týsdagur 30. mai 1933síða 3

6 —— Ránsmanna initiativ ella virkisrúmd og livsrættur fyri øll menniskjur? I. Viðgangurin hjá munnar talsmønnum her heima eins og í útheiminum er lov- prísingin av lí persónliga „ini- tiativinum“. Tað kann vera athugaligt al lýsa eftir, hvat hella orðið hevur at lýða fyri kapitalismuna- og kapitalis- fyri verðinu. Sjålvt orðið skal vist merkja frían vokstur, fritt spæl og fría virkisrúmd fyri hitt einstaka menniskja. Henda útlegging virk- ar lokkandi. Og enn tað ver- unnarliga var so, al hvort ein- stakt menniskja hevði høvi til at nýta virkisstrongd sína, vildi hitt initiativid, ið hevur haft haft borið menniskjunum signing og góðar dagar. At hill persónliga inilialivið ikki hevur háltað sær yersónligt | liga valdið, einans eftir hesi ullegging, sýna heim- viðurskifti og skil í dag við SIÐS 8 ófriði, kríggi, hardskapi, kúgan Hjá einum stórum hin og trælkan. parti av menniskjunum er kropsliga eins og andiliga virkis- trong bundin, sett út av spæl- inum, løgd í leinkjur av ti »frin« persønlign — »iniliativinum« milliónir og aftur milliónir ganga arbeidisleysar, fúa einki al gera, hóast tær ynskja einki heldur enn al arbeiða fyri seg og síni. Hetta skil sýnur okkum greiðari enn orð, at tað av kapilalist- verjarunum lovprisnda óskerda persónliga initiativid er alt ann- uð enn frilt spæl og virkisrúmd fyri hvort einstaka menniskja. Það er tvorlurímóli vorðið hin stórsti trælkarin og oyðurin av einstaklingsins frælsi og rætti lil at liva av og við arbeiði sínum. Hitt óskerda ínilíalivið, ið talan er um Í lrætuni millum javnud armenn og kapitalismunnar annað rættur hjá verjarar er einki enn virkisrúmd og » óskerd lí sterkara, hjá teim, ið eiga ka- pitalin, virkisrúmd og »rættur« til við ollum evnum, við tekn- iskum ambodum og peningi uttan mál al trongja og mark og g skorða hin veikara úr starvi og vinnu síni. Hilt persónliga ini- Galivið hevur skapað kartellini, trustarnar, hesar heimsins herv- iligastu samlokur millum teir einstøku sterku, ið slúka øll og alt á vegi sínum. Øl maktin og allur virkiságóði enda í nokrum fáum einstakum hondum hin minnimenti virkandi einarin verdur hjartaleyst sligin tl jarðar, boykottaður, tveittur út í hill arbeiðsleysa milliónhavið. Maskinurnar og teknikkurin verða persað til tað ílarsta, spent á tamp fyri at økja um fram- leiðsluna Meiri menniskjuni kunna komast yvir at nýta. Tá ið her aftrat kemur at hin stórsti brúkarin, hin ar- heiðsleysa, úthungraða fjøldin, einki kann brúka av yvirflóðini, einki og produktiénin er øtilig, ferdir so stør sum orkar at hevur keypa naukuð fyri, er lað, at vil spyrja: hvat meining og skil ella gagn er í hesum ránsmanna initiativinum ? 3—14 ferðir ov nógv av ollum til keypa, ongar pengar al oll menniskju, samstundis sum milliónir av menniskjum hungra og líða neyð? Men fals slær sín harra á háls. Hitt óskerda ráns- manna inilíalivið, ið við jarn klógv síni rak millíónurnar út í arbeiðsloysi, neyð og svartastu ólukku, ernú við at kvorkra harra sín og meistara, sjálvan kapila- listin. Sum umfarasjúka fer sjålv- morð fram millumveldisharrar- var, Loðurnar, hjallararnir og all- ÚR SUÐUROY ar goymslur eru á tremum — men alt til onga nyttu. Samtidis sum ránsmanna initiativið við kar- tellum, trustum og ødrum djev- ulskapi legði alt undir teir ein- slaku, seyg tað mergin út lí keyp- andi fjøldini. Tí má hann, ið yvir ollum er, nú á dogum hoyra hungursneyðarrópini frá foldum samslundis = sum kornbálini Mamma móti himli — og innan ímillum hesar harmaflammur glettur frá sjålvmyrdara revol- varunum! Nemisis, vilja vilsiga Jú, hill ónda hevnir seg sjálvt. Men gevst tað? ... Hoyr dóma- dagsdundrið frá tí persónliga ránsmanna initialivsins krígsvali, kapitalistarnir kenslum og hjarta, enn láið vil milli- har við minni beita hornakringlu, beita ónir í deyðan og lað sum verri er fyri — ja, tað nýtist okkum ikki al siga. Verðaldarumsteðan. hoyrt Flest av okkum hava søguna um mannin, ið doyði í hungri í skattkamaranum fullum av gulli. Hetta var ein »fåbil«, sýna, at gullið hevur einki virði í sær ífall tað íkki bytast burtur ið skuldi sjálvum, kann nýtast — fyri tað, ið tørvar okkum fyri at kunna liva, »Måbilin« um hin svøltandi mannin í gullkamaranum kann hóskandi um verðina Í dag: Gullið og alt tað, ið okkum nýtast menniskjum tørva sum kann býtast við gull, er almikid av. Men kortini ein stórur partur av menniskjunum. ÉØll svoltar verðin suffar í svårasta vanda í yvirflóð. Amerika er dømi: Tað er ofta tíkið til Ameriku, landið fyri oll har var eingin eitt hitt besta Kanuns fram lond socia- lisma, men einans kapitalisma. Men hygg nú. At kalla onga- slaðni er so illa vorðið sum har, hitt fría initialivsins »eldo- radoc. 17000.000 ganga »kroniskt« ar- beiðsleys. Annaðslíkt hevur bert eilt hålvt- ella fjørdungs-»upptikid«. Tá ið her- aftrat er at siga, at hitt kapita- nær sindur at gera, liststyrda Amerika er so sum nektað fyri ulla sociala for- sorg og neyðhjálp, kunnu vil hugsa okkum skilið — ein endua- leysur flokkur strýkur hungrandi landið fødi, men fær hvorki. Hetta fruktbara eigist av ovurríkum um eftir arbeiði, ríka land, ið verunliga nokrum truslum og jarn-, potrolium- og ødrum »kongum«, hoknar í skuld. 208 milliardir dollar 39000 kr. uppá hvorja familju er landsins skuld. 1912 var skuldin 13000 kr. á hvorja familju. Meðan skuldin soleiðis er ella um vorðin = umleiðis triggjar ferðir so stór, eru inn- lokurnar nú 1912. soleiðis minni enn i Forrættningslivid er statt, at stórur partur er farin á húsagang. Tað eru fleiri forrætlningshollir til leigu, enn lað eru forrætiningar í virki. Inntøkurnar við forrætlningum ein vóru 53 milliardir i 1929, meðan í 1932 bert milliardir dl. Krambúðasolan 1929 um 50 milliardir dl. og í 1932 bert 28. Farmararnir vunnu í 1929 um 12 milliardir dl, 1932 gav leim einans 5 milliardir, vóru 28 var i 15 Hetta lýsir hitt vónleysa fíggj- arliga óforið, landið er komið 8 út Í. Hvar er gullið og ríkidomið farið? All tað, inn undir krignum o ið sópað varð g aflanå hvat er vorðið av lí? Kapitalislarnir hava sett tað í nýggjar maskinur, nýggjar fyri tokur. Fyri hvorja maskinu, fyri hvort tekniskt framstig er hópur av arbeidarum ríkin út á geilar og nektaður fyri alla kevpikraft til tær framleiddu vorurnar. Um kraft nýtt Gl fullnar, kundi framstill- oll henda tekniska varð ferðir so sum brúk er fyri. Um hvussu hetta hállað, sum 60 ast 3 Í NÓGV, tekniska framstigid ei kann nevnast, al tud, gjørdu vid leim gomlu maskin- IR gera 7 menn nú. ] maður ansar einum smelliovni nú, har áður nýttust 42. Rav- ljós og magnsverk, ið gevur kraft til 300.000 familjur, nýtist ongan ansara. Heystingararbeidi í 1931 vildi fyri 45 árum síðani kraft 20 milliónir eyka-arheið- arar o. s. fr., allso meir enn arbeiðsleysisherurin. Hetta tekniska framstig måtlti bera í eilt figgjarligt ragnarrokk i hondum kapitalistanna, id ein- ans hugsa um at framleida og økja ágóðan forholdsliga sum produktionin vaks. Og við tað teir gloymdu kevparin, kundan, hina slóru fjøldina, tveitti hana út í arheiðsloysi, sloktu keypi- evni, byrgdu leir seg inni eins og maðurin í nevnda >fábilig komu sjålvir at doyggja fíggjar- liga, frysta í hel av tí kulda og leir móli hjartaloysi, syndu vørum menniskjum. Andiliga er ikki betur statt. Hitt »upplysta« Amerika er við at sokka í skúlaloysi, al slókna stalum er andiliga! Í mongum i] skúlaskapurin heill raplaður saman. Ein vitskaplig kannan, gjørd í februar 1933, progvadi, at av leim skúlaaldrandi børn- um vóru 9,5 milliónir uttan for svarliga undirvísing. Hetta upp- lýsningsloysi elvst av lí herviliga ringa fíggjarliga standi. Alt kann sledga, men okkum kemst fyri, at upplýsing og góður skúla- skapur kann ikki skjótast út, tí barnaárini, ið er lærutíðin, tak- ast íkki aftur. Óupplýsing ei hin ræðuligasti arvur, ið gevast kann slektini. Skúlaskapurin = koslar, sum menn siga, um hálva tridju milliard, meðan summir vauto ritetar« halda, at kostnaðurin viðvíkjandi brotsmonnum nærk- ast teim tfggju milliardunum, Jo DB altso 2!/, ferð skúlarnar! ir so nógv sum til Hvussu øvug er tå ikki henda kapitalistiska verdin! Trælkan, neyð, sveltur, myrkur!!! Í teim mánuðum hava oll dagbloð og politisk rit på 8 1 seinastu verið full av tíðindum um skilið í Tyskland. Hesi tíðindi myrk og óhugnalig, al hava verið so lesnaðurin um midøldina við heksabálunum og teim ræðuligastu >inkvisato- risku« pinslum av ollum teim, ið hæltu sær at ysjálvslendugl< viðvíkjandi trúgv hugsa frítt og og vísindaligum evnum, er mild- ur og limur aflurímóli. Hvor kundi sær, at Iysk- landi nú á døgum fór at jakstra Jøtar sum villini djór? Vit hava tíðir hoyrt frá »jøtaprogrammum« — einstakir hugsa nakað stýri í lí mentaða gjøgnum allar | flokkar í teim ymsu londum, særliga teim minni mentadu, hava »periodevis« jakstrað jot- Men í Tysklandi er ikki talan um ein knappliga íspunnan jøtarakstur í einum minni parti hin 25. arnar, av landinum. Longu 1920 „proklumerað<“ oyðan av ollum februar hava nazistarnir tyskum jøtum. Sjålvt ríkisstýrið slendur nú aftanfyri og skipar fyri tiningini av jólunum. Og lað fer harðliga framm, so harðliga, at oll síðað og óspill menniskjur megu etast. Við køldum blóði hava Hitlers menn ikki bert tíkið allan borgararælt frá jólunum, men leir jakslra teir, sum fleir ikki vóru menniskjur, men ódjói Tað racahat, sum Hiflerflokk- urin hevur sýnt móli jólunum, er ein blettur, id aldri vaskast av aftur nazismuni. Heimsgitnir jødiskir vísindamenn, embætis menn, læknar, sakforarar, dóm- rar o. s. fr. eru riknir úr starvi teirra úl í neyð, vesældóm og hungur og so hin navn levsi túsundlalsskarin, ið må ganga til grundar undir Hitler- veldinum utlan at fáa boð frá sær! Jøtarnir skulu Línast teimum leivist undir ongum fori minsta vónin um lívsrætt í Fysklandi, Men Iitlers miðaldar fanatisma er ikki úti við tin ingin av jólunum. Alt, sum ikki bovgvir knæ fyri nazi og heil Hitler, ropar skal knasast í Tysk- landi. Kommunisltar, javnaðar- menn og allir og oll, sum ganga ímóli nazi, skulu javnast (il jarðar. Yvir 10.000 javnaðar- menn og kommunistar sita í fongsli fyri teirra hugsan. All frælsi, oll fríheit er bokslað og bundin. Einki hevur lívsrætt uttan naziandin við Hitler sum guði. Eill dømi um, hvussu Hitler fanatisman háttar sær, eru tey flammandi bålini, 10 verða kynd av bókum, ið eru skrivadar av jøtum ella marx istum. Ein kann bæði læa og gráta yvir tilfka fåvitsku. Sum um tankar og »ideir«, ið eru vorðin alheims ogn, lisin og framborin á at kalla ollum málum, kunnu tínast við bálum í svorðum. (í 5 Ongatid hevur Tyskland tørva ålit frå verdini sum i Men atburði so nov teirri seinastu tíðini. við sínum ómenniskjaliga øtunum og ollum, sum við krígs- og moti ikki ganga nazismuni, við sínum heyndartalum móti oðrum londum, við sfnari »militarisering« av ollum Txsk- Hitler hjá heiminum á landi hevur stokt o brotið alt álit Týskland. Hansara diplomatisku friðarorð eingin. 1 innanimillum (rýr Sjålvt hansara seinastu kanslaratalu, hvarí hann letist at elska friðin millum londini meir enn nakar annar, yppa akslar al statt naziandin ikki bert borið Tvsk- hinar stormaktirnar sum skálkalótir. So hevur land aflur í eina midøld og trældóm, sum eru verri enn orð Hitler hevur hartil við sínum ólátaða kunnu síga frá. men atburði spreingiknøll Nær ið hesin spreingiknøltur gongur a 8 5 5 lagl ein undir verðaldarfriðin. selur verðina í brand, er G og spurningurin, allur heimurin við ræðslu og bivandi spyr hjørtum. Verdaldarumstødan kann sig- Alt er i | kóki. Amerika er á húsagangi. ast við fýra orðum: 1 | | Í | | Europa er sum ein krúttunna, sum hverja løtu kann verða sprongd í luftina av einum av teim trímum »diklatorunum: Hitler, Musolini og Stalin, sum hvor í sínum lagi tráa eftir teirri rættu stundini fyri at lata brand- og krigshanan gala yvir millum teir londini. Og í eystri B gulu hevur krigsbålid logað og logar framvegis av grundum, Tó hevur í seinastuni hoyrst semjingartala millum leir gulu, so teir fylklir kunna venda sær ímóti teim hvílu. Teir hvílu hava lært teir gulu vera al at kríggjast tad kann teir koma at smækka viðskeran. Tíðindi. Tveroyri. Skipini. Annar Suðurlandstúrur: »Riddarin« »Sjana« 28000, 29000, 4 »Vest- manna 31.500, »Elisebeth« Heimkomin 28000 túsund, ÞÁ ýnus Ørvingur« 25.500 Louise 50.000, 22000. »Langanes« 29000, >Egerjac 33000, 32000, 21000. Fag »Gudrun Zoegu« 34000, »B ranes Borglyn 19000, | »] kspedit« 52000, raarangur« » turar (ullan motor). »lrida« 56000, 31000. »Drelnes« 25 500 „Njarðlingur“ rsta snurru- er aflurkomin av f váðslúri sínum Í við 250 flatfiski. óhappi at skraða greiðir kurvum að Hann val IV sínar, men fekk lænt nýggjar fiskigreiðir frá donskum snurru- váðsbáli. Nakrir Tveroyramenn ætla at fara (til Íslands við Tað frættist, at Hedeman valla tann neyðlurvuliga pen at kunna byrja fta kola- og leirdrift Í hesum er farnir iði við Men He- vónir stórt spell. Nú vóru meni at seta álit til at fáa arbe hesi ætlaðu drift er stortiknu kanska tað t kemur at bera deman betri í band, enn nå eru til. Ymsir halda hvalatvøstprisin, valaveidunevnd ið IØGTUINGSINS h hevur ásetl era væl so hogan Sulttvost hevur kostað IS ovi kg, tå ið t i rskl, er eingin biligur døgurdamatur. Tvøstid svinnur, sum kunnugt, ógvuliga nógv í salli. Hann, ið sjálvur rør eftir tvostinum, kann ló fáa tað fvri 10 OYT. kø. Joansøkan verður í ár hildin á Í voroyri. Kappróðursbálarnir síggjast um kvøldini skúmandi inn og út eftir firðinum. Itråttarfolkini eru í fullari venju til kappleikirnar. Hitler á Tveroyri. Her eins og um víðu verð sæst nazistmerkið veitra tó her bert hjá lí týska konsul- inum. Við útskiftingina í Famjin og í Trongisvág Frodbæ vóru menn illa noyddir. Nú fer útskiftingin fram í Por- keri. Vónandi brekini færri verða minni og har. Ansvarhavandi bladstyrari fyri Suduroyar-siduna: P, M. DAM rr