týsdagur 13. juni 1933síða 3

> Ránsmanna initiativ ella virkisrúmd og lívsrættur fyri øll menniskjur? II. Ein fyrrverandi ministari í Ú. S. A. segði í eini rødu síni fyri stuttum, at hitt kapitalistiska systemid var >spælt falitt«. Tað hevdi lagt heimin í trælabond. Talanin um hilt fría persónliga initiativid var lygn. Einstakling- urin hevði mist kansin til at nyta síni evni, sflt initiativ. Hann var bundin av ránsmanna iniliativ- inum, annað hvort trælur hjá lí ella kúgaður út, burtur í arbeiðs- loysi — vónloysi. Hella eru beisk men sonn orð. Men kann hetta ræðuliga skil íkki broytast? Kunnu tey miklu arbeidsevnini hjá tí arbeiðsleysa hópinum ikki koma til nýtslu, fáa loyvi at virka? Mangt og ymist verður skotið uppá av verjarum av råns- »profits«-iniliativinum, Ti sann- manna men alt er vónleyst. leikin er, at hilt nú ráðandi ka- pitalistiska samfelagsstýri kann ikki hjálpa verðini út úr ófer- inum, tí (ad er ikki so frætt sum viljað til at »regulera« framleiðs- keypievnini, so hvort svarar til annað. Størri fram- leiðslu og minni løn til ar- beiðarnar, samstundis sum hin arvbeiðsleysa fjøldin má sæta sær sjálvum, hevur verið loysunnar orðið hjá kapitalismuni, ið ræður verðini. Hovuðsvápnið hjá teim ymsu produktionarkongunum er leknikkurin, ið hvonn einasta dag stígur fram við risagleivum. Við fleiri og fleiri menniskjur úr ar- heiðnum, ið er hill einasta, sum lívsrætt og uni og hvort framstigið skúgvast kann veitu leimum livilig kor. Tað er sum sagtikki trot uppá tilfar, produktir, mat og klæði, sum óskilið og heims- kreppun og neyðin botnar í. Av ollum, ið nevnast kann, og sum menniskjunum er lorvur á, er kundi verið fleiri ferðir meira, enn lað meiri enn nóg mikið og er. Nei, lað, ið heiminum og menniskjunum skortar, er ein samfelags skipan, sum loyvir teim ymsu menniskjum, %øllum fram- leiða og soleiðis verða rættindað menniskjum, framat at til at nyta yvirflóðina í verðini. Það er hetta, ið socialisman vil. Jørdin er til fyri og ikki menniskjuni fyri jørdina. Tað, fjøllini og luftin goymir í sær, er ikki bestemt av skaparanum einans fyri nøkur få eins og nú er vorðið. »Hlann, ið ikki vil eigur heldur ikki at fáa fødi.« Tað er rætt. Oll menniskjur eiga arbeiðið er ein menniskjuni ið jørdin, moldin, havið, arbeiða, at: arbeiða vælsigning. Helta eru skaparans, Guðs boð. Arbeiðið er hin ein- asta rætla kvittun fyri fødi og klæði. Og oll menniskju eiga lívsrætt, rætt til klæði og foði. Ti er tað ókristiligt, brot ímóti Guðs og skaparans vilja at skipa so fyri, at ikki oll sleppa framat at arbeiða. Hetta ókristiliga skil vil socialisman lauka av fótum við al broyta samfelagsskipanina soleiðis, at hitl almenna tekur framleiðsluna í sína hond, ænsar framleiðslan og menn- lorvur hvort til og at oll arbeiðsfor eftir al iskjanna svara annað, menniskjur kunnu koma framat at kvilla fyri fødi og klæði og lívsins góða við arbeiði. Unnir tú ollum menniskjum arbeidsråmd og lívsrætt, so er vegurin hjá tær at fylkjast við javnaðarmonnum. Unnir tú bert nøkrum fáum makt, rikidømi og lívsrætt við at skúgva milliónir í milliónir av menniskjum í avgrundina, ÁR sl so tak hendur saman við ollum leimum, ið verja ránsmannu initiativid í kapitalismuni. Jóanes Patursson heldur rgðu um Grønlandsmålid. Sjálvstýrismenn og sambandsmenn í „Skarstein“s-nevndini samdir um nevndarálitið, id er bygt uppá ta mikið umrøddu ,,politiraport. Í klubbanum á Tvøroyri helt Patursson sunnu- um Jóanes bóndi dagin hin 27. starvið fyri Gronlandsmálinum. Meðan framberslan fór stillis- liga og heldur lágmælt framm, tóklust orðini í sumni- um slødum nóg so yOgv »agila- torisk« líluð. At politikkari nýtir formin« Í mai rødu okkum »agitatoriska vanligum fríum viðurskifti, er einki at siga til. Soleiðis er nú politikkur. Men tá ið »formur« verður nýttur, meðan mólstoðumenninir, ið standa fyri hoggum, ikki hava høvi at geva andsvar, fellur hann ikki væl í oyrunum hjá mentaðum áhoyrarum, og enn minni tekki- hin hesin ligur er hann á fundi, har orða- skifti »katagorisk« verður sýtt, so heldur ikki ávarandi parta- menn av mólstøðumonnunum kunnu fáa nøkur leiðbeinandi orð uppí. So var tilfelli á Gron- landsfundinum hjá Jóanes bónda — og mongum åhoyrarum fall hetta logið. Okkum ikki at taka uppaftur røduna í síni heild ella bert í høvudsheitunum. Tað, ið flutt framm varð, er ollum teim kunnugt, ið fylgt Gron- landsmálinum í bloðunum. Her skal tí bert nertast við ymist av tørvar hava ti mest fargaða. Rødan var eilt politiskt lituð søguligt yvirlit Føroying- anna stødu til og inleressu fyri Grønlandi lika frå fyrndini. Tal- arin dvaldi særliga vid manna- yvir gongdina í ríkisdegdum í vetur og dróg sterkliga framm, hvussu hann hevði verið tugnaður. Ætlað hevði hann at sett broyt- ingaruppskot samsvarandi tí, ið Føroyingar av fyrsta sinni søktu Men Stauning hevði verið tílíkur hovuðkambur, at tað heyði ikki flæltast við hann: setti hann uppskot framm, varð einki av nakrari lóg — og so kundi Foroyingar als einki gera haruppi. Hann måtti tí taka uppskotið aftur. Her kundu vit haft hug at skift orð við bóndun og drigið framm, at vidurskift- ini lógu soleiðis, at um eitt broytingaruppskot = varð. sett framm, tá ið atkvoðast skuldi um lógina eilt sum minisleriið, Grønlandsnevndin og ríkisdugurin ikki kundi gange vid til uttan at hava spurt um hugsan teirra Gronlendinganna, so var eitt av hvorjum at gera, annaðhvort at nidurstemma Pa- turssonar broytingaruppskot og viðtaka lógina ella at stedga við- tøkuni av nakrari lóg vidvikj- andi Føroyinganna fiskiskapi við Grønland. Hetta vildi verid, sum ein madur plagar at um. uppskot, seinra siga, »katastrofalt« fyri Foroy- ingar. Tí uttan eina særliga lóg kunna Føroyingar einki sam- band hava við land haruppi. Hitt fyrra vildi borið tað við sær, ut ríkisdagurin kom kanska nokrum, samráðan stóðu ímóti sáttligari at taka sum við partanna millum kundi vunnið Og sum vit hava skilt aðrar sómdir. blað- og alurssonar broytingaruppskot, hevur hann sjálvur viðgingið, at einki broytingaruppskoti, tí Gronlend- ingar mátlu sjálvandi fáa loyvi at siga sína hugsan, og til less frásagnir um var gerandi við einum var ikki líð, so langt sum fram- Men Jóanes fundi sum liðið var í ríkisdagsseluni. hóast so er, smæðist »bundnum« framm, uttan bóndi ikki á at bera málið so um Stauning grundir og einans kambahátltum forðaði honum al sakligar vid høvud- koma frumm vid sínum broyt- ingaruppskoli. Hetta Paturssonar broytingar- uppskot sýnir, hvussu lítið ein leysgangari orkar, ið ikki hevur fylgja ; nevndar- o høvi at málum sínum í g uðrari viðgerð, men einans kann sela framm broyt- mæla ímóli í ingaruppskot og evslu stund, tå ið málið er lið- ugt í nevnd og komið framm á tingborð til avgerðar við einum uppskoti ella fleiri, sum nú hin tikna ymsu ólíka teirra Hvussu Patursson áskoðan flokkanna falla. hevði ikki staðið, um hann var í val- bólki við einum ella ødrum flokki — nýttist ikki al staðið sum partamaður í flokk- støda og sterkari hann inum — og soleiðis haft høvi til at komið f neyndir, ið við- gjørdu hansara mál. Har kundi hann so dags dagliga sum bóndi við bónda og maður móti manni togast við hinar part- arnar fyri málum sínum undir ollum Tað er í ollum málum, særliga viðgerðum av teimum. í tí grønlendska málinum, ið er eilt lívsmál fyri Førovingar, hilt praktiska úrslitið, tað ræður um. Hini irnir kunnu stridsliga sæð vera einstaku nosini og brest- athugalig, men hava minni virði enn hin dagliga molsløduni. Annað, ið Palursson var sær- mókingin av liga harmur yvir, var, at tað í landslinginum var sylt honum at svara Stauningi aftur f lang- ari talu, tá ið málið var fyri. Skurðsetti hann Stauning eisini fyri hetta. Av tí, at hann hevði lalað við landstingsformannin, roknaði hann út, at tud ið hevði fingið sylt loyvi til at halda svartalu sína. »Skarstein«s- sæd Stauning var stalsministarin, formannin til al honum Henda brigdan móli Stauningi kemst okkum standa á ov leys- um grundarlagi. Vit vildu, um loyvi hevði verið til orðaskifti, biðið annaðhvort prógva »insinuation« sína móti stalsminislaranum ella at latið verið at borið leyst briksl móli frásløddum monnum. Vit javn- aðarmenn í Feroyum hava funnist at og mælt ímóti Dansk- aranna trekleika til at Foroyingum rúmar vinnuræsur í Grønlandi. Men eillt høvuds- krav hava vit altíð sett til leir, ið starvast her: barst má verða við blonkum vápnum uttan parta- politiskar særinteressur. Hin av rikisdagsmonnum okk- ara, fólkatingsmaðurin Andreas Samuelsen, stóð fyri skotum, ti at hann Føroyinganna var gingin inn uppá at lata krovini um at koma inn á teir gronlendsku firðirnar falla ímóti at fáa eina havn aflrat har uppi. "alursson geva vegna på Talarin tók eisini í, at fólka- tingsmaðurin í ríkisdagstalu síni hevði givið minislaranum vid- hald í, at Føroyingar ongar in- teressur høvdu í at koma inn á firðirnar. Talarin endaði rødu sína við at undirstrika, at í Grønlands- málinum var eingin munur á flokkunum her heima. Við hes- taka vit undir. málið er Føroya fólks mál. Al vinna fríar vinnuræsur har uppi hava allir flokkar her á landi á um Grønlands- stevnuskrå síni. Júst tí at so er, lað ikki tolt, al ósakligt, kemur kann verða nakað øsandi uppí málið. Treystliga og åhald- andi, men sakliga mega Føroy- ingar halda framm við vinnu- krovum sínum, inntil mótstoðan bognar og menn yvirbevísast um, ut tað er eingin vandi, men einans at gagni fyri báðar partar, Grønlendingar og Føroyingar, at okkara krøv vinna sómdir. Tá ið talarin var liðugur, bað P. M. um givið honum við teim treytum, at lað ikki »diskution«. Dam lovadi ikki at elva tjak Dam orðið, ið var skuldi verða nøkur og lukkaði annars fyri røduni, tí tað var athugaligt at hoyra menn greiða frá starvi sínum. Dam helt, at av tí at Jóanes bóndi hevði talad um »Skar- stein«s-målid, sum allir Foroy- ingar ynsktu fulla greiðu á, vildi hann loyva sær at biðja lands- tingsmannin sum flokksformann sjálvstýrisins greiða frá, hvat ið hansara menn høvdu avrikad í »Skarstein«s-neyndini, sum løg- tingid hevdi selt. Javnaðarmenn høvdu ongan mann f hesi nevnd tad, id »politi- uttan við »Skarstein«s-målid lá og visti lí einki var komið framm raportinic. meiri tokusveipt enn á nøkrum sinni. Frágreiðingin til lað, ið »raport- ina« og »Skarstein«s- menninir skrivaðu, gingu tvørt- urímóti hvørjum eðrum. Tud var rætt, sum talarin hevdi sagt, at Foroyinganna æra leikaði á í hesum máli. Tí eru Føroy- ingar forvitnir at hoyra, hvat ið hevur at siga frá síni rannsókn. Nú langt liðið frá, at tað kundi ikki vera ivi Í, at nevndarinnar rann løgtingsnevndin var So sókn mátti vera liðug. Jóanes bóndi upplýsti so, al (við sambands- nevndin sinum og sjålvstyrismonnum!) hevði einki gjørt. Løgtingsmadur sýslumaður Kr. Djurhuus, ið er »Skarstein«s-nevndini, formaður Í avsadnn- aði, at nevndin einki hevði gjørt. Hon var liðug við sílt arbeiði, hevði skrivað nevndar- álit sítt. Allir nevndarlimirnir vóru samdir, eisini sjålvstyris- nevndarlimurin. J. P. rættadi Djurhuus og segði, at nevndin sjálv hevði einki gjørt sum nevnd. Tað, ið gjørt var, hevði Djurhuus gjørt sum sýslumaður. Djurhuus helt, at um arbeidis- málan hjá nevndini hevdi Pa- tursson einki haft at funnist at, tá ið hann vísti honum úrslilið av nevndarinnar starvi, áðrenn ríkisdagsmenninir fóru til Dan- markar. J. P. svaraði, at hann skrift- liga Djurhuus, al honum dámdi ikki framgangs- málan. heyði sagt Tað, ið undraði áhoyrararnar var, at nevndarinnar álit var bygt uppá ta mikið umtalaðu »raport«, og at sjálvstýrislimurin í nevndini hevði samtykt og skrivað undir álitið. Hetta ljóð- aði sensationelt fyri hann, ið hevur fylgt »Skarstein«s-mål- inum í >Tingakrossic. L.-S. Í »Dimmalætting«, nr. 40, hava tygum nøkur orð til min per- sonliga viðvíkjandi a -b's grein: »L.-S. sum atfinnaric. a—b er nóg góður at standa til svars fyri grein sina, og skal eg tí eisini upplýsa tygum, at lá ið eg havi nakað at siga tygum í hesum blaði, nýtast tygum ikki at gita tygum adressuna fyri svarinum. TÍÐINDI Hvitusunnuaftan komu Klaks- fyri at hvitusunnudag. víkingar til Tvøroyrar spæla fólbolt 1. Fyrsti hvitusunnudagur rann upp við fagrasta veðri. Líðin, fjøllini, fjørdurin og havid glitradu í bukandi s6larskini frá spegilsblonkum,skyleysum himli. Mai oysti út smil síni til far- væl. Og 1. juni tók vid sum mai endaði. Hvítusunnudagarnir báðir vóru av fagrastu summ- arsdøgum. Føtboltsleikurin millum Klaks- víkingar og Tvøroyrarmenn end- aði við einum måli til báðar Men hóast úrslitið so statt var javnleikur, má sigast — og lað um síður. hugsa vil eingin Ojavni er millum manna at Klaks- víkingar spældu betur yvirhevur. Vit halda, al spældu væl, høvdu ongan sær- Klaksvíkingar ligan svik í samanspælinum, meðan hetta ikki kann sigast um Tvoroyrarmenn. Tveroyrar- holdið er eilt hitt veikasta, menn Um- nógvir av T. B.s hava sætt T. B. mølt við. tað, at bestu spælarum saknaðust, vóru framt summir av holdinum lavnir og so illa komnir fyri, at teir gjørdu lítlan mun. At Klaksvikingar ikki fingu fleiri mál skyldast einu og uleina lí ófora málmanni Morten hin Fvyøroyrarmenn hava Jespersen, óivað ein besti, Foroyingar hava átt. hvítusunnumorgum tíðliga á Annan fólk Flogboð var komið um, vóru yvirhovur fótum. at >Tjaldriða vildi vera á Tvør- oyri um 7 líðinu á morgni við útferðafólki, sangkori og horn- orkestri. »Tjaldrid« legði bryggju við hornblástri. Bryggjan at Tveroyrar- áskoðarum og var stúgvað við g »méttakarum«. farið til Vágs, har Klaksvíkingar skuldu sparka fótbolt móti Vábbingum. Millum háðar ídráttar- bólkarnar gjørdist javnleikur — Um middagsleiti var hesar hvørgin fekk mál: O—O. Klaksvíkingar komu at vera fyri tí óhappi, at ein teirra spæl- ari mátti halda uppat at spæla av tí, at hann fekk eitt spark á kjálkabeinið, sum lostaðist nóg so illa, eftir hvat ið menn siga frá. Eisini her kann sigast, at betri við teir kann Klaksvíkingar vóru spælurarnir. Sigast Våbbingar, at teirra spæl kundi farið Kitt var ollum áskoðarum bæði á Tvør- ovri og í Vági greitt: Klaksvík- við at troðka seg á Før- sidiligari fram. ingar eru odda sum bóltspælarar í oyum. Havnarmenn vunnu teir sum kunnugt seinast við 2—0. Tvøroyrarmenn hava eyðsýnliga ikki bert Havnarmenn at kapp- ast við. Klaksvíkingar — og eis- ini Vábbingar eru gingnir framm í stórum. ————————————— Ansvarhavandi blaðstýrari fyri Suðurgyar-síðuna: P, M. DAM