týsdagur 9. mai 1933síða 3

Hvat forðar føroyskum javnaðarhugsandi monnum at fylkjast? II. Javnndarflokksins — stød til spurningin um al veita tí før- oyska, móðurmálinum og oðrum andaligum sum fíggjarligum vokstri, fullar somdir og frama, kann ikki slyggja Kallsoy og aðrar góðar Føroyingar, annað hvort teir eru sambandsmenn ella sjålvstyrismenn. Javnaðar- menn hava greiða stóðu her. Móðurmálinum og ollum heim- ligum lívi í Feroya fólki skal veitast ikki bert tær náttúrligu fríu ræsur, men mesta stuðul, ið vit orka at geva. Flokksins starv á lingi hevur undirstrikað hesa støðu. Føroyskt mál og mentunnarlív eins og aðrar greinir av serligum foroyskum lívi hava javnaðarmenn verið millum teir ítarstu at framt. Henda sloða javnaðarmanna botnar ikki í lí, menn nevna fyri »chauvinistiskar« ella »im- perialistiskar« nationalkenslur, id skilja folk og lond frå hverj- um eðrum, og sum oflu eru høvudseggjarin til kríggj og stríð. teirri lívsroynd og ásannan, á fólksins lív og vøkstur mennast hollast og heimligum búna við broytan og umskapan av allari fødi í teirri heimligu har fólksins lív hevur sínar tåsundtals røtur festar. Ein kundi ynskt, at lívið var soleiðis, at landslug og lívskor íkki skapaðu menniskjuni ymisk í lyndi, folilsum og hugsunnar- hátti, ið kreyja sín serliga and- aliga sum >materiellac búna, rokt og viðgerð. Herligt og hent hevði tað Lt. d. verið, um oll menniskju talaðu eitt tungumál. Hvussu nógv lættari hevdi lað ikki verið hjá menniskjunum al lært at skilt hvort unnað? Allar kulturkeldur vildu tá staðið opnar og atgongiligar uttan mun til nationalitetar. Særliga fram- íhjá gott vildi luð verið fyri ley smærru og fámentu fólkini. Men Men hon botnar einans Í Í best í mold, lívsins lógir og útviklingstreytir hjá teim ymsu londum og fólk- um eru ikki bert skapaðar við tí livandi ættini, men sprotnar og vaksnar úr og við fólksins segu — og tær eru ringar al koma ullanum ullan at missa meiri fyri minni. So statt er tað væl so, at tað kanska eru eingi líkindi til at náa hagar, at særkennini — »ejendommelighederne« sum Danir síga — hjá leim ymsu fólkunum hvorva við at manna- ættin gongur upp í ein felags- nevnara viðvíkjandi hugsunnar- hátti, sálarlívi, kenslum og lívs- virdismetan. Men kortini er í lívinum so nógv almenniskjaligt og felags gagnsligt og galdandi fyri oll menniskju, at tað í stór- um ræður um at byggja brýr og slætta vegin fólkanna millum, so mannaætlin í teim felags- menniskjaligu málunum kann draga eina línu og standa oxl oxl móli uttan mun ll racur og ljóðir. Kill stórt land kann valla hava nóg mikið í sær sjálvum — hvussu ríkt lað so er. Eitt lítið land, eitt fúment fólk, kann so enn og minni blóma uttan andiligu eins og tíggjarliga samvinnu við onnur lond og fólk. Vit, sum evurs fáir og smáir í mun til onnur fólk, mega ongatíð gloyma hetta. Samstundis sum vit av ullari orku okkara nøra hitt heimliga, megu vil leggja doyðin á al opna okkara eygu og oyru úteftir og við anduligari eins og fíggjarligari samvinnu við onnur eru so LÅ fólk stimbra og mergja okkum at ganga framm í hverjum. Tað er av ymsum her á landi sagt um okkum javnadarmenn, at vil eru or nationalir. Socia- lisman er, siga teir, Í stríð við nalionalitetsfølilsir. Ein socia- lístur er alheimsborgari og kennir ikki einstakt land og plúss, men allan heimin sum sítt heimstað o. s. fr. Henda al- finning er ov mikið lætt fyri ikki at harma L.-S. og siga or „amatermæssig“ — L.-S. heldur seg óivað ikki vera nakran po- litiskan »amatør«. Tað er rætt, at socialisman domir og berjist ímóti »chanvinslisku« og >imperialisl- isku« natiónalismu, teim tjóð- skaparkenslum, ið eru reypundi yvir fyri øðrum fólkum, ellu teirri sum reisast og vaksi av tonka- num um al økja landsins makt og »storleika« við at kúga onn- ur fólk undir veldi sítt og harð- ræði. Men henda nationalisma hevur einki felags við gleðina yvir lað, ein við eygu, oyru og ollum sínum følilsum hevur innlivað seg við, og sum, um vit so megu siga, er vorðið ein partur av einum sjálvum. Helta hugmóðs, stórmóðs og harðræðis følilsi hevur einki at við lað, ið danir kalla >hjemlands- kærlighed«, móðurlandsalsk, sum vaksin gera frá móðurmjólkini er seg slerkan við samlivinum við land og fólk. »Chanvinisma« og »imperialisma« eru heldur enn ikki margháttlig at hugsa hjá einum fólki sum Føroying- um — 25.000 menniskjur! (Meira). sær Huldumenn! Hinum gæva „n“ ognað. bardust vil Nátlin og myrkrið gav okkum megi og skjól. Ljósið var okkara figgindi. Gjøgnum eldir móli teim »kristnu«. Ljósins gerningar vildu vit tína. Stríðið var, er og verður hart. Mangan komu tær reyðu Surlus strálur okkum illa við, nektaðu okkum at skinninum, stjólu megi okkara — so mangir lótu lív. Harmurin nøtrar mær i beini, so sum liðið er tínt. Áður í forðum vóru vit fjølmentir, mannaðu miklar herar, einki var okkum heilagt. Men sum menlanin og upplýsingin tóku til, vuksu og vuksu í hvørjum, fækkaðust vit, fullu fyri ljósins bitra brandi. Ég var við at falla í fátt — eg skammist við al siga tað. Men mannafallið var so stórt. Eg hugsaði meg »einaslan segg eftiri í hella. mikla »n« bredga tin trøllabrand, ramari enn nakar av okkura ætt í forðum ella stálbroður í útheiminum, har ættin mennist í hverjum. Og tær fylgdi »nevid« eftir — ænsa eftir ti, tað tykist Men so sá eg teg at vera heldur enn ikki lorkul og lókut í hoggum. Vit hava less verri haft so mong lókuni, ið forkomu sær við at sýna hinum skortin aftanfyri myrk- ursinshamin, ið er sjálvt lívið hjá okkum. So fegin tú hevur gjørl meg á gamalsaldrinum. Brek mini eri mong, stoytirnir hava verið harðir, so ofta eg eri sturtaður. Men tó anir hin gamli — og so froddi tú meg, at eg kundi ikki bara mær, men målti leggja uppí leikin vid tykkum. Og nú er at geva á! Men so fróur eg eri, dugi eg ikki at skilja høgg tíni har, tú talar um >Evigheds- værdierg, sum um vit huldu- menn hava annað til uppgávu enn al lína (ad, ley kristnu meta ævugt av virði. Okkara Bleiktrid lað Okkara ørvaborg tættan merki er myrkur. hátt á slong! Latum ørvaskarn úr henni! Dyppið ørv- arnar í eitur, finnið hin blettin — skjótið í nervurnar. Men ænsið eftir aldri er loynan. regnu sár“ bara lívs- at koma úr loynuni tí í ljós- inum lúrir deyðin. Lalið ongar lykkum fram i bloytir lokka ljósið. So manniligur tú hevur verið í høggum, vil eg ikki vóna, at tå fer at syna bloytir við al trå eftir at sleppa at liva í ljós Minst til Allir trøllaskortarnir inum. Jatnagarðin í Vágoynni. har ein ævig standa sum áminning um hverja lagnu, tey troll fáu, ið tráa móti ljósinum. Ha! Nú skilji eg teg. Hvussu vera so seinur og tor- teg al kundi eg næmur at hugsa mær sýna slíkar bloytir sum at tala um ljósins ævigu virðir. Tínar »Evighedsværdier« eru sjálvandi hin æviga æran og heiður í myrkursins ríki, ið hver okkara veitir sær við al fara í hernað móti ljósins »Evighedsværdier«. So væl tå dugur at bjålva hogg líni og orvaskot! Latum okkum nyta hovi! Hond er, ið hevur. Umframt annað er hin veldigi Ileyg- brunnurin í trollavoldum og fyrst drukna vit Pætur í hylinum! „Argus“ huldumaður. Trímenningarnir. komin í Fyri stutlum var eg bladtjak við tríggjar mótstøðu L.-S. og 5 menn: hr. Kallsoy, hr. ein huldumann, ið »Nevid«. Nú hava allir tríggir einaferð nevndi seg og min lårur er al > úttalað seg, geva leim aflursvar, væl at merkja ífall teirra greinir elva mær til tess. Eg vil fyrst min gamla vin harra Kallsoy. venda mær lil Hann sigur f sini grein, at hann ætlar at enda ordaskiftid meg. Hartil vil eg bert síga, at eftir míni hugsan var spónurin við nýliga settur í greytin; tí tjak millum ein javnaðarmann og ein sjålvstyrismann eigur at fara fram, soleingi til vil vita, ænlin javnadarmenn og sjálvstýris- menn draga eina línu, ella teir loga hvor í sín enda. Sum eg so tíðint havi sagt og skrivað, so eru vit javnaðarmenn til reiðar at leggja okkara program, okkara okkara felagslóg og ætlan í heila tíkið fram á borðið fyri Guð og hvønn mann. Vit hava einki at slinga undir stól; men tað vísir seg tíverri, sum at sjålvslyrismenn hava nakað, sum er teirra eyma stað, og sum ikki må nertast við. Tað kann væl vera, at vit eru einigir um mangt og margt; men latum okkum so greiða støðuna flokkanna millum ann- aðhvort í allmennum blaði ella á oðrum staði. Eru vit samdir, so er Ind skeivt at høggast hvor mól ødrum; men kunna vit ikki | nú er alt, sum tað eigur at vera | semjast, so má stríðið forast til Vit javnaðarmenn vilja gevast á hálvari leið. So mær at venda aftur gamli vinur, í eini Í hesi grein vil eg enda. ikki statt ætli eg til tín, mín aðrari grein. venda mær til harra L.-S. Eg hevði eisini haft hug al skrivað nøkur orð til »Nevid«, sum so manniliga byrjaði al teg, min gamla vin, hr. Kallsoy, og tå gleddi leg sjålvanda yvir, at tå hevði fingið forsvara hjálp í »Føroyatidindi«. Ég harmist tina vegna um, at tín hjálparmaður so brátt fall frá. Nú kann sigast um teg við kvæðarorðunum: >Ene stod Knud af Miklegaard, hans Folk var faldet ham fra.« So mikið menniligari = mást tú — slåasl Ja, >Nevið skuldi ong- antíð haft givið seg uppí orða skiftið maður, sum fær magan í hálsin ikki sjálvur! okkara millum; tí ein í fyrstu syftu, hann má geva seg Tá ið eg gav > Við >Neviða, so í bardaga. meg í orðaskifti var lad út tí sjónarmiði, at vit skuldu halda okkum til evnid og skriva um »Systemid«; men nú »Nevid« einki at hetta evnid, og lí roynir >Nevið< frá veit skriva um at gapa og spýggja lýsi á meg. So stalt má eg lata vera at hava nakað meira við hetta »Nevid« ikki tí at eg ræðist eina Íýsispýggju frå afturhalds- al gera nevinum, men tí at innihaldið í greinini >Firtin brævskrivari« er tvætl frá byrjan til enda. Tá harra L.S. H. (. hevur meinar, at Andersen útgivið eina >velrenomeret Læsebog for Nybegyndere í Dansk«, so vil H. C. An- dersens ævinlýr sjålvanda kunna eg lata hann vita, at nýtast sum lesibók; men sjålvt um so er, so roknast henda bókin lesibokur. heldur hit L.-S., at lítið kann Harnæslt min cer aftursvar Har (il grein sjålvanda »lukk i T6 lala hetta um tær fyrstu greinirnar, hann verd. sigasl líka måla«. skal eg vera al siga skrivadi um — »Kapitalisme«, »Guldposen« 0. s. fr. tå sal harra L.-S. á ti høga hestinum og gav dygg høgg, og tå lókti mær, al hann var reiduliga fittur eftir lað tíverri, aldrinum; men nú tykist sum hestur hansara er makin til brúnu ryssu Háld- ans, ið hinkar á trimum bein- um«. Harra L.-S. um, at eg á ymiskum fundum gremur seg seinasta vetur visti fólki á, at lað álop, hann gjordi á meg viðvíkjandi lolli, var gripið (il av tåmari luft og einans framsett fyri at skaða meg við Hetta fram á fundinum í Tórs- var fólkatingsvalið. setti eg eisini holl, og vóru staddir i D tygum Havn tað kvøldid, so tå kundi borid til hjå tygum at verid til stedar og forsvarað lygum. Tygum gjørdu lad ikki — tað min feilur? Tá eg í hesum ordaskifli havi var nevnt vidurskiftini fyri eini eld ella longur síðan, so er tað fyri at prógva, at tey fátæku her á landi vórðu kúgað og trælkað, og at:trælaandin tessvegna nørd- barmi HET] ganga mannsaldrar, áðrenn hesin træla- og ómegdarandin ist i teirra. mega kann ruddast út aftur úr Foroyum. Hr. L.-S. meinar, al eru vidurskiftini heill aðraleiðis, og nú íkki javnt við vanligar her á landi; men um hesi við- urskifti hava tey fálæku her á landi aðrar royndir. >Den ved bedst, hvor Skoen trykker, som har den paa,“ sigur orðatakið. Lílið veit hr. L.-S. um, hvussu tey fátæku her á landi verða hagreidd; men slíkum korum høvdu tey ikki funnið seg í, hevði ikki ómegdarandin verið ættarbreg og einasti arvur få- tækramanna. Nå um dagirnar kom talu við eg í ein urbeiðsmann úr eini av teim stóru foroysku bygdunum. Maðurin eigur væl av peningi hjá keypmonnunum og harmadisl um at standa skuldbundin í fleiri slød- lessvegna um, tessvegna al hann einki oyra kundi fáa haðani, sum hann átti pening. >Ég skyldi skatt fyri tvey ár og vænti at verða »pantadur« fyrsta dagin,< segði hesin arbeiðsmaður, og hann legði aftrat: >Formaður sjúkrakassans var nú um dag- irnar hjá mær og segði mær frá, at eg og húsfólk fóru nú at verða koyrd úr sjúkrakassanum, limagjald í fjor. um vit ikki greiddu t. v. s. eftirstødur frå Tað vóru mær tung spor at fara til keypmannsins at biðja um pening, tó at eg átti teir og meira til; tað eru altíð tung spor at fara til keypmannsins eftir peningum; tú mást fara við húgvuni í hondini krúpandi sum bankaður hundur og biðja boniliga, tað kundi møguligt at fingið nakrar krónur. Svarið, tú um verið fært, verður illbønir hvat tú skal gera við pening: Tá mást tá við eymjúkum orðum og fol hovr um. gråturødd og 5 greiða frá, skal nviast til; ti hvat ið peningurin keypmaðurin er bangin fyri, at tú kannst fara aðrastaðni og keypa, har ver- urnar fáast bílugari o. s. fr.« Y Sig so, hr. L.-S., at træla- og ómegdarandin er útruddaður úr teirra barmi, sum finna seg í slíkum korum. Nei, mær, hr. L.-S., at sama dag, sum træla- og ómegd- trúgv arandin verður ruddaður úr barmi teirra fátæku her á landi, (á verður tað privatkapitalist- iska stýrislagið avtikið, og socia- lisman innførd í Foroyum. Hr. L.-S. endar grein sína við al geva mær og mínum líkum ábreiðslu fyri at prædika klassa- klandur millum Føroyingar og ræður um heldur áfram, at nú at fremja >Enighed og Sam- drægtighed mellem alle Sam- fundsmedlemmer<. Tað er ímóti hat lað royna okkara ætlan at prædika millum Føroyingar. vit eftir førimuni at umganga. Hugsan okkara er, at allir Før- ovingar skulu fola seg sum ein klassi í javnaði og bróðurskapi; men tað triðja orðið er frælsi, og lað mega vit eisini halda fram, og tí má oll kúgan og trælkan ruddast burtur. Samanhald er fyrsta boð javn- aðarmanna um allan heim. So statt L.-S. ikki at minna okkum um hetta. Er lað nakar her á landi, sum eigur at verða mintur um >Enighed og nytist hr. Samdræglighed«, so er tað br. L.-S. og tann partur av fólk- inum, sum honum stendur næstur. J. H. Danbjørg. Fiskavirking yviri í Líðini. Handan land á Tvoroyri hevur Jacob Petersen, havnafúti, lagt brúgv, bygt fiskahús og sett upp turkiløg til fiskaturkingar. Keyp- maður R. Thomsen skal dríva virki har yviri. Ansvarhavandi blaðstýrari fyri Suðurovar-síðuna: P, M. DAM