týsdagur 2. mai 1933síða 3

Á Hvat forðar føroyskum javnaðarhugsandi monnum at fylkjast? I. Tað hevur verið athugaligt at fylgt ordadråttinum millum teir báðar vinmenninar Kallsoy og Danbjorg. Í høvudsheitunum, Í teim socialistisku hugmálunum, tykist = Kallsoy íkki at vera ósamdur við javnaðarmannin Danbjørg. Tað kundi væl ikki verið oðrvísi. Sum vitugur mað- ur kann Kallsoy ikki bera seg annarleiðis í skrift, enn hann er í talu. Frá tingstarvi kenna vil hann í lyndi góðan javnaðar- mann. Frá veljarafundum fram- fólkalings- hann manundan seinasta vali kenna veljararnir sum javnaðarhugsandi mann. Hvor er so munurin millum Kallsoy og javnaðarflokkin? Lyndismunurin viðvíkjandi javnaðarhugmálunum tykist, sum sagt, ikki at vera stórur, ikki størri enn at hann og javn- aðarmenn kundu fylgst. Munurin, sigur Kallsoy, liggur í fatanini av, hvat ið er neyð- turvulig mannagongd í tí polit- iska bardegnum her á landi. Vil megu siga, at hesin mun- urin er torskilin, so torskilin, al vit ikki duga at fala hann. Vit kenna okkum illa vid, alt so er, ti óivað er Kallsoy ikki einsa- mallur á hesari skilnadarstødu. Hópur av bæði sjålvstyris- og sambandsmonnum aftra seg av somu grundum sum Kallsoy við at:fylkjast vid javnaðarmonnum. Jú storri málið er, tess lyngri fellur 1ad at:vila sær at standa í stríði við mann og menn, sum eftir skapi og lyndi av sønnum átta at tikiO brødratak við einum. Landsins og fólksins frami er eill so stórt mål, at vit halda, at menn í hvorjum falli skylda at royna at koma til botns og fulla fatan av hvørjum ødrum og vila, um vit ikki síggja troll, har eingi troll eru. Umberið at vil siga so. Men hann, ið ikki falar ein spurning, tað ið talað verður um og vist á, er ofta skjótur at halda, at tað er ein sjónvilla, ið skilir. Hella er eis- ini okkara ætlan viðvíkjandi hví javnaðarsinnaðir menn sum Kallsoy og aðrir ikki kunnu fylkjast í lí foroyska javnaðar- tvorturímóli oksl við aftur- hava la flokkinum, men standa øksl um haldsmonnum, sum lívsuppgávu at: andrógva javnað- arrorsluni her á landi. So statt halda vit tud óbeint av Kallsoy at leggja niður greiða er komin á, hvat ið er, sum skilir. Vit vilja tí vóna, at Kallsoy eina ferð enn tekur til orða í hesum bluði fyri al okkum »blindu« at fala hansara slødu ímóti okkum javnadarmonnum, hóast sum sjálvur sigur seg at vera javnaðarhugs- andi maður. Vit ikki bert rokna við, men kenna okkum vísan í at hansara vera orðaskifti, áðrenn hjálpa hann, sagt, , javnaðarhugsjónir viga so nógv hjá honum, at hann, um hann verður sann- aður í at hava sæð troll hjá okkum, leggur saman við okk- um og sleppur sær úr tí hafli, hansara stridsmegi fyri javnað- má vera bundin standa fylklur við javnaðar- arhugsjónum av við al mólstoðumonnum manna. Sjålvstyrid fyrst, sigur Kallsoy. Hetta er eill sum hevur ljóðað nógv og leingi. Men tað hevur bert lann vansa, at tað lykist at vera ov torfort hjá sjålvstyrismonnam at greiða, orð, hvorja merking og hvønn tydn- IR 8U ing tad politisk hevur fyri okk- um Føroyingar. Loysing kann sjålvstyri sum heild neyvan vera. Um tað var tað, vildu sjålvstyrismenn fylkst við loysingarmonnum. Fult fíggjarligt sjålvstyri kann heldur ikki vera aðalmálið, av tí at flokkurin enn, so gamalur hann er, uls ikki hevur borið framm nakað fullfíggjað grund- arlag fyri fíggjarligum sjálvslýri landsins. Flokkurin hevur tvørt- urímóti verið við til at beint fyri stórmálum, ið hava miðað ímóti at veita loglinginum mun- andi innløgur. Hetta er sann- leikin. Kallsoys orðum at Þaðal- mál sjålvstyrismanna er at frí- gera Føroyingar fyri alla bidd- aragongd< eru ti — í samburð við flokksins figgjarpolitikk — ill at skilja — ultan so er, at sjálvstýrisflokkurin meinar, al Foroyingar skulu gerast storri »askelar« enn teir eru og nokla sær uflrat ødrum (ad, ið teir hava við stuðuli frå ríkiskass- anum. Men henda leið fer ikki at bera til at ganga hjá einum fólki, id ynskir at vera f fram- burði, og sum hevur ov lítið frammanundan — og td kann lá heldur ikki vera meiningin. Eins og lað er góð javnaðar- manna hugsan, at hin sterkari skal hjálpa tí veikara, har ið hann ikki kann og orkar sjálvur, ásanna vit tað sum fólksins skyldu at royna at hjálpa sær sjálvt, so langt sum evnini rokka. Vil ásanna, at vil eru so få- veikir, at vit sum ljóð megu styðju okkum til eina sterkari. Og vit kalla tað ikki fyri vanvirðisliga biddara- gongd, tá ið vit, hin veikari, heita á statin, hin sterkara, og fáa stuðul har, ið vit ikki orka sjålvir. Hesa åheilan og studulin fáa vit í kraft av ti skyldu, hin sterkari hevur yvir fyri tí veikara, og lí rætti, hin mentir og gera vit, veikari hevur yvir fyri ti sterk- ara. Biddaragongd kann fyrst vera lalan um, tá ið vit biðja um nakað, vil orka sjálvir, men bera okkum undan al gera. Henda biddaragongd er ikki bert vanvirðislig, men hon er í slórum skaðilig. Tí eilt fólk mennistl og bånast einans við al royna sín máll. So statt vilja vit, sum ofta av Danbjørg framhildid, vera við til at:taka eilt hvort uppskot til umrødu, ið miðar ímóti sjålvir at hjálpa okkum. Halda vit so evnini røkka til at fara undir tær uppgávur og loysa tey mål, ið lalan er um, vilja vil fegnir vera við til at fremja tey. Men einans slemningsynski og leys »parola« er ov lítið at byggja land á. Lívsins lógir eru harðar. Verður ikki roknað gjølla við, hvussu evnini rokka til takið, ið takast skal, kann ein vera tikin av fólum, áðrenn ein veit av. Mannagongdin og útvikling- urin skuldi helst borið fram- gongd í sínum skildi. At tað, sum statt er, fara al- stórar virðir fyri skeytið, er eygsjónligt, og at vil kunnu gera nógv fyri at bota her, er eyðvilað. Hvat vildi landið ikki kunna vunnið við at líkið lands- handil við olju, salti, koli og kokes og ødrum stórartiklum? Hvussu mong hundrað túsund hevði landið, legtingið, íkki kunna haft Gl nytslu gjøgnum líðirnar, ífall = brunatrygging, bankvirki margarinuvirki og tí- líkt var í lingsins hondum? Hvussu nógv sterkari stóðu vil ikki, um okkara nalionalformúa var økt við kongs- og presla- jorðini? o. s. fr. Hetta er av sonnum mål, ið miða ímóti at stimbra okkum fíggjarliga til at yvirtaka uppgåvur, sum nú liggja ella standa í botni niðri á danatingi. Sambandsflokkurin og sjálvstýrisflokkurin kunna ikki heild samlast um al loysa hesi fíggjarmál. Ég veit, at Kallsoy og ymsir sjálvstýris- sum menn og sambandsmenn, ið eru halda við hevur javnaðarhugsandi, okkum, at tað storsta tydning at loysa hesi mál bæði skjótt og brált. Men lá ið so er, var tað so ikki líggjuferð betri hjá hesum monnum at staðið fylklir við javnaðarmonnum Í stríðnum fyri hesum stórmálum heflir av innanfyri heldur enn at standa afturhaldsfleirtalinum teirra flokkur. Fiskivinnan og jør0in. (Framhald). Menn hava skolið uppá at leggja toll á útlendsk eplir, og ein skilir væl, at slík uppskot koma fram; tí nakað má gerast, tað er skikkað við tolli, at hann dýrk- ivaleyst. Tó er tað so ar vørurnar fyri leim, lær skulu. So statt kann tollurin sigast at vera óræltvísur, og tað uttan maksimal- ið nýta verður hann prísur samstundis verður ásetlur — og lað átti hann at verið fyri langari líð síðan bæði á eina veru og aðra. Verður tollur Ð lagdur á útlendsk eplir og so maksimalprísur settur á tey for- oysku eplini, só skuldu líkindi verið lil, at:Foroyingar sjålvir kundu malskaffað sær við epl lúsund krónur fallið fara út av um, og g mangar statt sum nú kundu so niður í Foroyum, landinum. Høvdu vit Foroyingar lands- handil, so bar væl Gil at skipað soleiðis fyri, al ley foroysku eplini skuldu verið útseld áðrenn ållendsk vóru innførd aftur. Meðun talan er vert at neyna nakað, Sum menn um eplini er hava lalnd við meg um og tað er farmagjaldið fyri eplir her millum Her álli landið al hjálpt teim monnum, ið vilja selja foroysk tann háll, niðursell við minst helvtini. Teir, ið vilja fegin, ut »Smiril« skal tjena oyggjarnar. eplir, á at farmagjaldið varð stjórna landinum pening, og tað er væl hugsað; men lað, ið landið tjenar við høgum farmagjaldi uppá føroy- skar vørur t. d. kjøl og eplir, lað tapir landið aflur við rentu og rentisrentu; tí farmagjaldið dýrkar vørurnar so mikið, at menn heldur keypa frá útlond- unum enn al skriva norður um fjørd eftir vorum. Hvat ið viðvíkur jarðadyrking hevur tað verið heldur tvorligt at útrættað nakað til munar. Jørdin hevur verið all ovmikid pettað sundi.r Nú verður ló arbeilt uppá at saman. Hin ing« fer fram her á landi nú á dogum. Í hesum mongum ødrum, koma vil hundr- að ár aftaná aðrar tjóðir. Tá ið jørdin er savnað saman verður lagaligt hjá monnum at nýta hest og pløgy, og lá fyrstani savna jørdina sokalladn »ålskift- føri, sum Í kann gongd koma å uppdyrk- ing her á landi. Fyrr í tíðini høvdu bondurnir ikki neyðugt at pløga jørdina. Húskallar trutu ikki at fáa; nú er aðraleiðis, og tessvegna má dyrkingin moderniserast. Hella hava bøndurnir ikki dugað al fala, og hava tí latið garðarnar liggja í órekisskapi, meðan teir sjálvir eins og aðrir føroyingar vinnu við Ís- lands og strendur. Nógv ovslórur partur av land- inum liggur enn í haga. Eitt nú her í Suðuroy, hvat kann íkki hava leitað sær Gronlands fáast av góðari jørd burtur úr tí, sum nú liggur í haga. Enn einans ein brokpartur dyrkaður av tí, sum dyrkast kann; men akvegur fyrst og fremst má leggjast gjøgnum dalirnar fyri at dyrkingin kann gerast lagalig, sum eg í áðni nevndi, er ak- vegur lagdur úr Sunnbø til Loprara og framvið hesum vegi er hópur av traðum innlagdar. Eg havi hoyrt at akvegur skal verða lagdur vetur úr Lopra til Akrar. 1 fall al so et verður hópur av góðum dyrki- lendi har at fáa. Hesin, vegur er stødgadur á miðari leið og spell er at hin parturin frá Lopra til Vágs liggur ógjort; li Sunnbingar fáa ikki nýtt vegin til fullnar, uttan so er, at teir kunna aka líka til Vágs. Hevoi vegurin gingið líka til Vágs við næsta einum leymi á Akrar og einum til Víkarbyrgi, so kann eingin mela hvussu mikið av tradum, ið dyrkast kundu. Menn enn er er eitt mál, sum vert er at um- roða, og lad er spurningurin um, hver ið fær traðirnar, ið inn verða lagdar. Fáa bøndur og ognarmenn lraðirnar, ella eru tær roknaðar til ognarleysar menn? Hval henda spurning? Ein ella annar sigur lraðarlógin um biðist gera so væl at geva greiðu áðni nevndi eg á hesum. Í » bygdina i Vikarbyrgi. Har er stórur bøur; men hver eigur hann? Jú, ognarmenn í Sunnbø eiga størsta parlin av hesum bo, og lessvegna liggur ein stórur partur í órokisskapi. Fyri hundrað árum síðan var bøur Klova i Har mong stórur yviri Í kundu fleiri hús fólk kundu men har stóð einans Porkeri. slaðið, og livað har; eitt hús, og muðurin, ið har búði, álli lítið og einki av um. Hann flutti lí seinri haðani bon- frá, og hesin góði bour fall aftur til haga. Soleiðis hevur eisini gingist aðraslaðni í landinum, og lí liggur størsti parturin av landinum enn ódyrkaður. Skal nakað hopi verða í landbrúki í Foroyum, má hagin gerast at- gongiligur fyri ognarleysum sum hava at monnum, hug dyrka jorð. Her í Suðuroy eru so mong góð lendi, sum nú liggja í haga, at um tey verða dyrkað, kunnu í minsta lagi eini 3—400 neyt liva aftrat her í oynni. Tað er ti stórt spell, at oyggin liggur í so stórum órok- isskapi, sum hon liggur. Tað er ikki lí, at eingin hevur hug at dyrka jorð, tvørturim6ti. Nú et jarða- tråa ansurin vaknaður fyri brúki, og mangir ungir eftir at fáa eilt stykki av haga, sum teir kunna leggja inn til traðir. Tað ræður lí um, at lei menn, ið ráða í landinum — fyrst og fremst okkara løglings- menn — leggja alla orku sína í at gera korini hjá traðarmonn- unum so lagalig sum gjørligt. Fyrst má allur tann hagi, sum hóskar til traðir, målast sundur til húsmannsbrúk og í leggjast opin fyri einum og hvørjum, sum vil taka vid ein- um slíkum lendi. Harnæst má studningur veit- ast tradarmonnum í nógv størri higartil. lagalig at fáa. mál enn lán eigast eisini al vera Best var um tað allmenna inn- gyrðaði fleiri undir einum, tá hevði lað verðið húsmannsbrúk hópin bílugari fyri teir, ið við leim tóku. Menn kundu so fingið hesi húsmannsbrúk móti eini hóskandi árligari leigu, ið kundi verið ógviliga lætt at rinda. Men hovuðstreytin fyri jarða- dyrkan eru akvegir um alt landið, soleiðis at jarðadyrkarar lættliga kunna fáa selt tuð, ið landið gevur av sær. Her í Suðuroy er tað so laga- ligt, at tvær stórar bygdir, Vág og Tvøroyri, vilja keypa tað, ið hinar bygdirnar kunna selja, so til, bert akvegur verður lagdur um alla her ber ógviliga væl Suðurov. Men tíverri sær tað út til, at vit fyrstu árini. ongan akveg fáa tey Tað er við hesum sum við øllum ødrum, at »sein kúgv fær skitið gras Tað eru mong ár síðan, at akvegur varð lagdur millum Sand og Skopun, og nú er ak- vegur lagdur um alla Sandoynna. Ind er satt, sum orðtakið sigur, at »Vatnid rennur, meðan myln- Sandovingar arin svevurd. hava verið framskygdir, og leir hava ti vall framburðsmenn til teirra álitismenn á løgtingi; men vit hava ikki haft eyguni opin fyri slíkum. Akvegur um alla Suðuroy má vera høvudsuppgåva fyri allar Suðuroyingar, og lí ræður um at hava eyguni opin fyri, hvorjar menn vit sela til okkara ålilis- menn á lingi; tí í teirra hondum liggur hetta tvdningarmikla mál. J. H. Danbjerg. Tvøroyri Higar er komin norskur motor- båtur at fiska reiur. Hann hevur rovnd, men fekk jort eina Hin fyrsti suðurlandsfiskurin sigist at vera lidugtturkadur til útflyting. Hvalaveiðan í Lopra ætlast al verða byrjað í einum av teim fyrstu døgunum. Heyði nú bert gingist væl. „Maagen“ hevur ligið her nakrar daga! hann skal, sum sagt, vera fyri »Falkin«. Tey, ið lýða Harrans boð. Í Kappstatinum livir ein nek- arakona, sum óivað eigir verð- aldarrekordina í barnafoðingum. Hon er 34 ára gomul móðir al 34 bornum. Hon hevur korlini for- og er tveir men syrgir hon allari familjuni við at ganga Ut al hjá fólki eitt vorðiðsum konubrot! menn, vaska AAA SS Ansvarhavandi bladstyrari fyri Suðuroyar-síðuna: P, M. DAM