaga, og teir fáa 16 um 2/3 av allari veiduni, teir kunnu lá ikki fáa meir — og so illa er statt í okkara landi, at útgerð- armenn ár undan ári mugu fáa fyri sín dygdagóða fisk, (0) eo seg stør lån fyri at fåa skipaflotan út. — Um onkur maður hevur stóran ríkar tað ikki allar upp. — Er tað verri í við trolaradrift? Sjálvandi fara trol- húsagang, vinning, landinum araeigarar eisini á men lað er einki progv fyri, at henda fiskidriftin ikki ber á båsagang fara menn og felog í ollum vinnugreinum. Heldur ikki kann tað bera til, at flskimenn í ødrum fiskarí- drívandi londum, sum Ld. í Íslandi og fúa seg; Noregi, ein so syndarliga ringan — årsvinning sum hin foroyski fiskimaðurin. Tað er ikki sjåldsamt at hoyra t. d. Norðmenn spyrja, láið teir hoyra inntøkuna hjá Foroying- inum, hvussu í verðini hann kann kunna liva. liva í oðrum londum av 500 og Eingin kann 600 kr. um árið. Slíkt er ikki at hugsa sær. Nú er lað komið Føroying- inum í blóðið — sum so mangt annað — at eingin fiskivinna ber seg í Foroyum uttan við hondsnøri; lað er fyri Foroy- inginum, sum lagnan beinu- vegin hevur lagað lað so fyri okkum, at vit ævinliga skulu sjabba við loddi snori, draga armarnar upp tveimum og lrimum valni; so er hugsanin. Tað hevur verið trolara, men g skåm úli á stykkja ( i roynt við tíverri er lað gingið illa, hví, er íkki so lætt at:svara uppá. Tað er vist so, at Føroyingar sum aðrar ljóðir mugu fgjøgn- um slíkar >barnasjúkurs — vinnur byrja og ganga fyri, inntil tær at endanum, táið á verður hildið, koma at bera seg og verða landi og fólki at gagni. — Vit hava ikki kapital nú al dríva slíkar vinnur; men ivinga- samt var, um Foroyingar våddu aftur at bundið seg undir trol- ara, ræðsla, vónbrot eru komin á teir. Tosað verður um »Fornyelse af den færøske Fiskerflande« — nógvir verða pengar, pengar settir í stør og prydilig før, all vala fiskivinnu so ætla at um, gera okkara tíðarhóskandi og lønandi sum møguligt. Men lodd og snøri, handamaktin, armurin hjá tí einstaka, tað er tað, ið vinna skal fiskin upp frå grunn- uni. Førovingurin við sínum ormum, yngri og eldri, skal kappast við trol, stórar glúpar, at roka fisk úr havinum, sum oll, alt lundið, skulu liva av. Nógv at hugsa um! Foroyingar fara hvort ár yvir høv — langar leiðir — til Ís lands og Gronlands at vinna sær so dánt inn í munnin. Eing- ilskir trolarar hava nú í manna- minni at síga tíkið milliónir frá durinum hjá okkum og fort til Onglands, meðan landsins egnu born koma aflur av sjónum við ella í øðrum árinum megu berum krókum, lagi; helvtin av okkara sjómenn ganga og slíta lummarnar heima við hús, tí al teir ikki kunnu við tey ållendsku fiski- eiga før, ið kappast forini. Kunnu ikki slík »forhold« fáa okkara landastýrarar — fólksins valdu tanter« — at høvdinum yvir skilið, hetta ræð- »uegennyllige Repræsen- teinkja hárið av uliga Oskil! Gestur. Stødan verðaidar- Makna millum. Dregur at størri og síerri sorli? (Framhald). Ongland skelvur í ollum lið- um. Indien og Irland eru lex stødugt fræsandi eldsbrolini, 10 hótta við at spreingja hill måltmikla >imperiið<. Hatid er ødiligt, vaksandi og sigrandi móti móður Ongland. Hitt sein asta valið í Írlandi sýndi, al ir- lendingar hvorki svongd, neyð ella blóðbað fyri at kuta leyst frá Onglandi. Oddamadurin gáa móti lí enska stýrinum, de Va meirluta. lera, vann reinan Hann krevur einki minni enn ein sjålvbjargnan frskan repu- blikk, noktad at svorja tí enska konginum lrúskapareið og vil ikki galda eill oyra av rentum og avdrátti av lí stóra láninum 100.000.000 pund —, ið Ongland lænti teim írsku bóndunum til jarðarkeyp. Ongland er ikki vant at:boyggja seg fyri hóttum og less svar er hart og drepandi fyri Írland. 30—50 procents toll- ur er lagdur á allar vorur ið innflytast frá Írlandi. Tá ið ein veit, at:95 procent av allari út- forslu Írlands er farin til Ong- lands, er lætt at skilja, hvussu hetta svar munar á Írlandi. Tey 3'/, procenlini, ið Írland skuldi galda er longu ferðir tapt í stríðnum, ja hesin penin- gur er bert ein lítil brøkpartur av lí, 10 stríðið hevur Írlandi. Hetta vita Írlendingar. De Valeras mótsloðumenn hava hildið hetta fram fyri veljararnar å hvorjum fundi. Men de Valer: manga kostað vann korlini so sterkt er na- tionalhatið í Irlandi! slitið verða annað enn kriggj? Og Ongland og hini londini? Kann úr ) Hetta landið, ið alla ævi hevur verið ímóti tolli og barst fyri frihandli sum eina livstreyt fyri millum, við samvinnuna landanna lað gyrðir seg sum harðast minniskjanna við lí fylgir steðgur av framleiðslu og tollmårum, ið er skarpasta krígssvorð, ti harvið arbeidsloysi og svoltur. Tollurin, siga teir, skal fremja heimakeypið. Men hvussu skal heimakeypið ganga, tá ið keypi- evnini sokka niður í einki av lí at ikki slepst av við útflytingar- vorurnar? Í Tysklandi er við al yvir. Hitler, ið skilamenn mela kóka fyri krígsóðari og sinnissjúkari Vilhelm II, og júnkaraflokkurin hava tíkið enn keisara hann hendurnar saman! Loftið bivar av >heil Hitler!« Javnadarmenn og kommunislar såplast niður, blóðið flýtur- og bloðini eru múlubundin og hava mist teirra Hitt fyrsta bragd Hitlers er ein Omisfatiligur »pilur« fyri, frælsi. hvussu hansara slyri verður. Allar innførslurnar vórðu toll- uður upp til skyggini! Í hesum landi tykjast so stalt innslødur- nar al vera tær, at annaðhvort má alt, ið eitur demokrati rúka ella má Hitler-junkarnir takast Hvat verður úrslitið? Av ti standa og fella tær mongu millión mannaskep- av fótum. fleiri enn nunar í Tysklandi. Nú meðan hesar reglurnar skrivast, ber radioid tidindi um bruna av ríkisdagsbygninginum, dynjandi borgarakríggj yvir alt Fyskland. Rusland er a Á ) Men eill er visl bók. rembingarnar ein loynd og broytingarnar hava verið stórar. Spursmálið her er: eydn- ast tað Stalin og hansara monn- um at gjøgnumføora sína stóru hugsjónir, ella kemur Rusland falla og innlands harðskapi aftur al fram á grúgvu Í krígshati og osing? Hin fyrsti 5 ára plan urin er eftir Stalins orðum lið ugur HOarmundinum av 1'/, år við 93 pþrocents úrslit av lí ið ætlað var at vinna; tó væl minni fyri framleiðsluna av nýt Sum vil sluvørunum, duga al skilja, so er úrslitið minni enn so nóg goll viðvíkjandi arbeid ararviðurskiflunum og landbún Stalin komandi árum aðinum. sígur tí, al Í vilja teir leggja meiri doyðin á framleiðsluna av fødivørum og minni á »indu- strialiseringina«. Kina-Japans spursmålid er nú endað í einum kríggi, ið verður meiri djevulskt og herviligt enn heimurin hevur sæð áður. „Folkeforbundiðg, id skuldi taka dagar ímillum hesi bæði londini, Men Ja- Tess svar gav Kina allan rættin. pan boygdi seg ikki. var al melda seg úr fólkasam- og taka við vold- við bandinum um lað, ið íkki friði. Tað, ið Japan er yviríbygt. Landið kann kann fáast nítir her, er at ikki foða íbúgvarar sínar. Japan vil ti uttan lóg og rætt taka hill ríka Manchuriið og Kinalandið Jehol. Soleingi frihandilin ráddi millum hesi bæði londini, vóru Japanesara korini nóg so góð. Men síðan Kina hevur gyrt seg inni við tolli, so lað er ógjorligt at selja Japans voru har, hevur arbeiðsloysið og svollurin herjað Japan. — Men Japan og Kina sleppa ikki at vera eina um leikin. Hinar stórmaktirnar hava alstórar interessur í Kina — og munu tær valla fara at sila stillar, meðan Japan tekur lívið av Kina? Her er særliga talan um Rusland og Ameriku. Ame- ríku, kapitalismannar »påradis«, vilja vit í eini særligari grein taka til umrødu. Vit skulu bert her siga, at ongastaðni tykist at vera verri enn har. Har ganga í dag yvir 11000.000 menn ar- beiðsleysir. Kønir menn meina, at hesar 14 milliónirnar vilja vera vaksnar til 25 í 1934. Ein av sønnum Ohugnalig mynd! Í Spanialandi tykjast viður- skiftini at vera batnað, síðan kongadømid reyk og republikk- urin kom við eldhugaðum fræls- ismonnum, javnaðar- og radikalt hugsandi monnum. Fyri okkum Førovingar er her ein glotti í skadduni, ið næstan hevur kvalt okkum ley seinastu árini: Spa- nien er hovuðskeyparin av okk- ara Góðar dir skil í hesum landi hevur ómet- fiski. og gott aligt at siga fyri okkum. Okkara vælferð er ikki treytað so nógv av nøkrum sum av, at keypi- evnini eru góð í leirri Pyrineisku hálvoynni, Spanien og Portugál. So »statt hava vit loyvi at vóna, at tað fer at riva Føroyingar fyri sól í 1.—-3.—33. 1933. Gævi so varð! Tíðindi. Tveroyri. Bruni í einum motorbáti. Knappliga meðan menn vóru í arbeiði umborð í einum mo- torbáti hjá p/f. N. J. Mortensen á Tvoroyri, sóust flammurnar koma úr maskinrúminum. Lopið lað fyri at var lil við sama menn varðnað- ust eldin so líðliga, eydnaðist at áðrenn storri slokkja hann, skaði hendi. Falkachefurin í stríð við arbeiðs- mannafelagið á Tveroyri. »Falkurin« kom um dagirnar á Tvøroyri fyri at innskipa kol. Hann hevði um 50 tunnur av leggjast skuldu á 55 land her til verjuskipið >Maa- olju við, sum geng, ið skal koma higar til Føroyar at sverja sjógving meðan »Falkurin« er burturi. Falkamannskapið byrjaði at skipa tunnurnar Í land. Men táið tílíkt arbeiði ffylgju sålt- mála skal gerast av organiser- aðum arbeiðarum, varð >chef- urin« varskógvaður um al lata arbeiðararnar tunnurnar í land. Men ikki eftirlíka felaginum og helt fyri, at tilikt arbeiði, ið bert viðkom >marin- skipa »ehefurin« vildi arbeidismanna- uni«, plagdu »marinu«-soldåt- arnir al sleppa at gera. Táið arbeiðararnir hildu fast um krav teirra, og »chefurin« heldur ikki vildi dvína, leyk trætan við, at eisini kolainnskipingin stedg- »Falkurin« sildi við tunnunum og hålvum av ti koli, hann skuldi hava, uði — og Til Spanialands. Tað sigst, at broðurnir Gud- mund Edw. Mi- tens eru reistir til Spanialands og onnur lond fyri at kanna marknaðarnar — og knyta bein- leiðis forrætlningssamband, so millummenninir kunnu leggjast burtur. Spardur peningur er vunnin peningur. Mortensen og A Ansvarhavandi blaðstýrari fyri Suðuroyar-síðuna: P, M. DAM