týsdagur 4. apríl 1933síða 2

ze" rap Få + 4 1 ret A lo" 3 FE Og síga vit takk fyri í dag við harre Peter Poulsen, sum í summar, um lívið verður og heilsan, ætlar aftur at fara Í holt við foroyskar kennarar og læra leir at verða førar fyri at læra av sær, hver í sínum sókni. Moldin. Í grein »Fiskivinnan og jørdin« í >Foroya Social-Demokrati« nr. 11 í ár mæla tygum, harra blað- stjóri, menn til at sela framm hugsan sína um, hvat gerast kann her í Foroyum viðvíkj- andi spurnanin: fiskivinna— jarðabrúk. Tað skal ikki sort av kunn- leika til — bæði ein og annan vegin — at handfara eitt mál sum hetta. Og slíkur kunnleiki hýsist ikki hjá mær. Men sum heild haldi eg meg duga at síggja, at vit ikki eru stórt longri enn í byrjanum til at fáa nýtslu úr „Foroyum uppi á landi“, og lá helst úr moldini í landinum. Í tí skili skrivaði eg í >Varð- bind NII, hefti »Føroyar, land okkara“, an«, 1—2, eina grein har eg bar framm, at land okk- ara í mold síni eigur eitt sov- andi rikidømi, sum tað stendur til okkara at vilja vekja upp. Fiskiskapurin er hettar hevur verið sagt so mangan og so ytarligt, at tað er vorðið til reint tvætl — ein vinnuvegur, vit ikki kunnu vera fyri ultan, men tey undanfarnu árini hava sjónliga sýnt, at fiskiskapurin einsamallur ikki evnar at bera Føroyar uppi. Londini, tjóðirnar mugu sum revurin hava fleiri úthurðar, at ley ikki skulu verða innitypt. At finna vinnu- lær nýggju leiðir umframt tær gomlu al rekja sum landsvilkorini geva líkindi til, ræður tí um hjá okkum ollum. Tað tykist ti betur at vilja so væl til, at einki land er so illa fyribúgvið an náltúrunar hond, at tað bert eigur ein veg til fólksins lívs- uppihald. Nú er jarðabrúkið, nýtslan av moldini, ikki nokur nýggj vinna, landsins Men vinnan tvørtur ímóli, tað er upprunaligi vinnuvegur. ístaðinfyri at hendan skuldi verið ment og røktad javnliga frameftir í sambandi við hina innsiglandi tíðina og hitt økjandi íbúgvartalið í land- inum, er hon svikin á so mangan hátt, meðan oll ley bestu evnir, vil eiga, eru logd til sjógvin staðinfyri. Tað málli til at venda eyguni aftur hendan verið komið at líð vegin men á ein størri og meiri víðsýndun hált enn verið hevur. Um hvussu helta royniliga skal gerast, bæði tí minna og tí storra jarðabrúkinum til frama, hava aðrir enn eg betur skil á. Men vit mugu fyrst hava eitt greitt fyri okkum: Kann hin føroyska tjóðin frill og óbundin fremja eilt starv ti; at skapa lað mesta og lad besta fyri landið burtur úr ti foroysk; moldini, lúið eigindómsrætt- urin(1) og veldi yvir helming- inum av hesi mold liggur uttan- fyri Føroyar? Tað sá út sum um javnadar- menn einaferð hildu, at hetta Ella var tað ikki í álvara at teir á sinni settu tað var ein bági. uppskot framm í løgtinginum, at løgtingid skuldi útltala, at tingið skuldi fáa í hendur hag- reiðingina av tí foroysku jørdini, sum danska ríkisveldið situr omaná? Víst var uppskotið — so lítil- látið sum tað var — felld til jarðar av hinum báðum flokk- unum. Tó, — er eitt mál av sanniligum lýdningi, eiga menn ikki at gevast, um leir lapa bæði í fyrstu og aðri atlogu. Nú hevur verið tøgn síðani. Er tað ti, at javnaðarmenn hava aftrad seg og eru farnir at halda, at Føroyar kunnu varðveita land- vinnu sína eins væl, antin ræðið yvir helminginum av landsins jord liggur í Keypmannahavn ella heima í Foroyum? Ég biði »Føroya Social-Demo- krat« sum eilt ærligt blað greiða frá, um javnaðarflokkurin hevur lagt hesa sak niður með alla. biði eg Um so er, vinarliga eisini um at frætta: hví. Hella er jú eingin smásak, — antin tað er so ella so vorðið við henni! Sverre Patursson. Landshandil. III. (Framhald). Tá »Krossurin« og aðrir — eisini undirskrivaði — í fjør rópaðu varskó; tí vil sóu, at landið var í vandi, tá var ein innsendari í »Føroyatidindi« so helt útgerðarmenn fyri, at ósmæin, at hann neyðhjálpin til Sallvandsind- var eins og »en sprejining<. Hvar er nú tann »store Vovehals«? Nú kann hann og aðrir afturhaldskroppar rælta seg eftir sum landið hevur tapt. >Hvor er nu den Sne, som faldti Fjor«? Men afturhaldsmenn sita heitir og flógvir, meðan fiski- menn nú standa kaldir og vátir og slreva fyri at fáa fisk aftur til lands. Hvar er kavin sum var í fjør? Tann milliónin, sum fór tvørt fyri í fjør, kemur ikki aflur; men vit hava ikki ráð ár milliónir í eftir ár at tveita skarnið. Og lí mega vit Føroy- ingar inn á ein auðra leið. Tí okkum burtur mega vit venda frá lí privatkapilalistiska syste- okkum inn á javnaðarleiðini. Men lætt al system og minum og halda líverri ikki so tveita eilt tað er gamalt eitt burtur koma inn í nýtt. Her má gungast fet fyri fet, fyrst keypslu- og sølufeløg í hvørjari bygd, eitl stjórnað av løgtinginum. Foroya síðan landsfelag, ið verður arbeiðarar hava nú eitt megin- felag: Foroya Arbeidsmannafel- ag. Fáa arbeiðararnir konlanla løn, komið í lag á sum nú er Tvoroyri, so fer at bera til al stovna arbeidsmanna brúksfelog um alt landíð, soleiðis at meg- infelagid keypir vørur í stórum — í heildsølu — og sendir tær | út til bygdafelogini. Fyri at teirri milliónini, | spara farmagjald, kann megin- felagið skipa soleiðis fyri, at vørurnar til Suðuroyar verða upplagdar í Vági og á Tvøroyri, og til Norðuroyar verður upp- lagt í Klakksvík o. s. fr. Foroya Fiskimannafelag hevur limir í hvorjari bygd her á landi. Hetta er av sonnum eitt landsfelag. Tað ber tí væl til hjá hesum felag at taka vorur í stórum til felagslimirnar og onnur, ið vilja handla við tess sølubúðir. Sum nú er statt kann hetta tykjast torfort, tí fiskimenn fáa ikki teirra pening frá keyp- reiðarum — monnum — fyrr enn árið er ummi ella seinri, Tessvegna kann einki brúksfelag selja teim verur; tí neyvan er felagið ført fyri at steðga eftir peningi í so langar tíðir sum Her ífall menn okkara skulu loysast úr her er tala um. má lí annað skil koma á, fiski- , ti ræshafti, teir nú eru bundnir í. Foroya Fiskimannafelag má allso samstundis, sum felagið gerst keypslufelag, gerast solu- felag eisini; lí tå fyrstani hevur felagið virði fyri tær verur, fluttar. Hesa ferð skal eg íkki greiða út sum inn í landið verða í æsur, hvussi eg havi hugsað mær hetta til, men kanska høvi ferð. láið stjórn Fiskimannafelagsins kem- verður til tess eina aðra Eg skal bert peika á, at ur á samt um at stovna keyp- slu- og solufelag, kann stjórnin vera vís í, at fiskimenn allir sum ein standa aftanfyri, og eisini kann stjórnin vera vís í, at menn víða hvar um landið vilja seta pening í eina slíka fyritøku. Soleidis slendur alt á stjórnini, nær hon vil byrja; t saman við góðum monnum, ið pening eiga, og ollum foroyskum líkindini so hátt fiskimonnum lad á kann ynskjast. eru g60, sum nakran Teir tveir politisku flokkarnir sjålvstyris- og sambandsflokkurin hava nú í 27 ár togast um sjálv- stýri og samband. Mær kemur tað nakað fyri, sum lá ley sita og toga í eilt ella annað. Latum okkum hugsa okkum, al tveir óvilar sila og loga í eina gamla, skrædda harmoniku. Upp og aftur — út og inn — Soleiðis hevur politikkurin verið fordur brátt eill Vinnilívið! Hvor hugsar um tað? lað útlendskir einki hopi í nokrum. DÚ Í mannaminni. Tað; má ganga, sum best kann. ZOg so eru millumhandlarar og sakførarar lagstir á avrodini. Beinaræðið er lad einasta, ið eftir liggur; tí har vinnur eingin tønn á — ella kanska eingin skoytir um tað. Ellu — hver veit — kanska kjøt veksur aflur á beinaræðið? …”… Vit minnast jú um søguna bukkarnar hjá Tóra gudi. Teir vórðu fleiri ferðir pidadir — og altíð vaks kjøt aflur á beina- ræðið. er der Hanb«, sigir ordatakid, »Saa længe der er Liv, Enn ana Føroyingar, og hvor veit, nær leir næstu ferð eru so frægir, at teir kunna pidast av nýggjum? »Mens Græsset gror, dør Horsemor«, sigir orðatakið og meðan privat-kapitalistiskir afturhaldsmenn sita við róðrið her á landið, verða okkara fiski- menn pidadir ferð eftir ferð — eins og bukkarnir hjá Tóra gudi. Fet fyri fet mega vit gange fram; if ræður um at stovna keypslu- og sølufelag í hvorjari bygd. Foroya Arbeiðsmannafelug og Foroya Fiskimannafelag mega her ganga hond í hond at stovna hesi bygdafeløg, ið ganga saman í eitt meginfelag — landsfelag. Meginfelagið má leggja fiskaplass og byggja turkihús í teim pláss- um, hvar líkindi er til tess. Fiskimenn mega, allir sum ein býta teirra part frá og avreiða hann (il turkihús, ley sum landsfelagið hevur latið gera. Landsfelagið selur fiskin og keypir vorur aftur fyri peningin. Á tann hátt fáa fiskimenn hægri prís fyri fiskin og bílugari vorur. Á tann hátt sleppa okkara ar- beiðsmenn og fiskimenn frá at foða keypmenn, millumhandla- rar og sakforarar o. s. fr. Sam- stundis mega oll feløg her á landi, fyrst og fremst Foroya Arbeiðsmannafelag og Foroya Fiskimannafelag, gerast social- demokratisk felog, sum seta teirra egnu menn inn á ting al skal skipa fyri, hvussu víðari farast fram. AL okkum tørvast ein útsending í Miðalhavlondum er allmannakunnugt. Eisini er lað stjórna eyðsæð, at løglingid má Foroya keypslu- og sølufelag. Av lí, eg her havi framsett, voni eg, at øll rætthugsandi folk geva mær rælt í, at javnaðar- menn ikki ætla al innføra mono- pol eins í gomlum dogum. Okk- ara målstødumenn royna at ræða fólk við slíkum skrymsl- um; men valt svik svíkir seg sjålvt«. Vónandi síggja okkara landsmenn brátt, at vit av sonn- um slevna frani móli frælsi, javnaði og bróðurskapi. J. H. Danbjørg. Úr ymsum bygdum. Miðvágur 23.—3.—33. Fiskiskapur. Her í Miðvági vóru bátar úli seinasta månadag. Teir veiddu væl, og komu bátar upp til 29 centnir, og hevði her ivaleyst bara veðrið hevði Men alla fiskast væl, verið til tað. viðrað her hevur ikki hesa vikuna uttan mánadagin. — So ólaga- r ligt vedurlag sum f vår minnist i fåur; men her f Vågahavinum er eisini ein annar bági enn veðrið fyri okkum, sum nýta sneri, og tað er leir bátar sum nýta línu. Teir gera stóran skaða fyri okkum, og sum nú gongur til við fiskiskapinum, lå summir nýla línu og summir snøri, fer úrslitið at verða ringt. — Hetta fer ikki at bera lil, og endin verður, at linubåtarnir gera so miklan skaða fyri snøri- bálarnar, at Vágamenn til endan eisini noyðast at fara at nýta línuna. Men tå kemur onkur al fáa lítið, tí tað verið roynt fyrr, at allir hevur nýtt ikki fiskurin stendur, hava línu, og lað visti seg, at bar til. Har, er so trongt, at allir komu at seta um eina leid, og har var alt f einum vasa, Ein båtur fekk línu og fisk hjá einum ødrum inn hjá sær, og soleiðis gekk tað eina langa tíð, til allir komu á samt um, at lína skuldi ikki nýtast um teirra fiskileið. nýla línu, so verður okkurt ljótt, og Fara nú allir aftur at so kanska teir, sum nú nýta hana, ikki fáa mikla nyttu av henni, lí onkrum kemur at gang- ast illa, um línan aftur verður nýtt. Tó »mangt er í neyðini nytt«, sigur orðalakið, og nakað mugu vit Vágamenn gera, um vit skulu taka lut í fiskiskap- inum, og tad mugu vit, um vit skulu liva. Fiskimaður. Um fiskiskapin. beint nú við ein Vit mann úr eini sunnanbygd, og tosadu gramdi hann seg sårliga um, at båtar koma vid linu og gera stóran skaða, har bátar nú í langar líðir bara hava brúkt snori. — Meðan leir á línuni kunna hava ymisk slog av agni, t. d. teir, sild, oðu og goggu, hava lað eina agnið. Soleiðis, og eisini á snorini brúka, bara annan hátt, er tað ein stór skom fyri hesar menn við línunum at koma og gera skaða hjá teirra landsmønnum. »Ein og hvor er sær sjálvum næsl«, siga menn, tó er hetta eilt orðalak, sum hevnir seg stórliga manga ferð. — Tað sigst mest at vera Kvívíkskingar, ið hetta línubrúk hava fingið í lag nú á hesum dogum. + Baadfører Ole Joensen. í. 8./6. 76. d. 31./3. 33. For alle os her paa Klaksvig Sygehus og Befolkningen i Læge- distriktet, vil det vække dyb Sorg, at Ole Post sidste Aar Ole Doktorbaad ikke eller i de mere er i Live. Jeg kender ham kun gennem knapt 2 Aar, men jeg har i den Tid lært at værd- sætle ham, som den ideelle Fører af en betroet Baad. Altid hurtig, altid paalidelig, altid der Grund dertil, men heller aldrig forsigtig, naar var bange. Naar det var værst pleje- de han al synge. Han var umaa- delig omsorgfuld for de Syge, særlig syntes han at være gode Venner med Born. Han sejlede gerne on lang Omvej for at faa rolig Sø, naar Patienter skulde transporteres. Det Dokterbaad Ole flere Aar Mand. Han var ofte syg, men passede sit kom ikke uvenlet. har i været en mærket Arbejde alligevel. Og dog vil Sorgen nu være stor alle Vegne, en Plads er tom, som det bliver svært at fylde ud. Jeg er selv sengeliggende og kan ikke vise ham den sidsle Ære. Modtag derfor, Ole Joensen Doktorbaad, mit Farvel paa den Maade, Svend Kofoed. Kredslæge, æn