týsdagur 15. august 1933síða 3

Jarðaspurningurin. Hin av ministeriinum setta nevnd til vidgerdan av jarðaspurning- inum hevur borið eitt athugavert uppskot inná tingborð, óivað hitt týdningarmiklasta uppskot jarða- brúkinum viðvíkjandi, ið frammi hevur verið. Jarðaspurningurin — at fáa jørd til uppdyrkan, studning til umvølingar og dyrkan av jorð, til kostar, landbrunnar, reiðskap, inngyrðingar, til tø0, flyting av kálki, tilskot til nybyggjarar, al fáa bílug lán til slovnan av smábrúkum o. s. fr,, alt hetta hevur verið meiri og meiri og sterkari og sterkari frammi mill- árini hava um manna, sum gingið og ansurin fyri jørdini er vaksin. Fyri mongum varð sett ein nevnd, Hon arbeiddi í árum síðani »Landbo- kommissionen«, mong år og kom al enda framm við einum áliti. Og ålitid var bæði stórt og drúgt, ein slår bók, tvær bøkur, hin storra uppá 807 blaðsíður og hin - minna uppá 317. Men alt hetta drúgva og rúgvismikla tilfar gav ikki tað úrslit, ein kundi ynski og Nakrar lógir, sum útskiflingarlógin, jakllógin o. 2. mikið vænltað. framdar í Orsøkin til, al vórðu ló broyttum skapi. ikki meiri er spurt burtur úr hesum stóra tilfari, er óivað lann, at »Landbokommissionen av 1908« var ov mikið >kon- servaliv«, Men tíðin hevur síni krov. Samfelagið kann ikki verða standundi á miðaldarstoðu. Hin nýggja tíðin kann ikki verðandi teppast. Hennara krøv gerast al enda so ikki fer al þera lil al byrgja tey inni. Hill unga sterk, al uppvaksandi jarðaleysa liðið kann ikki finna seg í al vera heimleyst, rótleyst í (í landið, tað elskar, og sum er less heim, fødiland, fosturland. Í 1927, 28 og 29 viðtók løg- lingið uppskot til lóg um bein- leiðis slatsstudning til uppdyrk- ingar Í Men mini steriið dámdi ikki hesi uppskot. amtið Førovum. Í sínum svarskrivilsi til sigur lað millum annað: >. Da Ministeriet imidlertid erken- der, at Spørgsmaalet om, hvor- vidt der bør gennemføres en særlig Lovgivning, siglende til Fremme af Opdyrkningen paa Færøerne, forljener nærmere Overvejelse, har Ministeriet be- stemt til Behandling af Spørgs nedsælte et Udvalg, Hr. Amtmanden Landbrugskon- maalet al bestanende af som Formand, sulenten og 3 af Laglinget valgte hver af Lag- Medlemmer, Í fra g tingels Gruppec. Men sjålvstyrid og sambandið kundu ikki koma á samt um al velja limir í hesa nevnd. Upp- skotið fall á tingi. Men so loft- aði formaður javnaðarflokksins málinum, setti framm nýtt upp- skot. Tað varð viðtikið, fekk ÍS alkvoður. Hetta hendi í 1930. Nevndin hevur síðani verið í arbeiði, og tað má sigast, at hon hevur avrikað eilt stórt arbeiði. Liímirnir hava verið í granna- løndunum fyri at kanna jarða- vidurskiftini har, I ár liggur úr- slitið frammi á Lingi, aflaná at tað inum við hesum orðum: efter minisleri- »Man stedfun- hevur verið hjá henstiller at der den Trykning sendes Laglingel 100 Eksemplarer med de DB Ministeriet maatte mærkninger, paa Anled- saaledes Forhaand finde ning til at at Laglingels fremsælte, Medlemmer muligt straks efter 1. Juli 1932 kan fan Adgang til al gøre sig om UR SUDUROY Minisleriið hevur haft upp- skolið til umhugsunnar í um "/4 år og hevur nå sent tad til løg- lingið ultan alfinningar. Vit hava soleiðis loyvi at halda, at mini- sleriið hevur gjørt uppskotið til sítt, góðkent luð. Og hval hetta skotið í vit, al Foroyingur forvilnisligur spyr. Vil í stullum al sign hovuðsinnihaldið. ber so upp- sær? viln hvor skulu royna Vil loyva okkum at byta frá- greiðingina í eina sindur oðrvísu raðfylgju, enn uppsetanin er i neyndarálitinum: Stovnan av Føroya jarðagrunni og hansara virkan. Stovynaður verður ein jarða grunnur fyri Foroyar. Hesin grunnur hevur til endamáls al fremja jarðabrúk og urlagarðs- brúk o. m. landbúnaðinum við víkjandi. Til jarðagrunnin rindar stat 100.000 kr. um árið í 10.000 kr. tíðarskeiði. urin 90 ár og loglingið árliga í sama Sum »Grundfond« fær jarða- grunnurin: 1) Allar statsins obli- gatiónur fyri givin lån til stovnan av smærri jarðabrúkum í ovum eins og obligatiónurnar fyri »Grundforbedringslaan« til For- 2) Allar inntøkurnar a kongsgóðsinum og av jerðini, ið er avløgd til royndarbrúk, tæn- astumenn og aðrar eins og inn- tøkurnar av prestajørdini og aðr- ari landi. 3) Før- ovingar. »benificerndi« her á jord Inntøkurnar av teirri jørd, id jardagrunnurin keypir, eins og inntøkurnar við sølu av góðsinum, ið er í hondunum á tí almenna. Inntokur til jarðagrunnin eru ætlaðar soleiðis: Tilskot frá statinum kr. 100.000 Tilsk. frå løgtinginum 10.000 Inntøkur av jørdini hjá ti almenna.. 16.000 $ pel. i renlu av »Grundfondens« ob- ligationum ....... - 6.000 Inntøkur vid sølu av jorð 12.000 Filsamans kr. 150.000 Jarðagrunnsins útreiðslur metast til; Premiur fyri góða skipun og 1.000 Tilskot til vølan og dyrkan Á dyrkan . ki jarðaum- hagajørð ....... - 20.000 Tilskot til kostar og landbrunnar o. a. 10.000 Tilskol til inngyrding av jørð . .. 1.000 Tilskot til búnaðar feløg og flyting m løðum og keyp av reiðskapum . 6.500 Tilskot til útreiðslur við skipan av virkis- landsfeløgum 500 Tap uppå lån frå jardagrunninum 5.000 Utreidslur vid hjålp og arbeiði frá sak- konum (ferða úl reiðslur og løn). . - 10.000 Tilsamans kr. 70.000 Fftiri av leim árligu inntok um uppá 150.000 kr. 80.000 kr. til árliga vaksan av verða so grunninum. Við hesum peningi arbeitt á hátt: keypir veitir verður besta grunnurin jorð, bekendt med det foreliggendec. | jarðabrúarunum 3 pets. lán uppá langt áramál o. s. fr. Lánini kunnu verða avdráltarfrí í 5 tey fyrstu árini. Táið 20 ár eru gingin ætlast grunnurin hava mikið stóran, al tilskot løgtingi ikki eru neyðug. vaksið seg so framvegis frå stati og (Framhald). „Vi fik Ret“ er ikki rætt. Tað er menniskjansligt, al menn froast, tá ið leir halda seg raka við eillhvort tekin uppá, at samanhaldið hjá mólstoðu Samanhald øer jú sterkt, verður sagt. Kann 5 J g monnunum rillar, lað spreingjast, er deyðin í dur- unum, tí sum orðið sigur: tuð ríkið, ið kemur í strid innan sær, orkar ikki at slanda. Klandur og klovningar innan fyri ein flokk lekur burtu! kraftina tað er satt. Jú! Og lað er menniskjansligt, at mól- stødumenninir eru fegnir og lala í ovfarakæli, hverja ferð teir halda seg raka við klandurs- g br6durbardagan hjá hvorjum oðrum. Tad er heiðraða (0) menniskjansligt, al okkara måtstødublad »Dimmalætlting«, tess yngri blað skaldið L.S, hin vaktarmaður stjóri, ungi falkur og sam- bandsins, hevur okkara flokk, hill kratiið í Foroyum., í kikaranum enn fámentu socialdemo tað er okkum sjálvandi OU ein heiður. Og finst so eillhvort tvídrált, ikki veikleika, tað menniskjansligt, at ekin uppá ja skilnað, er heldur annað enn nn letur sítt frægdarróp hoyr- blaði ey slóru ast í sínum og blæsir út líðindini, at nú el klovningur komin í millum leit førovsku socialdemokratarnar. Vil siga hann íkki illan fyri tað. Vil sama Í høvdu kanska gjørt lað hansara slað, um vil ikki vóru meiri varnir. Men sjálvt tílíkt sterkt og skart log teir viðgilnu andi tekin, rumbulfundirnir frammanundan sum løgtingsvalid seinast, kundi ikki fáa okkum til at profelera og útleggja, at dómadagur, spreing ing og oyðing er í hendi hjá sambandinum. Rembingar eru innanfyri allar flokkar, har ið Hví dylja tað? að er allíð hugstoytt at verða lív er. vaktur úr dreymum, at verða rivin år villusjónumg ið ein hevur start seg villan í. Vil hava loyvt okkum at vakt hin unga blaðstjóran á >Dimmalætt sínum og > un ing« år dreymum rivið burtur »illusjønina« skilnað og klovning í javnaðar flokkinum. okkum. Men tað tykist lessverri Hann må fyrigeva ikki at hava batt. Vit síggja, al hann aftur hevur haft kikarin á loftið og er fallin í aftur somu ter okkum ill 5 villusjón<. Tað uppaftur at noyðast at von Iilik eilt sindur óvanlig. rota »sjonskheil« er Vit eru lí annað mannin. farin at halda, al vort megu eygnni vera kúm ella eru ley fongd við evnum al síggja lol nú í hvassu er í summum tað brekið nervandi, sær Var ikki so um Hvort yvir seg. er, So er lign fyri so ungan mann. talan um ellisbrek, var nógv at harma. Tað fekk so ein heldur sign: vil ynskja jú nokrum skjótan, lat okkum skjótari enda ikki lívið av | Í | Í manni. | Tvørturimåti! Men tað kann jú eisini vera talan um cina ung dóms yvirspenning. Um so er, kemur tað víst al javna seg. Vit hava í ollum føllum loyvi al vóna tað. Tað ger okkum sagt ill at ríva hin unga blaðstjóran út Men skylda eina sum villusjóninid. vil kenna okkum ferð enn al upplýsa, at lev onkunsluðni Í sjónarringinum ánaðu lekin uppá ein skilnað, ven Sprængning« av Føroya javnaðarflokki, eru ein vvirsjón ella eitthvørt annað, ið ikki til. lovuðslekini fyri og er innbilt, stuðlar nir undir teim nevndu skilnað eru Viðstein og ársaðalfund Men arillusjónum lýsingin um javn- aðarmanna i ár. her má vónin bresta. Vit loyvå okkum 1) Løgtingsmadur M. S. Vi stendur al upph sq: stein framvegis í lí føl oyska javnaðarflokkinum. Hann er framvegis annar helmingurin í javnaðarflokkinum á tingi. AN organiseraður socialdemokratur, tí hann er javnaðarmaður, kann hann sjálvandi til eina o líð »Dimmalætting«, at hvørja vålta yvir fyri í. d. hann er so cialdemokratur og ikki kommu nistur, fyri tí hann skrivar eina søguliga frågreiding um, hvussu afturhaldsins herverksmenn fóru við Klara Zetkin, Karl Lieb knecht og Rosa Liixenborg, ið hvor ein javnaðarmaður virðir fyri strid teirra móti kríggi og fyri arbeiðaranna frígering. Ein javnaðarmaður kann væl hava hesa virðing ullan at góðkenna Í ta kommunislisku åskodan, al leiðin er at fara fram við horð- um og voldum og isladin fyri: socialdemokrati sela socialdispoti. Munurin á hesum báðum orð um er munurin millum javnað armenn og kommunisltar. 1 2) Lýsingin um javnaðar flokksins aðalfund f ár hendi ífylgju flokksins lóg og var so statt ikki óreglulig AL PP. M. Dam stóð undir komst av, at M. S. Vidstein á lógligun hált hevði sagt seg frá > sum formann, hvarvið næstfor- maðurin kom at virka sum fol maður til sljórnarvalið, ið skal henda á hvorjum ári. So lig: landið, harra blað ur stjóri Lindenskov-Samuelsen, Ellisrentan aftur á Føroya legtingi. Javnadarmenn reistu málið nýggjum, tå ið ling. oll um ellisrentu av leir komu inn á Sum at kalla mål mølti ellisrentan molstødu hjá afturhaldsflokkunum á tingi. Uppskotið hjá javnaðarmonn social stóra um var felt á fyrsta sinni. Men málið var aflurreist. So í fjør varð tað nú í gildi setta upp skot viðlikið. Javnaðarmunnu uppskotið við hægri ellisrentu varð felt. Hóast tann studningur ellis renlan eflir lí vidliknu lóg má sigast at vera lágur, er lógin eill samanborin við ta avliknu um studning til tey gomlu. Korlini er al at viðvíkjandi Havnini er lógin eitt aflurslig fyri tey gomlu við lað, at hon liggur í >salsume sínum niðanfyri lað, ið hevul verið veill teim gomlu í Havn í sludningi. So statt er lað lætt skiljandi, at Havnar kommuna er komin til lingid vid åheitan um at fáa lógina broytta fyri Havnina so- stórt framstig, lóg siga leiðis, at »satsirnir« verða hækk- aðir nakað sum av javnaðar- monnum borið framm á tingi. Av lí ul lad er einans staturin kommunan sjálv, ið rinda ellisstudningin, skuldi ein kunna hugsad teir heiðraðu tinglimir einki høvdu ímóti, at lógin varð broytt fyri Havnina. Men so var ikki, 0. F. Joensen úr Klakksvík hann var tann maðurin inn- anfyri afturhaldsflokkarnar, sum eigir stórslu æruna fyri, al flokkarnir gingu vid lí sindri- num, sum er igjøgnum ført — greiddi frå umsóknini. Vit høvdu væntad, at hann fór at vidmæla umsóknini. Men so varð ikki, Ívorturímóti! Hann gekk hart ímóli, at Havnar kommuna longu skuldi koma við åheilan um broyting í lógini og vónaði, og 5 sær, al at língið ikki so frætt sum út- selti málið, men einans bart nokta0i. Hetta undraði okkum stórliga, tí vit høvdu satt at siga slett okkum yvir, at tað, sum maðurin segði, hevði merkst »socialur gróður í honum. Hann var framsøgumadur fyri sambandið, so vit hava tessverri ikki góðar vónir um, at sam- bandið lívgar umsóknini hjá Havnarmonnum, um so J. O. Joensen sum býráðslimur talaði æl fyri umsóknini. Fyri sjálvstýrið talaði N. Ni clasen, Hann talaði hart og leinvi ímóti ellisrentuløgini sum heild og segði, at hann als ikki hevdi vænluð at síggja eina um- sókn í ár um at hækka ellis- studningin Særliga hart tók hann í 60 ára aldursmarkið og vísli á seg sjálvan sum 60 ára óamlan. Hann kundi melta ein- um hvorjum manni til arbeiðis. Hann hevdi ongalíð verið lætt- ari og fúsari. Ellissludningurin vildi skilja foreldur og børn, hon vildi vera nýtt til luksus, parisarstás og lad vóru fisk- ararnir, ið komu at betala gildið, 0. S. IF. Fyri javnaðarmenn talaði P. M. Dam. Hann undraðist á stødu 0. F. Joensens, helt tað vera óforsláiligt, at ftingsins menn skuldu vera ímóti um- sóknini hjá Havnar kommunu. Logtingið læt jú einki. Peningur, ið talan var um, kom jú høv- uðsakliga av statinum, restin, hin minni parturin, av sjálvari kommununi Hann flalaði so hvassliga ímóti Niclasen og sær- liga móti ti, at Forovyingar, ið slitu og sleipaðu harðari enn flest onnur fólk, skuldu vera á i i | i bestu árum, lá ið leir vóru 60. (á vóru flestir av okkara fisk- arum Ulslitnir, hver nerv og spong últogd. Men Niclasen undraði hann ikki. Niclasens sociala hugsan hevði ikki víst seg at verið særliga útviklað. Ein tímalangur orðadráttur slóð nú millum N. Niclasen D, M. Dim, so formaðurin mátti slíta fundin, áðrenn diskuliónin var liðug. Oo Ð Tíðindi. Tveroyri. Verkfroðingar, ið hava verið 1 Tvørovri fyri at kanna eftir líkindini fyri minuvirki í Suð- urov, eru nú farnir aftur til Danmarkar. Um úrslílið vilja leir enn einki útlala. Teir vilja, tå ið teir eru niðurkomnir, vanalyserac tilfarid vilskapliga. Vit her heima bíða við spenn- inoi eftir frágreiðuni frá verk- froðingunum. Arbeiðararnir og Suðuroyingar sum heild vóna, at kolavirki má verða byrjað. Arbeiðislíkind ini í Suðuroy eru alt annað enn góð. Arbeiðsloysi er ógv- uliga stórt hvat sverð er OG Ð harðari enn arbeiðsloysi! Stórhvalaveiðan í Lopra. Veiddil hvalastødina í Lopra, eru 45 hvalir Við ——————i Ansvarhavandi blaðslýrari fyri Suduroyar-siduna: P, M. DAM * PÅ