týsdagur 16. mai 1933síða 3

Hvat forðar føroyskum javnaðarhugsandi monnum at fylkjast? II. (Framhald). Socialisman er ikki einans ein »stridsparola«, men ein vitskap- ligt »analysa« av menninskjans útviklingi og lívslreytum an- daliga sum fíggjarliga. Og sociul- isman avsannar lí ikki, men tvørtur ímóli ásannar, hvussu land og fólk eru bundið hvort til annað sum ein særlig heild við sínum særliga lívi og útvikl- ingslreytum. Henda åskodan um einstaklingsins eins fólks særligu kenslur fyri fosturland- inum og vøksturlikindunum í lí hevjast í eilt hægri »plan« lá hver í sær kennir seg sum verð- aldarborgara við heimarælti og lívsrætti millum oll menniskjur. Hins einstaka lands íbúgvarar hava skyldu móli hvorjum oðr- um, eiga um rælt er — al standa brødraligir, »solidariskir« saman. At vera verdaldarborgari og er á suma hált at kenna all menniskjur sum broður og systrar, ið eiga at arbeiða saman við ti endamåli at beru ikki bert móðurlandið, men heila manna- ættina rúmlig kor. Hill alheims- sambandið arbeiðaranna og so- til góð og »Internationala«, cialistanna millum er jú stovnað við lí endamåli at samla allar arbeiðarar og menniskjuni í heild til samurbeiði stríð fyri frælsi, javnað og bróð- urskap um allan heimin. So statt fura teir skeivir, bæði leir ið síga okkum at vera or natiónalar, og leir, ið bera ótla fyri, at vit ikki hava nóg vakr- an uns fyri leim særligu foroy- síni og felags- sku ands vørum ingum. Okkara støda er greið og og spurn- náttúrlig — og sum socialisman í síni heild í samljóð við lívið, lívsins- og åtviklingsins rætlvísu krov. Á hesari støðu kunnu av sønnum ullir góðir javnaðarhug- aðir menn fylkjasl. En Arhejders Protesi. Vit hava fingið grein frá einum arbeiðara hesa í Frodbiar sókn. Hon sýnir, hvussu lítið sátt- málar og avtalur vera virdar viðvíkjandi løn- rindanini. Jeg tillader mig herved at anmode »Føroya Social-Demo- krat« om velvilligst at give Plads for følgende: At vi Arbejdsmænd pau Fær- øerne ikke har nogen Grund lil at prise vore haar, er desværre en Kendsgerning. Del er derfor godt, at vi har et Blad, der vil nubne dels Spalter for at tale Thi uden Kamp, saa vel skriftlig som mundtlig og organisatorisk, er der kun lidet Haab for os at fan vor Ret, Der har været talt og skrevel en Del vor Sag. on, hvor uværdigt og nedbrydende del er for os Ar- bejdere ikke at kunne erholde vor Arbejdsløn erlagt kontant. Men endnu synes vi ikke trods alle Aftaler og Kontrakter nanet et Ianefjed hen imod Maalel. Vi man dog, som sagt, ikke opgive vor Kamp, men med Udholdenhed blive ved og paastaa vor Ret. Der er vist meget faa af os Arbejdsmænd, ikke blot daglig møder en kold Afvisning af vore Krav, men det sker vist ogsaa ikke saa sjældent, at vi maa døje onde Ord í Tilgift. Følende mig solidarisk med mine Arbejdskammeraler vil jeg — al være med at kæmpe der UR SUDUROY ikke her undlade offentlig at protestere imod Tingenes Til- stand, som de nu er med Hen- syn til vore Arbejdskuar, sam- tidig som jeg tillader mig al give et sandfærdigt Referat af en Behandling, som mig blev til Del forleden Dag af en her- værende Arbejdsgivers Frue og hendes Søn: Jeg blev af nævnte Frue un- modet om al bære en Del »torv« fra vaag til Kørevejen, et forholds- vis langt Stykke Vej, der tillige er meget Tørvene skulde saa køres hjem med Bil for siden at bæres og stables op Arbejdet drej- ede sig om Afhentning af 84 Sække Torv. mødte Fruen for at afhente vendige Sække. Hun ingen Sække al give mig, men »torvheidunum« i Trangis- »illgongt«, i Tørvkælderen, Jeg som ønsket hos de nød- havde henviste mig til fire forskellige Personer, som skulde have laant hendes Tørvesække. Efler at jeg forgæves havde været hos disse Personer, blev jeg af hendes Søn henvist til Forretningen, hvor jeg saa tilsidst fik nødven- dige Sække. Da Vejen til Tørve- de hederne er, saa langt Kørevejen strækker, ca. 2 Fjerdingsmil, menle jeg, det vilde falde lettest og hurtigst, at en Bil kom med Sækkene, hvilket Fruen dog ikke vilde gaa med til. Jeg muatte saa selv bære dem. Delte samt min Ierodes-Pilatusgang efter Sækkene nævner jeg for at anskueliggøre Arbejdstiden. beregnede mig selvfølgelig den Jeg normerede Løn for deite unød- vendige Tidsspilde. Da jeg var færdig med bejdet ialt 34 mødte jeg hos Fruen for at er- Ar- Timer holde min Lon. Hun bad mig tale med hendes Søn. Jeg gik saa til Sønnen. Men han vilde ikke paa nogen Maade betale mig den forlangle Lon, skønl denne var beregnet í IHenhold Da jeg saa igen henvendte mig til Fruen, blev hun meget vred for ikke at sige rasende. Hun sagde blandt andet, at jeg skulde været pligtig til at tage imod det Be- løb, hendes Søn fandt passende, og boskyldle mig for øvrigt for til de gældende Lonsatser. Pengeafpresning. Jeg vilde selv- følgelig ikke bøje mig for disse Personers Smualighed og ulige- vægtige Trudsler, men har over- givet Sagen til Arbejderfor- eningen. ; Jens Vang. Medlem af »Fylking«. Nøkur orð til hr. Kallsoy. Gamli vinur! Mangan hevur tú i orðaskift- inum millum lrivið í fyrsta boð tykkara sjálvslýrisins: >Í Foroyum skulu Foroyingar råda«. Og spurt hevur lú, um eg ikki meini tað sama. So statt vil eg svara við einum spurn- ingi til tín: Heldur tú, at nakar rætthugsandi Foroyingur hevur nakað ímóti tí, at í Foroyum skulu Feroyingar ráða? Tú minnist á sinni, tå hr. Anton Nielsen ferðaðist her uppi og bað fólk velja hr. S. P, úr Konoy. Tá skrivaði gamla »Dimmalælting« somu orð, sum sjálvslýrismenn eru vanir okkara siga og skriva. Ja, so ótrúligt tað ljóðar, so skrivaði sambands- >Í Før- oyum skulu Foroyingar ráða-. Hon legði tó aftrat: »Og ikki danskir men hvat sigur hetta uppískoyti? Jú, fara vil at kanna helta gjøllari, so blaðið »Dimmalætting«: socialistar«; vit, at danskir socialistar ræðið í Við øðrum orðum hevur ullso »Dim- siggja hava Danmørk. malætting« skrivað, at teir, sum Danmørk, skulu ikki råda í Foroyum. Tá »Dimma- farin so langt ráða í lætting« altso er út, ja, so kunna vil væl sign, at allir Føroyingar halda tad vera hollast fyri okkum, at Føroy- ingar ráða her í okkura landi. Jarnaðarmenn um allan heimin halda fast uppá >Folke- nes Selvbestemmelsesrel«, og vil javnadarmenn eru Vit halda tað vera tað einasta rætta, foroysku einki undantak í so máta. at Foroyafólk við allmennari atkvoðisgreiðslu skal avgera, um vit skulu hava samband við nakað annað land, ella um Før- oyur skulu fara sína egnu leið og kvetta oll bond, sum binda okkum til Danmarkar. Oivad kemur tann dagur, lá Føroyingar greiða atkvoðu fyri loysing. Og kemur tann dagurin, meðan tå livir, hr. Kullsoy, so fært tú at síggja, al tann før- oyski javnaðarflokkurin hvorki loysir ella bindur aðraleiðis, enn sum (lad føroyska fólkið ynskir ta0. Nå kannst tå kanska siga sum so, at lað verður aldri tann dagur, at fleirtalið av ingum greiðir atkvoðu fyri loys- Foroy- ing. Hartil vil eg siga, at í fall tað er so, tá eiga teir menn, kanna Har- funnin, eiga sum ynskja loysing, at eftir næst, tå orsakin et orsakanum (il less. teir at rudda henda orsakan burtur. Lalum okkum kanna eftir orsukanum. Man ikki ein høvudsorsøk vera tann, at fólk vilja vita, hvor ið skal betala lað, ið sjálvslýrið kostar. Tað kann vera, at eg fari skeivur; » men eg trågvi, at fólk fyri, at tollur verður lagdur á kvíðar neyðsynjarvorur, sum eru nógv ovdýrar nú, sum er. Sum eg einaferð fyrr havi skrivað, eru lað mong fólk her á landi, sum ikki eiga margarin uppá eina breyðflís. Hvat heldur lú, at fólk at nú skal tollur verða lagdur slík hugsa, tå ley hoyra, á tann svarla kaffimunnin, sum tey eru von at bloyta sær breyð- skorpurnar við? Vilja lit, at fjøldin av Føroy- ingum skal greida atkvødu fyri loysing, so tit framseta ein plån, sum synir, al Føroy- ingar skulu kunna eilt menniskjansligt lív í tí foroyska statinum. Her hugsi eg ikki um stårbøndur teirra mega liva cinslakar likar; flest her å landi. Kunna tit gera tað, ivist eg ikki í, at flest allir Føroyingar vilja, at Foroyingar skulu ráða her á landi. Nú vilt tú siga, at eg her havi prógvað, at kærleiki Foroyinge til Danmarkar er kærleiki til danska peningapungin. Hartil vil eg siga, at tað dugi eg ikki at avgera; | og men eg hugsi um fólk tann g men eill veit eg, og tað er lað, at allur poli- likkur snúgvar seg um pening. Lat fólk siga nóg so mikið um teirra teirra kærleika til foðiland, móðurmál, tjóðskaparkensiu, at | flagg o. s. fr., alt helta ljóðar kann vera rætt nokk; men allur hesin kærleikin må hvíla á einum tryggum økonom- grundarlag. Ger hann ber hann fram móti málinum og heimar ikki, fyrr enn sigurin er vunnin; men er væl og iskum tað, so tud økonomiska grundarlagið ikki tilsledar, so er kærleikin ikki sterkur nokk at bera gjøgn- um teir meinbodar, sum óum- gangiliga mega meta tjóðini og teim einsloku menniskjum. Ég vil ikki siga nakað ilt um sjålvstyrisflokkin allraminst men sær, og um leg, mín gamla vin; vinur er hann, ið vomm og lessvegna vil eg ikki dylja F yvir, al min åskodan á sjålv- stýrisflokkin er tann, at kær- leikin til Føroyar — fólk og lund, mål og flagg o. s. fr. — er gådur nokk og sannur nokk; men alt helta hvílur á ongum grundarlag. Sjålvstyrismenn hava ongan plån — einki økonomiskt grundarlag at við vørum orðum kann tað sigast, at sjålvstyrispolitikkurin hongur í leysari luft, og sum maðurin segði: »Det ber ikke saa al være«, gjørdist ein » Frá lí fyrsta, eg hugsandi maður, så eg tud, at tann leiðin, sum sjålvstyrismenn vildu ganga viðvíkjandi ollum tjóðskapar málum, var ein góð leið, og ley mål, teir hava sett 5 ” sær, eru vøkur mål og verd fyri g ræitar saknadi lað sun menn; men > (Í eg økonomiska grundarlagið, hesin politikkur skuldi verið bygdur á. Sambandsflokkurin har aftur eitt grundarlag at byggja á. av ymiskum grundum lala vera ímóti hevur okonomiskt Eg skal I mína at sig: hugsan um hetta grundarlagid; men eygum sjon- ligt er 110, at sambandið er lív- seigt og hví? jú, ti teir byggja á einum økonomiskum grund- arlag. Vit óheftir av javnaðarmenn standa hinum báðum fer- oysku flokkunum; men vit vilja fegin lingast við báðar flokk- arnar, og vil ynska eftir at koma til sættis við hesar flokkar. Tad at ein maður er sambands- skilir frá okkum, heldur ikki tað, at hann maður, hann íkki er sjálvstyris- ella men tað, hinum loysingar- maður; ið skilir okk- frá teirra sloða til tað privatkapita- um flokkunum, er listiska slýrislagið. Hevdi sjálvstýrisflokkurin ein fíggjarligan arbeiðsplán, so sóu vit, í hvørja leið hann gekk; fall hann saman við socialist- iskum hugsjónum, tóku vit fegin undir men við sjålvstyrismonnum; var tað ein privatkapita- listiskur plánur, so vóru vit noyddir at arbeitt í móti; tí okkara mál og mið er at út- tað systemid, og vit arbeiða ímóti rudda privatkapitalistiska hesum systemi, har tað vil hava annaðhvort sprottið frá sjålvstyrismonnum, ella hvaðani tað sprettur frá. Nu kanska tú hugsar sum so, ræðið, tað so er hvat tað man vera fyri ein plånur, id eg her havi skrivað um. So statt skal eg greiða eitt sindur frá míni hugsan um hetta mál. Ein slíkur plånur eigur fyrst og fremst at vera eill »stalistik« yvir lær neyð- turvuligu útreiðslur í eini for- oyskari republikk. Sjálvanda veit eg, al ymiskar av teim núverandi útreiðslunum | Í kunna setast niður; men hvussu mikið? Einstakar embætismenn kunna vit umvera; men hverjar? Hetta alt mega vit gera okkum greitt og harnæst telja saman, mikið av peningi vit verða noyddir at nýta. Tá tað er gjørt, má plánurin sýna, hvaðani ið peningurin skal koma. Kongsgóðsið eiga vit Feroy- ingar, og tað er ein stór ogn, sum kann geva landinum eina fitla inntøku; men tad er ikki nokk. Luxustollur verður heldur ikki nokk. Setið tó upp, hvussu mikið ið kunn vinnast av hes- um báðum innløgunum, og hvaðani tuð skal koma frá, sum í væntar. Tá tað er gjørt, skulu tit fáa greitt svar frá javnaðar- flokkinum, æntin hann vil verða við tykkum ella ímóti. Kortini Vinarligast J. H. Danbjørg. fram! Tíðindi. Tveroyri. Fiskiskipini. Ivoroyri: Heim 11. apríl fyrsta tår: »Vestmanna« 21.500 (268 skp.), >Vágoyin< 21.500 (252 skp.). Heim 27. apríl fyrsta túr: »Energy« 13.500 (163 skp.). Heim 1. mai fyrsta tår: »Albert« 45000 (565 skp.). Heim 2. mai annan tår: »Hanna« 29.500 (ca. 450 skp.), fyrsti túrur gav 23000 (302 skp.). Reykjavik 30. april annan tår: »Frida« 22000, fyrsti tårur gav 24000 (258 skp.). april annan tår: Reykjavik 30. »Gudrun Zoega« 22000, fyrsti tårur gav 20.000 266 skp.). Reykjavik 1. mai annan tår: »Godthaab« 16000, fyrsti tårur gav 30.000, Vág: 24 Heima aðru ferð: »Citv« 25000 (347 skp.) fyrsti túrur gav 27000, »Albert Victory« 20000, 1. túrur gav 19000, >Beinisvor< 18000, 1. túrur gav 24000. Heima fyrstu fer »Morning Star« 23000, fór fyrst av stad, tåid hini skipini fóru til annan túrin. Orsøkin val »reparatién«, Heima fyrstu ferð sildabáturin »Poulina« 18000, Menn vóru farnir at vera bangnir um sildabátin. Veðrið hevði jú verið av tí alraversta nakrar dagar. Finansplanurin og vegirnir. Frodbiar sóknar kommuna søkti í vetur um evkastyrk til vegarbeidi. Svar er nå komið fra statinum, at einki kann gerast við málið so leingi sum eingin greiða er komin á finansplanin. Nær munu stýrismenn fáa í lag at fáa hesa sambandsmenn og sjálv greiðu. Teir vóru so morgírigir um henda »plan«, at tað kundi ikki vera talan um at lata javn- aðarmenn koma í nevndina, sum hevði málið til viðgerðar, hóast hetta mål er av fleirri náttúru, at allir flokkar helst skuldu haft høvi til at arbeitt við tí. Eitt er vist, og lad er, at Før- ovingar og Føroyar tola ikki, ut sjályslýrið og sambandið bela ov mong árini yvir hesari sak — og meinbodar. Fiskadampari hevur verið eflir hópin av ný turkaðum fiski í Vági og á Tvøroyri terrin hevur verið reiðiliga góður eflir hesi ársins líð at dóma. Ansvarhavandi blaðstýrari fyri Suðuroyar-síðuna: P, M. DAM oe