týsdagur 28. mars 1933síða 3

Við hálvthundrað ára dagin aftaná Karl Marxs deyða. Í dag eru runnin 50 ár síðan hin navnframi skaparin av javn- aðarrorsluni, Karl Marx, doyði. Í dag vil minni henda stør- mannsins verða heiðrað kring allan heimin, samstundis sum tað vil verða klikt, háað, hatad og bannlýst. Hansara hugsan, læra og virki var, er og verður eitt stríðstekin. Har, hansara andi nertur sinnini, kann ikki kuldin og andsdeydin fara fram. Hann er slormurin, ið freingir inn í rivur og foyrur modnu kvalandi sum og blæsir ta luftina út. Hann er áður hin stóri einarin, ið setur enn sum rensl og lív í milliónirnar. Hann, hin stóri leinkjarin, kanska verðaldar stórsti teinkj- hugsjónarmaður, dróg undan kavi og lýsti tær lógir mannaheimurin vaks eftir. ari og og reglur, ið var bundin í og Hansara glogskygni rakti við út- og m(treytirnar Í Darwin viklingslagið mannalívinum, eins og greiddi ålviklingsgongdina i nål- túrini. Hann er í dag eins og hann var við deyðadag sín: dyrkaður og elskaður — hal- aður og bannlystur sum kanska eingin annar einstakur maður, (í hansara hugsan og læra seltu mark, ruddaðu og lýstu upp Í ti kovandi dulanum, ið kroysti mannaætlini á grúgvu, gjørdi hana til træl og kripling í hond- einstakum Hann var unum hjá nokrum yvirgangskroppum. hin stóri sannsigarin, revsarin, ið reiv úlvunum“ avneklaði teir at skinninum, so vildi Þroðið av orkaði og hugsa og síggja, kundi tær Nensandi tenn, ið hjarlaleyst kvorkrarnar á einhvor, ið síggja hogdar í løgdu alt fastari og Hann var hondin, ið svarta vóru fjøldini og fastari at. skrivaði á samfelagsins þak hitt svára mene tekel: tú ert vigað og ert funnið ov lætt. Tú bert deyðan og undirgonguna við veitslu og harðræðis borð títt! Marxisman lívi! Marxisman til heljar! stynjar nú sum ongatíð áður. Hvat er Marxisma? Eilt stórt spursmál. Bokur, ið fylla boka- hyllir, frå gólvi til lofts, eru skrivaðar um Marxismuna. Vit kunna lí ikki í hesi grein geva eitt fullfíggjað svar. Tó skulu at nerta við nakrar av leim lonkunum, ið standa hovuðsstuðlur í Marxism- uni lað er ein hovuðsupp- gáva hjá blaði okkara so við og við al Marxismuna út millum manna. Marxisman er ikki ein »ulop- iskur« politiskur tanki og >kóki- bóka, ið sigur, hvussu hilt po- litiska lívið, samfelagsskipanin einaferð fyri allar skal hállast. læra, ið bolnar á grund eins og vil royna sum bera Hon er ein vilskapligari Darwins úlviklingslæra. Við vit- hugsan og kannan Marx úlviklings- mannalívinum. skapligari Karl princippið í Hann hevur søgulign lyst fíggj- arútviklingin ella tað, ið menn greiddi »nationaløkonomiin« og henda >nationalokono- hovuðsstuð lín, ið Hann sagt neyna gjørt miin« til skapar — mannasoguna. vørum orðum soguligu falanina hevur við grundlagt ta av »nalionaløkonomiinum« og ta fíggjarligu, »materialistisku« falanina av søguni, soleiðis al hin figgjarligi åtviklingurin og útvíklingurin = og umstoðan manna millum er ein »organisk« ÁR sl heild, ið ikki kunna skiljast hvort leyst og ólreylað av hvørjum ødrum. Men Karl Marx var ikki bert vilskapsmaður. Vitskapurin var fyri honum ein søgulig vaksandi kollveltingur- kraft. At virka fyri at sturta ta kapitalistisku samfelagsskipanina og frigera hina heftu og trælk- aðu fjøldina vid at læra hana at ásanna og kenna sína slødu, silt gagn og besta eins og lreyt- irnar fyri at gerast frí — lað var hansara mál og mið. Hin fatanin av søguni lærir, at tad er pro- dukliónsviðurskiflini, sum skapa grundarlagið, ið samfelagið, po- liliskt og juridiskt, er bygt á. Tann málin og tað lagið, ið framleiðslan av teim fíggjarligu »materialistiska« neyðsynjarvorum skapast á, treyta lívskorini, ley socialu eins og ley andaligu, hjá fólkinum, landinum og fjøldini. Tað er ikki menniskjanna hugsan, sum skapa lívsháltin í tilveranini, men (ad er tvørturim6ti ley socialu lívskorini, ið skupa la menniskjaligu = hugsanina. Um hetta hevur stríð staðið. Men tey, ið hugsa holt, vilja óivað halda, at hesin tankin er rættur. Vit síggja, at ongatid sum nú berjast menn við spursmálinum um framleiðslu og solu, og alla steds rópa teir eftir, at stalurin, hitt almenna, skal leggju hond sína uppí fyri at hjálpa. Júst teir menn, ið hava verið ågryln- ast at kraft, at staturin halda seg uttanfyri framleidslu- harðast i skal eru nú statinum spursmálið, rópinum eftir sum einum »regulerandi faktori«. Karl Marx åvisti, at kreppan vildi koma aftur og aftur, sterk- ari og harðari fyri hvorja ferð, undir kapitalismunnar planleys- ari framleiðslu. Hetta hava ka- pitalistarnir sjálvandi avnoktað og roynt at fingið fólkið at trúgva, at kreppa bert var ein kapitalismu-barnasjúka, sum leir vist skuldu halda burturi, tá ið teir = reiðiliga vóru komnir ígongd. Men hygg nú! Hvussu beinrakin og sonn hevur henda Karl Marx hugsan ikki synl seg at verið! Vesalomdoms hugsanin menn skýrt Karl Marx og En- gels orð har teir siga: >Nútím- sokkur stødugt hava ans arbeiðari longri og longri niður heldur enn at hevjast av kapitalism- unar framstigi. Eri hesi orðini ikki sonn? Huga allar tær milli- ónirnar, ið av »kapitalismunar framstigi« eru gjørdar arbeiðs- leysar, tveitlar út í neyð, svoll og hungursdeyða. Teir siga víð- »Peningaharrarnir eru óbúnir til at ráða, lí teir eru noyddir at lata arbeiðararnar sokka so langt niður, at teir eru uoyddir at føda leir íslaðin fyri teim. Hesi ari: at verða foddir av orðini eru tessverri gingin alt ov satt út. Í bók síni: >Kapitalurinc greiðir Marx frá kapitalsins framleiðsluhálti, hvussu kapital- urin meir og meir hópast á einstakur hendur, tær stóru fyri- tøkurnar slúka tær smarru, og við lí støðugt minkandi tali av kapitalharrum til frama fyri teir einstaku, ið ræna alt til okist neyðin, trælkingin og út- súgvingin av fjøldini í samfel- Men samstundis okist undir sín, aginum. uppreisnartankin hjá lí teirri kapitalistisku framleiðslu skúlaða og felagsskipuða arbeið- araklassa. ... At enda kemur ein hagar, tá tað ikki gongur kapitalismunnar Hitt staturin, fólkið sjålvt, má taka alla framleiðslu í hond sína og javna og »produktini« verða nyll, so oll kunna Hvussu langt eru vit komin á longur undir yvirproduktión. almenna, regulera soleiðis, al liva og hava tað gott. Hevur kapitalisman Er hon hesa leið? ikki longu úttíkið seg? ikki fost? Ov ollum, mati, klæðum, øllum ti, rend mikið av sum menniskjunum tørval Og tó er sum Karl Marx vit- skapliga roknadi út hungur og svøltur um allan heimin. tel Karl Marxs hugsan og læra hevur tikið allan heimin við og móti. Hóast afturstig við- hvort, hevur hugsan hansara sigrað í stórum. Nú vit minnast hann við hálvíhundrað ára dagin aftaná deyða hansara, stendur socia- | lisman undir eins hørdum skot- um og atriðum sum við deyða- dag fedralandið eisini við vold og makt bardist hansara, ftá ímóti hansara monnum. Tó, tað bætti vilja hansara einki. Eins og lá menn aflur reisa seg | og mennast, skúgva harræðis bølmennini av pallunum. Eins | og hann aldri ivaðist í at vinna at enda, halda ikki bert í Týsklandi, men kring | hansara menn | allan heimin á í treystinum um sigursdagin, lá menniskjuni, tey kúgaðu og trælkaðu, hin stóra arbeidarafjøldin, skulu frigjørd við óskerdum livsrælti. Ikki í slóra lærumeistara, men í gloð halda vil verk. | okkara | | | standa | hugmóð av | | Í andi fram 14.—3.-—1933. | rættvisistrongd hansara Akvegurin | millum Pámjin—ravík— Líðina— Tvøroyri. (Framhald). Eg havi framman fyri mær | liggjandi á borðinum ligg, „Foroya Social-Demokrat« nr. 9 fyri tirs dag hin 28. februar 1933. Suð urovarsidan horvir upp; eg haldi meg lil oddagreinina, (ið tykist skrivað av donskum per- sóni, búsilandi í Fámjin?): Fa- mien 1933 værre stedt end í Middelalderen.« Sanniliga er tað ikki at: undrast tolid trytur hjá Fåmenningum; yvir, um nú veit eg, at »tolin trívslg 5) men tað er væl munur á, nú er komið á trettanda ár, síðan leir fóru at søkja um akvegin, men teir ráðandi siga sum maðurin á sinni: »ikki haslar«! hann fór eflir jarðarmóður! Jú, vakurt er, so at hagreiða sínar veljarar; sanniliga mállu tit duga á at skyna skomm og líkið tykkum um reiggj, sligid nevan í og strongt heit at gera vegin sum snarast. »Fåmining- ur« skrivar: »Endnu ser man Famininger som í Monopolhan- Mand af være nødt til med »Posen paa delens Dage Huse Ryg« at lage over Fjeldene for at gøre Indkøb — Mel, Sukker, Petroleum o. s. v., alle Nødven- dighedsartikler.« — Ja, ein kann stundum síggja — Fåminingar | knossandi við úr Øravik lil Fámjin. Nú rennur lítil soga mær í hug ein »Et lille Grantræs (eftir HB. Sch.) , ið »Indre Missions Børne 52 fyri 1932. skrivar Historie slóð i blad« nr. Høvundurin um cill granntræ og annað linganest, ið sendast skuldi til Foroya, >de smaa danske Øer«, sum hann sigur. Eg haldi tuð vera vert her at:laka eitt forvitnisligt brot úr greinini. M. a. tekur hann so til orða: >. .... Tíl alle Sider ragede høje, stejle Fjelde op mod Him- len, og op over et af dem skulde nu Rejsen gaa. Men hvordan? Her var hverken Hest eller Vogn at se, ikke engang en ordentlig, banet Landevej var der. Der kom nogle store, stærke Mænd ned til Havnen, og de tog det allsammen, ogsaa det g lille Grantræ, paa deres Ryg og bar det saaledes op ad Fjeldet. De bar det imidlertid ikke paa samme Maade, som vi bærei Byrder paa Ryggen. Har f. Eks. her en Dreng en Taske med sine Skolebøger i, spænder han den fast med to Skuldrene, spænder en Rem af stærkt Sæk- Remme over men Færingerne kelærred, Heshan, over Panden; fra den gaar der to Snore ned ad Ryggen omkring en Trem- mekasse, der kaldes en Leib, og i den bæres Pakker og de mange forskellige Sager, der er Skibet, op det høje Fjeld. Leiben er deres kommet med over Postsæk. To Gange om Ugen Saar snaåledes en Mand, ved Navn Per, med sin fyldte Leib med hele Posten over til den lille By, der ligger paa den an- den Side af Fjeldet helt nede ved Havel. Al gaa langs Kysten dertil lader sig ikke gøre; de høje, stejle Klipper staar som en Mur, der gaar lige ned i det oprørte Hav, saa uden om dem kan man ikke komme, Den Vej og derhen skulde det Den Dag var der Skibet megel mere, end Per Post alene lille Grantræ. imidlertid med kommet kunde bære. Det var Juleskibet, der var kommet, og det bragle Julegaver og alle de mange gode Saver, som Folk skulde bruge til Julehøjtiden, saa der maatte flere Mænd til for at bære den Post. Hvad der kunde være í deres Leib, lagde de deri, men de storre Ting bares for sig; iblandt dem ogsaa Granlræet. Og saa begyndte de at stige op ad Fjeldet, op og op, højere og højere med faste, langsomme Skridt gik det endelig naaede saa højt, at man fremad, til de 3) ligge dy bí kunde se den lille Í dernede, hvor Havet brusede op imod den. Og saa gik det nedad igen, ned hvor Menneskene stod med glade Ansigter og ventede paa alle de Ilerligheder, Skibel havde haft med lil hver især. . .« hann skrivar Oivað er hetta hetta lesa Henda, bygdin, um, er Fámjin. ein Dani, ið skrivar; Danir; heldur høgligari man lað ja, munur er millum, vera at sita í jarnbreytarvagnunum ypaa Sjølunds fagre Sletter« enn hátt ikki er bert at varpa úl ferðast á slíkan onel, mann- minkandi orð, tá okkurt er á vási, fyrst ålti ein at hugsa, sum so ofta verður framført: Føroyar eru eitt danskt amt, har skal | alt vera sum í teim donsku amtunum. — Hugsar ein ikki so, so býr fkki rættvísi í hans- ara barmi. — Hvat mundu Danir sagt, um vit í. d. um at fáa jarn- breytir lagdar í Føroyum? — Vit skuldu jú haft rætl- indi til sum donsku søktu somti hini Nei, so framførir hava tær amftini. vil ikki verið enn, vil noyðast við at søkja um vegir, men teir måttu ikki longur verið so Ella vilja framførir at sytt? teir lata meginpartin av hesum amtinum liggja longur, so sum tað kom frá náttúrunnar hond, meðan teir í hinum amtunum gera jarnbreytir, vegir o. a. m. ja teir gera brýr millum oyggjanna har niðri tað, ið náttúrunnar sterka hond hevur tikið í og rivið, gera teir heilt aftur børnini í Danmark (eisini í Færø Amt) læra í skúl- anum: »For mange tusinde Aar siden saa det helt anderledes ud i Danmark, end det gør nu. Der var hverken Jernbaner eller skal tað er so Landeveje o. s. v.«, hvøi siga: nú er ikki so satt, talað, hvat við- víkur Danmark, men fyri Fer- sum fuð er ovar, ið jú er ein partur av ti danska ríkinum, kann hetta fyri ein stóran part sigast enn at vera galdandi. (Meira). Ørvingur. Tvøroyri. Íslandsfiskiskapurin. »Expedit« hevur fyri viku síðani fiskað 9000, »Frida« 7000, »Elin« 8000. »Frida« leitaði havn | vid hol á einum oljutanka. Tað frættist annars frá nógvum fiski á Suðurlandinum. Útróðurin í Sunnbæ. | Vit nú ein dagin á tal Í | við ein komu fiskimann í Sunnbæ. | Hann segði, at hann hevði | vunnið um 130 kr. við útróður, | síðan hann kom heim aftur | seinasta heyst. Helt hann tó, at | hansara båtur var eina bestur. Roynt hevði verið hvørja ein- Veðrið har astu lotu, ið flótandi var. hevði tessverri verið ringt suðuri eins og yvir allar Foroyar. Lenin við | hvalastoðina har sigist at verða: | 140 kr. (var 145) 3 oyru av sekkinum (fyrr 5), Arbeidararnir sjálvir eins og áður. til arbeidararnar í Lopra um mánaðin skulu kosta seg Úr útheiminum frættist um ræðuligan harðskap í Týskalandi. 3 kommunistar skulu lata lívið fyri Í rópa Hitlers høvdingarnir. Allir kommunistar nasist, | | javnaðarmenn og | riknir úr almennum sessum og Hitler-»buldoggar« settir fstadin. Ikki dómarar sleppa at sita, um teir Hin stóri spurningurin er: kemur keisara- veldið aftur á pallin? eingong landsins hægstu | ikki eru nasistar. Kina mennist í stridnum móti Japan. Kina- menn hava vunnið í leirri sein- astu líðini. Ansvarhavandi blaðstýrari fyri Suðuroyar-síðuna: P. M, DAM A 2