týsdagur 27. juni 1933síða 3

Sidaspillan og okkara handils- og keyp- mannsstandur. Tað verður ofta haft á máli manna millum, at sidaloysi er harmiliga ringt her á landi. Um nakað er væl í ti, hvar er so skyldin? so er og lessverri »Som de gamle sjunge, sun lærer de unge.« AL eill fyridømi hevur almikid at:fýða í samfelagi okk- golt ara, er åsanna0 av leim gomlu. okkara ikki tað sama? Vil Vil ásanna ikki bert al so er. Men er tað nakar hugsandi ímillum okkum, sum ikki at kalla hvønn dag bítur merki í ta oyðandi spillu, ið elvst av einum ringum fyri- Asannar hvor 9 VV: hugsa jú. domi? Vit vilja ikki grýla við gróti þert fyri at grýta — hvort menn- ískju hevur síni brek, býr á ein ella annan hátt í glashúsi. Men viðganga, at fara vit eftir mentunnar- og sidastøduni hjá teim »høgu«, okkara forsprákarum og undan- vil mega at kanna songumonnum í bygd og by í vinnulívinum — og tað er okk- ara tunga skylda at gera tað - koma vit til eina mynd, ið ikki er lystulig, alt annað enn »Fryd for vort Øje og Øre«. Sjálvandi vevast undantøk, lí betur! Men sum heildarmynd standa vit lágt, ógvuliga lágt, tá ið talan er um mentan og sidaspekt hjá leim, ið dags dagliga hava ta stóru fjøldina undir hondum sínum. Tað lað ymsasladni er so — al handilsstand- vita at kul- kann vera vil turlovsi finnst Í inum aðrastaðni enn í Foroyum. (6 mega vit viðmerkja her, at í flestu londum eru menn við al leggja allar árar umborð við skúlum, utlanlandaferdum og veran í útløndum fyri at menna og uppala ein síðaðan og kun- keypmanns- og handilsstand. Hetta tían- verri bert í líllum muni sigast um okkum Men al kulturloysid mill- skaparrikan kann Foroyingar. um so er, um okkara keypmanns- og handilsstand ikki er nakað sær- kenni fyri okkum Føroyingar framm fyri oll onnur fólk, um- þer lað á ongan hált okkum — íkki tann av hesum og ger mentunnar- og sidaloysi elvda landaskaða Landaskaða søgdu vit! Er tað ikki hin størsti fólksins belri. landaskaði, skaðin á lyndi og sál? Tí: kann eitt fólk lyftust, og ognasl stimbur við unnarloysingum sum oddamonn- mennast Í vokslur og menlt- vvirhøvur virði lígvjarligan um og yvirmonnum Í dagsins strevi og virkan? Vit hugsa ikki! Henda okkara hugsan er okkara undanførsla, tá ið vil ikki kunna samtykkja fólk tiga til og harvið hetta spell fyri land og okkara. AL gloyma er Minnini ofta so ilt. hava sínar røtur, ið eru lægraðar inn í ein við sjálv- leim um livinun, mongu, drjågvu og longu lívsins vondu lotum. Men lat gamalt vera sloymt, um (ad ikki er møgu- ligt at gloyma lað í bræði. Tað ríva ov mikið Í Vit vilja fí royna at:endurnýggja, uppaftur- taka so lítið gjørligt av alburðinum hjú formonnum og leiðarum í vinnulívinum í farn- um dogum. Ein atburður, ið vid sidaloysi við voldir ónt al ley vondu minnini. sum råleika og sínum g andstygd stendur ristur f sål og sinni leirra, ið undir vóru. Lat tað mesta av hesum vera gloymt og vonandi breiðir tíðin sål gloymskunnar sløv yvir oll ley ÁR sl skammarmerki, ið tá vóru veidd fjøldini, teim arbeiðandi. Men vit kunnu sum sagt ikki um- bera okkum við at bera vid skilið, sum enn tann dag í dag er ráðandi summastadni her á landi. 92 Gallróp, bannan, sverjan og hundsan frá arbeidsleidarum og eigarum — hevur ikki hoyrt, og hvor hoyrir ikki hetta arbeiðspláss- hvor lag á leim slóru unum við børnum, ungfólki og eldri menniskjum? Ein syndar- ligur kostur hjá leim ófestu og óbundnu sálum! Eitt syndarligt fyridomi. - ein syrgjuligur »toppur« al einki at: undrast yvir, um her sum orða- læra av. Tað er gongur Ul »Som at enda takið sigur: og hans Svende.< Og kostar hetta? Hvor kann tað! Her er kanska minst um sjálvan peningin. Og lonin Herren saa hvat melta talan — ein kladda! Hætta einhvor fríborin maður og kvinna sær, ið kenna sær fullan rætt til sítt, av og á al biðja um løn sína í kontantum peningi — hvat er svarið? Hvor arbeiðari kennir ikki tað frå sjálvroyndum ella oðrum. Tað er ikki talan um at mølast sum javnlíkar, hvar hvor hevur sín rælt og sínar sómdir at krevja. Nei, nei! Dispoturin og hin trælkadi — og tonalagid og orðalagið er hareftir: >Hvat skalt tú nýta peningin til? Vit hava annað al gera enn at:rinda tykkum pening o. s. fr. Og so má hann, ið er smæðin og bljúgvin — arbeidsloysisnevin hongur jú håltandi — rokna upp: sjúkrakassi, skattur, lima- gjald og annað, id kontantur peningur má til. Hann slítur so kanska nakrar krónur. So slatt skiljast harrin og arbeiðarin — hin seinri við óttanum í blóð- inum fyri ikki at fáa arbeiði meir, tí hann hevði hætlad sær at krevja løn, nakað av løn síni í kontantum. Men hendir tað — og tað kann henda, at hann ella hon forlala seg og siga frá, at tey megu nakað av lønini til ein pakka ella til at loysa eilt sindur av vorum åt, ið ley hava bestilt fyri at spara ein tridjung til eina helvt, tá er eldur í skálanum: ein streymur bert kullurloys- hava av orðum, ið ingar orka at:sigu. Og so kann tað afturat henda, at viðkom- andi fær al vila, at hann er tann veikari. >Tú skalt boykott- ast! Arbeiði skalt tú ikki rokna við! — tå kannst so bestilla við línum tómu hondum so nógv, tær lystir! Og hin veikari má lúta. Hann berum botni. Tuð er eingin, sum slydjar hann. Starvsfelag- irnir orka ikki. Samfelagið vil ikki. Arbeiðisloysissvorðið er sterkari, enn at hann kann bera upp fyri less høggum. Maktar- leysur må hann siggja sin rætl, sínar hugsjónir sum fríur maður knasast av yvirmaktini. Í ráleika, bannan og hundsan — og fíggj- arligum trældómi! Tað skal mikil kraft og sálarslyrki til, um ikki »karakterurin« viknar og fær sítt trælamerki. Her krevst bót, her má bolast, um menn skulu hava nakra vón um stór- tok fyri landið. Tok, ið krevja glógvandi ídni, sparsemi og personligt figgjarligt frælsi til at voffrac. Uttan offurhila og sam- anhald er hvort stórmál deyðs- , stendur aleina á menn vita. trænum, er dømt. Hetta megu Tað batar ikki við rótin rotin! Teir koma heim frá suður- landinum, frá harðbalnu Grønlandi sjógarpar. Tað hendir, at hin stóri »principal- Ein skuldi okkara Hvussu er mótlokan? valla sær teir. urin« forsvorið lílíkt! Men tala við okkara sjómenn og tå másl trúgva, so harmiligt tað enn ljóðar. Hava teir fiskað lítið ella rætlari sagt: hava teir ikki gjørt rokfiskiskap, motir skiparanum og mannskapinum ein skemdar- Ein skemdarskolan, ið hundraðfalt skolan. má vera beisk ul svolgja hjá monnum, ið vila millum Guð og sín, at teir hava Vallu nakað hart arbeilt yvir evnir. arbeiði verður drivið so sum hin føroyski partafiskiskap- Hevdi hareflir, var slilið sínar Men Guð skal vita, at fortjen- astan ikki er stór, meðan aftur- åmøtid útreiðslurnar eru nógvar og munnarnir nógvir at melta At keypa góðgæti heim um. urin. fortjenaslan verið sakir. heima. aftur við sær er ikki talan Bert ein kundi fingið neyðsynj- arverurnar. Men umframt tær er tørvurin til kontanlan pen- ing stórur. Ein og hvor hús- maður veit hetta. Men hvussu trupult gongur ikki við at fáa fatur í ley neyðar oyruni. Sum- mir hætta sær als ikki at biðja um tey, men royna at bíða og bíða í tolni. Og teir, 10 hætta sær at biðja um eitt sindur av konlantum, megu ganga igjøgn- um sama skerseldin sum ar beiðararnir — og so fáa teir minni enn so altíð tær fáu krónurnar, teir ynskja. Teir krevja ikki. Okkara slil- og sleipimenn eru ikki krevjandi — láð er synd at siga. Tad, ið ikki kundi hugsast at boðist monnum í ødrum londum, laka okkara menn við í tolni. Vit kundu hildið áframm. Vit vilja so spakførir Men lat okkum sleðga. i hesi syftu vera sum gjørligt. Hóast tað er so, at ein kennir best til, hvussu landið liggur, har ein býr og virkar, vilja vit ikki nevna nøvn á bygdum og monnum. Vil hava stedgað við lí og einans nortið eilt sindur við lað i summum Kanska onkur tó heldur, at vit her gjørt ov mikið av. Men so er ikki. Tverturímólti! Vit vildu fegnast latið hetta mál plåssum vanliga. hava ligid. Tað er so óhugnaligt og býðir einum ímóti. Men vil kunnu ikki koma undan. Hetta »kulturloysi«, hesa sidaspillu frå ymsum av okkara monnum kunnu vit ikki tiga til. Til tess stendur ov nøgv uppá spæl, ikki bert fyri einstaklingin. Men andalig: menning og styrki, okkara fólks »karakterur« og tess fíggjarliga frælsi leika á. Og tað vigar so nógv, at nú kann ikki longur. Tað hevur tessverri verið ov leingi tagt. Og hvor vílt vil koma aftur til henda spurning, koma ávarandi menn sjálvir al avgera. Eitt vilja vit lova: vit skulu royna at hava eitt vakið eyga við hesa her umskrivaðu herviligu sidaspillu. Samstundis sum vit streingja hetta heili, vilja vit biðja allar teir, ið ikki bert eru ósekir í lí beinleiðis spillandi atburði og menlunnar- stóru“ okkara fólks tigast lovsi, men sum hava roynt og framvegis eflir førimuni royna at lata teirra ávirkan á og hagreiðing av sínum fólki vera spekjandi og mennandi vit bidja hesar hampamenn og sið- aðu ikki misskilja hesa grein, men meta hana sak- oddamenn liga og sær persónliga óviðkom- andi, meta hana ikki bert sum eina alfinning, men í meiri mun sum goymandi í sær eitt ynski um, at vit megu hevjast, so lad ikki skal kunna sigast um okk- um, al oddamenninir, teir leið- andi í okkara vinnulívi, eru ein flokkur av kullurloysingum og siðaspillarum. Tveroyri. Kolið og leirurin. Eina tíð hevur verið tøgn um hetta mål. Tad frættist, at Hede- man næstan var við at geva upp. aftur lív Men nú er komið í málið. Tær seinastu undirsøk- ingarnar skulu hava prógvað, ut fyrsta klassa bertzin kann vinnast tons av benzini koli! Tað er særliga glanskolið ella sum vif úr kolinum, */2 av einum tonsi av rópa tað: nýrakolið, 10 er gott til benzinsvinnu. Men tess verri Nyra- er so lítið av nyrakoli til. kolid svarar í mun tit hilt kolid sum kvistarnir til sjålvt træið. Donsk blød skriva hópin um kolmålid á Tvøroyri. Vit vilja f næsta bladi skriva særlign grein um hettt mål. Nekur få skip farin úr Gron- lands. Flestu beint attaná joansøkuna. eru Suðuroy til vera vist at fara Ein fiskadampari frá Johannes Jacobsen var her sigist al Prisurin fyri bl. eftir fiski. liggja um 25 kr. Bátar, ið hava reynt eftir kalva, hava fingið eitt sindur, men | UIFØNSIN, einki til muns til Sælands biskapurin Ostenfeldt var um dagirnir á Tvøroyri, Hann vitjaði skúlun, hoyrdi børnini Í ligtón donskum og r hann I prædiKdúl Sunnudugin í kirkjuni, ið fyri eina ferð var stúgvandi full. Vit skuldu haft ein fremman- dan biskop til hvonn sunnudag, so høvdu nógv fólk, ið annars sita heima, vitjað kirkjuna. Herviligur skerpingur hevur verið í góðveðrinum. Vatn- trot var at kalla alla staðni. Men so kom regndagurí viku. Hann oysti niður av himli til gleði fyri foldina og alt livandi, ikki minst menniskjuni. Joansøkustevnan á Tvøroyri 1933. Tvøroyri plagar vanliga vil kunnu næstan siga altid al vera særliga væl fagnað an veðurgudunum, lå ið bygdin heldur stevnur og samkomur á ein ella annan hátt. Jóansokan í år var einki undantak. Kortini sá ikki lystiligt út sjálvan Jóan- søkumorgunin havlroðið í mjørka, so greyttjúkl, al ein valla hómaði fjørdin. Men so út ímóti 12 tíðini, tá ið kappróð- urin skuldi verða, lætti hann í. Um tað enn ikki var heilt klárt, tá ið róðurin byrjaði, kundu fólk tó meir enn so fylgja hon- um av Trongisvågssandinum út Ein góðan hálvan tíma aftanå róðurin var spegils- klárt vid brennandi sólskini. Og láið fólbóltsleikurin byrjaði um Í tíðina, var so heit, at summi talaði um, at lad var sum í Sa- á bryggjuna. karas Sandflotum. So stalt við góðum veðri og ídráttarskrá var húrurin óforur og fagnaðurin einari fjølbroyltari fyri stevnuni mikil millum manna At kalla sama veðrið var sunnu- tveir Jóansoku- dagin stevnan vardi í dagar tess vegna, at dagurin fall á ein leygardag. Fyrsti dagur: Kappróður. 4-mannafør við óvitum: Á bátar róðu, 1 Froðbiarbátur, 1 Tvoroyrabálur, 1 Hvítanesbátur og 1 bátur úr Trongisvági. Froð- biarbåturin vann. Síðani róðu trý áttamannafer, úr Oðravík, Trongisvági, av Tvøroyri og úr Hvalbæ. Tvør- oyrabåturin »Tjaldrid«, ið ung- mannafelagið eigir, vann. ferð kappróður Sigmund Pe- Fyri fyrslu kajakkir, 4 í tali. tersen, skræddari, vann. Kappsvimjing. 3 kvinnur svumu fyrst. Judith Hammer å Tvøroyri vann. Síðan svumu 4 menn. Villiam | Smith år Vågi vann. So komu dreingirnir: 3 svumu. Brynjálvur Morlensen vann. Fótboltsleikur millum T. B. og V. B. Flestir um, menn vóru á einum máli at Vábbingar neyvan hava spælt so væl á Tveroyri áður, og vóru leir um javnir við Tvøroyra spælararnar. Urslitid B. 2 mål, V. B. einki. Fólkafundur var hildin oman- fyri kirkjuna. Mitens og H. P. var: T. Holm úr Hvalbæ vóru rødarar. Mitens talaði politisk, meðan Holm talaði um ídrátt. Hóast fundurin var bundin, tóku ymsir aðrir orðið. Okkum tykist rætt- táið vera politiskir, ast vera, joansøkufundir at orðið verður givið frítt til fundarfólkið. Um ikki tað verður, er lað skeivt og órættast at lala polilisk á jóan- søkustevnufundum. Annar dagur: Fótboltsleikur millum H. B. og T. B. Leikurin Ýmsir B., ið ann- Var ojavnur svikir vóru í hjá H. ars spældi væl. Tvøroyramenn vóru vid yvirlutan. Teir fingu Í móli 0. Aftaná fótboltsleikin var posa- renning. 4 Tvoroyramenn runnu. Solevith Jensen vann. Kl. 7 var hildin fráhaldsfundur. Rødarar vóru: M. S. Vidstein, P. J. legði fyri. Brøorameinigheitin helt gatu- moti, gjørdi flokkurin. Hesir fundir vóru væl vitjaðir. Hansen og P. M. Dam, ið sama missións- kvoldið Um dansur í hell. Jóansokan á dynjaði 1933 eydnaðist so slalt sera væl frá fyrst til síðst. Ivørovri Fríðarprógvið til Mussolini. Til B. Z. am Mettog sigst frå Paris: Eitt Romatelegram boðar frá, at Nobels friðarprógy verður givið Mussolini fyri 1933. A Ansvarhavandi blaðstýrari fyri Suðuroyar-síðuna: P, M. DAM