týsdagur 4. apríl 1933síða 3

Í | | i É Hvar er skyldin? Dámar tær skilið, sum nú er? Tú kanst ikki kasta mann- skupinum á skútini fyri, at skeiv kós verður sett. Skiparin, ið sett hevur kósina, er einsamallur um ábyrgdina fyri mannalívini innanborða. So er á skipi og so er við allari skipan, frá teim hægstu — viðurskiftum Lil tey smæstu og lægstu: stýrislagið — stjórnin ella stjórin — hevur ábyrgdina. Hetta er einfalt. Tá ið lalan er um andsvar fyri skilið í verðini — kreppuna — skuldi verið ilt at bronglað og flokt tað burtur millum allar tær óendaligu mongu kurlingar í lívsins hovuðsstreymi, hvers gongd og hållarlag er treyluð og avgjørd av leim kreftum, ið valda og stjórna á foldum. Men hvussu greið og sjálvfylgjulig eins skuld stendur ritað, vil skyldnarin — brotsmadurin — sleppa sær undan, leggja skuld- ina á aðrar. Og tað eydnast ofta — vil kenna søguna um smiðin, ið varð hongdur fyri bakaran. Spurningur um skuld og íkki skuld fyri standin og skilið á foldum er eitt spursmál um, hvor ið hevur rátt. Svarið er ikki at misskilja — hin sterkari, kapitalisman hevur rált frá áraldsdogum. Einaveldi, diktatur, stórmannaveldi, ella hvussu nú allir kapitalismunnar stýrisháttar eila, hava stýrt verð- ini, síðani mannaættin kom á hana. Hesin styrishåttur hevur ábyrgdina fyri heimsins kreppu og Oskil. Bøkur, drjågvar og kundu skrivast — eru skrivadar — um hetta styrislag, ið aftur og aftur hevur borið manna- ættina út í ragnarokk fyri milli- ónir av menniskju. Vit hava lýst og vilja framvegis royna, so trætt vit orka, at lýsa brekini í hesum stýrislagi. Í hesi grein skulu vit ikki ganga longur enn Hygg at, hvussu skilið langar, at siga: hevur verið undir kapitalistveld- inum gjøgnum ftíðirnar! Hygg at skilinum her á landi! Hygg al verðini, hygg at standinum kring heimin f dag: frælsid — friheitin — verður avlikid, boksluð niður, talu og skrivi- loyvið verður sytt, t. d. í Italiu, Týskalandi. Ov mikið av ma- skinum til at framleiða og gera klæði, búnýtir, hús og skjól fyri oll heimleys — tó eru milliónir húsleys og mikið av mati milliónir Få mislrivnast i av menniskjum klæðnaleys. Ov korlini = ganga svangar, hungra, svolti. Milliónir og aftur milli- ónir av menniskjum hava bannað kriggi og menniskja oydan — kortini heldur tað kapitalísliska stýrið á við al reka til bardaga og eggja og kríggj. Dámar tær hetta stýrið, vil lú framvegis hava verðina so vorðna, so legg allar árar um borð fyri at niðurrógva javnað- armenn, ið banna samfelags- skipanina, sum hon er í dag. Men dømir títt rættvísi hella kapilalistiska stýrislagið í sand og øsku, so legg út við javnað- armonnum kring heimin. Tú ert ein orkuleysur einari, ger ongan mun, sigur tú kanska. Men tað kanst tú ikki siga. Hitt stóra herrópið er, al einstakl- kring taka saman og gerast ein ingarnir heimin hendur stórmakt, ið orkar at taka ráns- mannastýrið av dogum, so al menniskjuni ikki skulu doyggja í svongd og kulda í eini verð, hvar ið er almikid av ollum góða til malna og klædua. Men so leingi sum einstaklingarnir standa hvor sær, situr kapila- ÚR SUÐUROY lismunnar ránsmannsveldið framvegis í hásætinum — og skúmar róman, meðan fjøldin nølrar í neyð og vanda. Hví? Hetta lítla orðið ljóðar hvørja ferð, nakað er á vási, nakað hendir, ið fellur okkum mein- ingarleyst. Men hví er ofta ilt at svara, hóast virkningurin av teim illu hendingum og gerðum oftani er meir enn kenniligur. Roturnar eru djúpar og illar at fáa fatur á. Tær eru sum røl- urnar á teirri herviligu kreft- sjúkuni, vaksa og nørast í loynd- um, til tað er ov seint og deyðin er vísur. Hví er so stalt í verðini, hvussu ber tað til, at heimurin aftur nú — so stutt aftanå verð- aldarkríggið — netrar í krígs- larmi? So spyr hin skikkiligi almenni borgari. Mong verða svarini givin. Flestu, ell ley, ið eru bergtikin av tankanum um persóns-, bygdar-, býar-, lands- og ríkisstórleika, at vera nakað særmerkt og stórt yvir ødrum — ley ganga ullan um kjarn- una í hesum álvarsama spurn- ingi. Teirra svar eru vanliga verjusvar, ein beran í boturflaka fyri tann »ringin«, ið liggur innanfyri teirra interessur. Fægstu evna at síggja ella at leita eflir tí verunliga sannleik- anum, tí tey í sær sjálvum ikki vilja ganga við til eitt skil, ein frið, eina samveru uppá jevn kor, javnar lívstreytir. Fåur og fækstu — eisini millum hin minna flokkin — vilja vidganga, at heimurin er deyðasærdur av kapitalismunnar kreftrótum, at lað eru einstakir samvilskuleysir kapitalistar, kapitalisttrustar, ið r senda sínar eilursprænur Í mannahjørluni, fyri so sum flensandi úlvar at kunna róta og grópa at sær, tå id brandur er komin i. Nú logar krígsbrandurin í eystri. Hví? Aftanfyri valin finna vil ein mann, ið eitur Hachiru- mon Mitsui, kanska verðaldar ríkasti maður. Hann eigur eyst- urlanda stórslu våpnasmidju, ræður yvir stálvirkjum, petrol- jiumssamtøkum, ravmagnsvirkj- um, fljúgvumaskinusmiðjum, fjallavirkjum, bankum, handils- felogum, reiðaríum, ávísum 0. s. fr. Hansara makt røkkur ikki bert yvir alt Japan, men er al finna alla steðs, har hin guli maðurin býr og langt har út um; í Korea, Peking, Shanghai, Hongkong, Vladivostok, Mand- shuriinum, Philippinunum, Ha- waii kenst hansara almektuga hond. Yvir 60 procentum av ollum Japans handli er í hans- ara hondum. Hesin maður >spe- kulerar« í fólksins fåvitsku, ónd- skapi, neyð og vesaldømi. Hann hevur sínar sendisveinar úti millum Kinesarar, Russarar, Amerikanarar og í sjálvum Ja- pan. Teirra verk er at eggja londini upp móti hvørjum ødr- um: Japanesararnir skulu hava lond fyri sílt yvirskot av fólki — Kinesararnir skulu nokta Japanesarunum at koma inn í leirra land — Russarnir og Amerikanararnir skulu verja leirra inleressur í eystri o. s. fr. Milliónir og aftur milliónir rindar hesin maður sínum ófriðaíbirtarum. Kríggj, kríggj, ljóðar í heila og barmi Milsuis. Kríggj er ríkidomi fyri hann. Allar hansara vápnasmiðjur og virkir fáa við einum kríggi al- mikið at gera — og um prísin verður ikki talað — og vinnur Japan, sum hann trýr, er hans- ara rikidømisveldi fest og okt. Eins og teir ymsu krigsvåpna- kongarnir og aðrir peningamata- dorar elvdu hin stóra verdaldar- bardagin, kríggið millum Tyrkiu og Grikkaland og millum Para- guay og Bolivia, soleiðis er tað eydnast Mitsui at tendra krígs- brandin í eystri — og undir við honum taka teir europeisku og amerikansku kapitalistarnir, ið eru vísir í at fáa ein part av rovinum. Tað er ikki fyri fáar milliardir, teir longu hava latið yvir hav til teir gulu. Hvussu leingi skal lað eydn- ast hesum yvirgangskroppum at ofra lond og menniskjur til gutin Molok? Akvegurin millum Fåmjin—Øravik — LÍðina — Tvøroyri. (Framhald). Eftir ti, framanfyri er ávíst, er synd at siga, ut rættvisi hevur ræði, lá ið saman verður borið Føroyar við hini amtini í danska ríkinum. Ella er skuldin hjá sum okkara monnum? — Ræði og ráðini eru ikki munamikil, tess verri — men viljin hevur roynst minni fyri okkum hesi megin land. Vit kunna ikki bíða longur, men krevja. Okkara álitismenn megu royna lað leir orka — og krevja Danir, at sømdir. veila okkum Nú er, sum kunnugt, hin vid- gilni finansplánurin til viðgerð- ar; hvat ið so kemst av skafti, spyrst, sum annað. — Tað pláss, vera stalt í Foroyum, ollum ríkinum, viðvíkjandi vegi, er óivað í Líðini. Her er iliga eingin vegur, saknurin, sum rímiligt er, ógv- uliga svárur, jú: Hann, i best, hvar hvar verst man allso í nevn- og kennsl men orðið sigur skónum er, veil hann treingir — eingin gevur sær far um hetta; men stakkals fólk, ið soleiðis skal verða viðfarið — hvar í lí víðu verð munu skúlabornini ganga grópandi gjøgnum dýki og feni fyri at sleppa til skúlan sum her, og ikki er at undrast á, um menn ikki tora at lata síni lítlu børn einsamell (il skúla, tey kunnu jú sokka niður ella okkurt annað kann vera til bága, lí hver veit, hvat henda kann, tá tann illa stundin er? Lidin er at kalla oll tradir; tað fyrsta húsið, ið bygt varð, er o. u. 18 ára gamalt; leingi gekk, áðrenn húsini fóru at norast fyri álvara, men so er vaksið innan Háls, at nú eru húsini 16, og líkindi eru lil at talið veksur fyri hvort ár, sum fer, so her er ein nýggj, vónrík bygd, ið mennist og tekur til í hvorjum. Høvdu nú menn verið so beinasamir at lagt ein fgjøgnum Líðina, so hevði tað verið fólkinum, ið har býr, til størstu nyltu, og til heiður og sóma fyri teir sjálvar. Nógvir av Líðarmonnum søkja veg av trødni kann maður liva; ikki man tad altíð vera so nossligt á vetrarlíð í myrkri at rógva um fjørdin, og í hesum fori hevði vegurin ikki minst verið til nyttu, tí munur man tað vera á at sela seg á »cyk- neyvan ilin« og at rógva í ringum veðri. Eg vil mæla til, at teir ráð- andi gera nakað her; roynið at søkja um studning til arbeiðis- ella neydhjålparar- heiði, tå ein tað, ein loysishjálp roynir kann, gerst ikki meir, og so er hann umborin; so leikar teirra æra á, um leir veita nakað ella ikki. — »Mangt umskiflist á mannsins ævi,< segði Tróndur gamli. Hetta orðatak kann ikki longur verða undantak, tå ið lalan er um millum | Fåmjin Her tørvar umskifti og tað skjolt og brátt. vegsamband Oravík—Líðina— Tvøroyri. Ørvingur. „Forstanderskabs- | medlem” í Hvalbæ | hevur f »Dimmalætting« av 11. í h. skrivað hann nevnir »Berigtigelse« av eini at- grein, ið finning í hesum blaði av, hvussu framm er farið vid vegarbeið- inum í Hvalbæ. Skotini til min er hitt vanliga møsni umberi at eg sigi so um mína »direktørløn« (sum eg fekk minsta parlin av). Hetia brikslid havi eg so ofta tikid av fótum, at eg hesa ferð kann lata tað fara og unna »Forstander- | skabsmedlem« og ødrum tað til inntil teir hava fingið Okkurt tuggu, gænir av ti. skal hin svungi hava. lalan er Atfinningin, ið um, var ikki spunnin úr kalla niðurskrivað eftir einum arbeið- egnum harmi, men al orðrætt ara í Hvalbæ. Tað skuldi ongan glett meir enn meg, um einki var at funnist at hjá arbeiðar- unum viðvíkjandi vegarbeið- inum. Men tess verri tykist lad | so nevnda »Derigligelse« ikki al kenna evna at rætta so, at vil okkum vísan Í, at rætt og rætt- víst er atborið móti arbeiðar- unum. | Tað kann vera, at onkur hevur fingið la límanslon, ið | »Forstanderskabs- sigur frå. Men hví timanslønina tað heiðraða medlem« dylja úrslitið hjá tí lægsta ? Vit skilja, at Hvalbiar sóknar- stýrið vegna tær ringu tíðir ikki leggur sínar */x til av tí jåttada vegpeningi. Men hevur sóknar- stýrið útboðið vegarbeiðið til ar- beiðararnar, soleiðis at teir hava fingið hitt reina tilskotið frá logtingi og stati. Um ikki, er tað harðliga at átala, tí hesin logtingsins og statsins peningur er ikki einans ætlaður til vegin, men sum ein kreppuhjálp til ar- beiðararnar í tí tronga vetrinum. So sum vit skilja Hvalbíat arbeiðarin, hava arbeiðararnir ikki fingið vegarbeiðið goldið við ollum tilskotinum. Hetta vil og merkja vit framvegis sum blóðskeirt og órættvíst móti leim »Forstander- åtala arbeiðandi — (il skabsmedlem« hevur prógvað annað. Vit kunna less verri ikki lova tí heiðraða medlem« treytaleyst at tiga. Vil »Forstanderskabs- sær arbeiði á Tvøroyri, tí bert | kenna tað sum okkara skyldu I at åtala allan órætt, ið viður- ferst arbeiðarunum og fiskar- unum, annaðhvert tað nú er á bygd ella í býi, í sóknarstýrum ella í býráðum og á tingi. Hesa okkara skyldu vilja vit royna at sum Vit lúka so ágrýlisliga, kunna og orka. Ábyrgdarmaðurin fyri Suðuroyar-síðuna. Tíðindi. Tvøroyri. tíðindi år Ís- Tessverri landi ikki frá slórum fiskiskapi. siga Veðrið hevur verið ólagaligt, men fiskurin hevur staðið illa fyri snørinum, meðan trolarar- nir og línubálarnir hava fingið hópin. »Standard« er komin inná Vestmanna við brotnum krum- tappi. »Mathilde« er eisini komin í havn við brotnum krumtappi. »Vikholm« komin inn vid sjåk- fiskað 11000 komið í havn við fiskað 53000, um manni, »TjaldriO« smeltadum leigi, Arbeidsloysi í Danmark var í procent: dec. 31: 32,2; nov. 32: 42,8, og trotabúgvini og tvangs- selur vóru: dec. 31: 298; nov. 32: 458; dec. 32: 361. Rusland og England eru komin til sættis um »lever- ing« av russiskum timbri, men Kanada mælir harðliga móti hesum sáttmála, ið tað sigur stríðir ímóti Oltavasåttmålanum millum tey ensku >imperulond- ini« hvor høggur móti ødrum. Kreuger, stórljóvurin mikli, »svindladi« 935 milliónir burtur minni kundi »dugl«! Danskir javnaðarmenn vunnu 24 býráðs- og sóknar- stýrislimir við kommunuvalini nú um dagirnar eir og radi- kalu høvdu stóra framgongd, meðan vinstraflokkurin tapti i stórum. B. & Wain, hitt gitna danska virki, er å húsagangi, hevur tapt yvir 33 milliónir seinasta ár. Virki verður ló hildið fram í minni muni. Aður arbeiddu har um 10.000 menn, nú verður at byrja við bert 2—3000. Alt sorlast í teirri kapitalistisku arbeiði fyri rembingini kring heimin! Hitlers menn í Týskalandi og Eysturríki hava uppi at leggja hesi bæði ríkini saman. Samstundis skal Musu- lino gera gerdabyti við Jugo- slavien soleiðis, at hann skal hjálpa Jugoslavien móti nábúa- slalunum, ímóti at hetta landið gevur stór rættindi til Italien og í ollum gera felagsskap við ti. Krúttunnan er full ein lítil neisti, so stendur Europa aftur í ljósum loga! 3 bumbur vóru um dagirnar frá einum farandi bili tveiltar frammanfyri Hitlers bústaði. Men álopið mis- eydnaðist. Hitlers lív ella út- ruddan av ollum frælsi í Týska- Kommu- landi er spursmálið. nistanna hevur fúka dagliga sum grasið av gróti. Slík eru brøgd hins ypparsta skapning Guðs! Ansvarhavandi bladstyrari fyri Suðuroyar-síðuna; P, M. DAM HR