týsdagur 29. august 1933síða 3

a Jarðaspurningurin. Hin av ministeriinum setta nevnd til viðgerðan av jarða- spurninginum hevur borið eitt athugavert uppskot inná ting- bord, Óivað hitt týdningarmiklasta uppskot jarðabrúkinum viðvíkjandi, ið frammi hevur verið. Framh. Í okkara fyrstu grein greiddu vit frá jarðagrunninum, ið kom at verða forur at veila um 60000 kr. í beinleiðis studn- ingi og um 70000 kr. í lán til hitt foroyska jarðabrúkið ár- liga. Í hesi grein vilja vitnerta við, hvussu er í uppskoti at skipa jardarvidurskiltunum í síni heild. II. 10 landbrúksneyndir. Føroyar verða byttar í 10 fylkir: 1 Fuglovar, Svinovar og Viðar- eiðis sóknir. 2 Kunoyar, Kallsovar og Klakksvíkar sóknir. 3 Eiðis, Funnings og Oyndar- fjarðar sóknir. {| Hin parturin av Eysturoyar sýslu. 5 Nordstreymoyar prestagjald. 6 Suðurstreymoyur prestagjald. 7 Vågoyar sýsla. 8 Sandoyar sýsla. 9 Suðuroyar norðara presla- gjald. 10. Suðuroyar syðra prestagjald. Fyri hvort av hesum fylkjum verður vald ein landbrúksneynd, ið selist av trimum monnum, sum verða valdir av Føroya log- tingi fyri fimm ár í senn. — Nevndarlimirnir kunnu berast í uppskot av søknarstyrunum og búnaðarfelogunum. Landbråksnevndirnar geva reglur fyri burlurleiðing av veiði- rælli, solu av groti, sandi, torvi og ødrum, meta jørd og brúks- virði, geva frågreiding og inn- stillingar viðvíkjandi umsilingini av jørdini hjá tí almenna, inn- stilla til landbrúksráðið at veila jørð (jarðagrunninum) til vegar, ið nevndirnar ætla er hóskandi til uppdyrkingar, byggjugrundir og lílíkt, hjálpa monnum, sum sekja eftir jørd o. s. frv. Í { Í, Landsbrúksráðið. Sett verður eitt landbråks- trimum limum fyri Limirnir verða ráð við allar Føroyar. valdir fyri fimm ár í senn. — Landbrúksministeriið velur Í limin, løgtingid ein og Føroya bånsdarfelag ein. Búnaðarráð- gevarin hevur loyvi til, um hann ikki er valdur sum límur í land- brúksráðið, at luttaka í ráðsins fundum og samráðingum, kort- ini uttan atkvoðurætt. Landbrúksráðið »administrer- jarðugrunninum, statsins festigóðsi, har í millum ásetur og — um festararnir eru ódugu- aðarmenn — avsetur teir, skip- ar royndarbråksjørdini, tænastu- mannajørdini, ollum ognum, ið eru til prestnembætini, allari jørd og ognum, ar« lagdar eins og sum jarðagrunnurin hevur keypt, avtekur og burturturfestir Irædir, selur og leigar jorð frá lí al- menna, sum tørvur er á, og lík- indini eru til. Lundsráðið hevur í heild tikid avgerðuna í ollum viðvíkjandi "landbrúkinum á al- mennari jørd. Menn kunna tó »upellern« ráðsins avgerðir til landbrúksminislarin, og kunna ÚR SUÐUROY summi mál, sum Ld. láið menn nokta at selja ella leiga jørd, ið leir ikki brúka, skjótast til av- gerðar hjá sýslunnar >Landvæ- senskommission«. At oll jørd í hondum tess al- menna soleiðis er løgd undir landbrúksráðið og landbrúks- nevndirnar, miðar ímóli at gera skipaninaskilabetri, umstoðurnar lættari og avgreiðsluna skjótari fyri menn, ið ynskja at fáa jorð til dyrkingar, byggjugrundir, og sum hava hug og dugnaskap at rokja hana. — Hertil kemur so hin stóri studnings- og lúnpen- ingur, ið jarðagrunnurin vil orka at: veita árliga til landbúnaðin. IV. Yvirtaking av jørd til jarðar- grunnin ella hitt almenna. — Landbråksnevndirnar eru skyldugur til »at søge til det of- fentlige al erhverve Arealer, som er egnede til Udstykning til Byg: gegrunde og lignende eller som er bekvemt beliggende til Op- dyrkning, saaledes at der til en- hver Tid i saa vidt Omfang som muligt haves fornødne Arealer til Raadighed til Imødekommen- der á fbegrundede Ansøgninger.« Ífall kommunan ikki ynskir »Arealerne«, skal heita å land- at yvirtaka landbråksnevndin brúksráðið um at keypa åvik- andi jørd til jardagrunnin. — Verður jørð svylt fyri at goyma hana til spekulation, skal land- bþrúksráðið gera útvegir til at keypa hana, tó altíð helst í góð- um ogfsemju vid eigararnar, og vanliga skal jorð, sum eigist av uttanbiggja monnum, yvirtakast, verður vid jerð monnum. — áðrenn norlið hjá innanbiggja Prestagardajørdin verður keypt fyri 250000 kr. og goldin ígjogn- um 10 ár. Tað kann vera uthugaligt at hvussu = prestagarðarnir eru mettir: Prestagarðurin og náðisgarðurin 31.000 z á Viðareiði Kr. — á Nesi — 26.000 Náðisgarð. á Toftum — 18.000 Prestagarðurin í Kvivik— 11.000 Festijørdin í — — 2.000 Náðisgarð. í Kollafirði— 12.000 Fesligarð. í me — 2000 Prestagarðurin í Sydradali — 21.000 Náðisgarðurin í Norðadali — 20.000 Prestagarðurin í Miðvági — 21.000 Náðisgarðurin í Miðvági — 15.000 Prestagarðurin á Sandi — 13.000 Náðisgarðurin á — 9,000 Prestagarðurin Í Hvalbæ — 16.000 Kapellan- og Náðis- garðurin í Vågi — 12.000 denifisernd jørd í Porkeri — 14.000 Prostajørdin í Oyndarfirdi — 20.000 Tilsamans kr. 252.000 Táið vit minnast, hvussu trekt tað hevur gingið við at at fáa jord til dyrkingar av prestagarðs- jørdini, og vit heraftrat huga, hvussu preslagardsjørdin manga slaðni verður umsilin, so må lað sigast at vera ikki eiti av fram- stigi, at jarðagrunnurin keypur alla prestagardajørdina í Før oyum. V. Festividurskiftini, Festingin av gørdunum verður í prinsippinum sum higartil. — Bornini hjá avtaksmanninum hava fyrsta rættin at festa garðin, um tey eru dugandi til jarða- brúk. — Landbrúksráðið avger, hvor ið skal festa, og vanliga skal henda avgerð falla sum higartil. 1) Fyrsla rættin hevur elsti sonurin ella hansara børn, 2) yngri sonur ella hansara born, 3) yngra dóttur ella hennara born. Um hin fyrst berættigndi longu hevur fingið almennu jørd til umsilingar, fellur hansara festi- rættur burtur, uttan so, athann gevur festið, sum hann hevur í hondum, frá sær. Um eitt festi eftir landsbrúks- ætlun er hóskandi al bytast, kann hetta henda, táið festið verður ledugt. Hin fyrst berættigaði hevur tá rætt til at velja tann partin, honum dámar ráðsins best. Sum træðunum. maður, láið tala fyri lí, gordunum, so við Tó kann ein traðar- við serligar umstødur fáa trød sína ella nakað av henni til keyps. Men arvafesti er ætlað al vera tað vanliga. — Og arvafesti er eftir okkara áskoðan hin hollasli og tryggasli håltur at hava jørdina uppá. Jorð eigur undir ongum føri at vera meðan hon har aftur ímóti eigir at vera sum ein føst livstrygd spekulationsvara, fyri mannin og ættina, um tað, sum tað so ofta hendur, gongur illa í aðrar málar við húsagangi og miss av ollum vegna mis- eydnaðar fyritøkur o. s. frv. Hovuðstreytin fyri, at jørðin skal liggja í ættini, er, at hon verður væl umsitin. Tað er lí sterkt undirstrikad, al um mað- ur ikki røkir jørd sina væl og virðisliga, missur hann hana. Hon verður so givin í hendurn- ar á øðrum monnum. Ilesum kunna menn ikki við rætti finn- ast at. Samfelagið má krevja, at less ognir verða vælroklaðar og kasta av sær tað. id rimiligl er at krevja, serliga táið jarðabrúk- ararnir verða styðjaðir við láni og studningi so munagolt, sum áður er sagt frá. VI. Andeils brunatrygging. Í lóguppskolinum stendur, at jarðabrúkararnir tryggja hús og ognir sínar í einum »andcilsas- sum jardagrunnurin Hesin andeilsassu- suransac heftir fyri. skal eisini kunna tryggja Henda trygging er ikki hitt minst í loguppskotin- ransi privathús. athugalig og týdningarmikla um. — Her ímóti, at vit Førovingar yvirtaka stevnist beinledis húsalrygginguna, ið so leingi hevur verið talað um, men sum tingmenn ikki hava viljað loyst. Um Føroyingar fyri mongum árum síðani hovdu haft tikið brunatrygginguna, hvussu mong hundrað túsund fyri ikki at tala í milljónum hovdu íkki verið spard landinum! Vil hava av sonnum loyvi at um helta gjørt til lóg, so verður vænta, at verður broyting og framgongd fyri land- búnaðin. Yvir 8000 kúfóðud liggja óinn- gyrd fram við teim avtiknu veg- unum, uppskot 8 tús. familjur kunnu fáa hver sítt kúfóður! Hetta sigur ikki so lítið. Seta vit fimm fólk til hverja familju, so týður uppdyrkingin av hesi haga-jorð mjólk, eplir og ymsa aðra jardagrødi til 10 tús. menniskjur. Og so hava vit ikki tíkið dal- arnar og øll strekkini av upp- dyrkingarjørd við, hagartil vegir enn ikki eru avleknir. Skarsteinsmálið Føroya løgtingi. Framh. Paturson hevði altíð at Samuelsen forat halda høvdid væntað, uppi á nevndarformanninum. Talarin bað formannin átala, at „blameruaðic Samuelsen soleiðis tingmenn við al skylda teir fyri »pgrin« úr at vilja einans hava sakini. Hann undirstrikaði aftur, at hann hevði hildið fram, hval ið nevndin skuldi gera. Nú ráddi Samuelsen til at leggja sakina Daugaard Jensen og 5a- Teir ar- niður. muelsen vóru samdir. beiddu saman. Hann spurdi, um við til rættsliga undirsøking, um Skar- Samuelsen vildi ganga steinsmenn sendu eina skriftliga umsókn til tingið. P. M. Dam: Kg og allir, ið beinleidis við gjørt, hava ikki hava haft Skarsteinsmálið at undrast stórliga yvir at hoyra, hvussu málið ligsur. Táið Skar- 55 steinsmálið var á tingi í fjør, toklist tað, sum allir flokkar nordu suma harmin. — Tá var eingin skilnaður. Allir høvdu lá sama ynski um at fáa greiðu å málinum og hjálpa Skarsteins- monnunum (il rætt. - Men nú er oðrvísi. — Politisk flokkarnir fullan rumbul! Teir stóru vilja skraða hvønn annan sund- um eg so má siga. Hella er logið, sum at ur, so mikið meiri nevndarlimirnir eru samdir um nevndarålitid, Sjålvstyrislimurin sambandslimirnir Er skeivt so væl sum hava skrivað undir. farið framm, mega búðir partar fán sama hoggið. Tuð er greitt. Paturssons álop á nevndina el ti eisini eitt álop á sín parta- mann. Nevndin hevur einki gjørt, sigur Jóunes Patursson. lað er less verri eisini rætt! Hví? spyrja vit. Løgltingid hevdi neyndina al nakað, gera lað Skarsteinsmenn og okkum. M lað er settur ein skammblettur Vit, Førov- sett gera þesta fyri at reinska á okkum, er givið. ingar, standa í almanna eygum sum lygnarar! Hvor hevur skylduna? Tað at peika á ein Her kemst mær frá farið ósakliga og óvarliga er kanska ikki so lætt ein- stakan. fyrstu hond at vera »len densiøsl«, Og tað, sum seinri er framm. hent, hevur gjort sakina belri verri fyri okkum, Høvudsorsøk- politikkur er komin greiðari, men einans in er, ál uppi politikkur! Oforsvarligt! tåid ein kennir seg á Otryggari grund, følir ein seg varliga fram, áðrenn ein vaðar djúpari út. Tað ræður um ikki at stíga út í óferið og fara heilt undir, so eingin bjarging gerst, Men her - oslortsligur og ósakligur Hetta er harmiligt, Pad er vanligt, at | | er bara sturtad framm. — Vit liggja tí í óferinum við skomm- ini. Sum tann uttanfyri stand- andi flokkurin kundu vit javn- aðarmenn haft hug til at díkt á við ábreiðslum. Men hvat hjálpir tað. Tað ger bert ónt verri, her tað nervar at okkara Feroying- anna æru úteftir, fyrst og fremst í Danmark. Vit vilja tí einans taka málið sakligt og spyrja: hvat kunna vit gera nú fyri at vaska skammblettin av okkum? Gagnar tað okkum betri at taka rættsliga undirsøking enn at lata málið liggja? Sledga í flokjuni, sum sjålvstyrid og sambandið nú hava vovið okkum í? Hvusu liggur málið? Mær tykist, at lað eru seltir so nógvir forðandi og heftandi = steyrar niður ímóti okkum. Steyrar, sum vit ikki orka at rykkja uppaftur. — Vit rent okkum nógvastaðni — so fastar, at vit hanga Fyrst er at nevna »raportina«. — Her hava nógvir av Skarsteinsmonnunum undir eið viðgingið, at tað ikki var so ringt sum av fyrstuni sagt. Og sjálvstýrið og sambandið í nevndini hava við undirskrift góðkent raportina! Tað kemst ikki uttan um! Vit hava loyvi at hugsa, at teir menn, ið hava vitnað til raportina, ikki broyta sína støðu, um rættsligt forhoyr verður — og hvat gagnar so rættsligt forhoyr? Og broyta teir hava fastar hjálpaleysir. stødu sína, er tað næstan verri. Hvat sum fyrst skriva sterka og grova eið taka vilja menn siga um teir, brigdan, síðani undir nógv — hitt versta aftur og so aftur undir eið avnokta vitnis- burdin til raportina? Tílíkt vildi ikki bott og vil hava jú rost hesum monn- » um okkara heiður — um; út eftir hjálpir tað okkum einki, um vit harmast og halda atburðin vera rangan ímóti Skar- steinsmonnunum. Hitt besta, ið kann henda, er, at hinir, sum ikki vilna við li, í greinini stóð. — kunnu vit vænta tað? Hava vit ikki grund til at bera ótta fyri, hesum taka somu enn at nakrir av stødu sum teir, ið eru forhoyrd- ir? Og hendir tað, so hava vit lagt svull oman á svull, einans rivið upp aftur sárið — og tað er ikki tað, vit vilja. Men sjálvt um teir óhoyrdu menninir vitna eftir ynski — tað ynskja vit jú — kemur vitnisburdur at standa móti vilnisburði. Og hverjum verður trúð? Koma vit víðari, og verður tað betri aftaná rætts- liga forhoyring nú? Koma vit ikki kortini at bera lygnarabe- skyldningin á okkum? Ég kvíði fyri tí. Rættslig undirsøking nú, Få vit eru koyrdir so langt åt í fløkjuna, tykist mær at: vera ov sein. Hon skuldi sjálvandi verið tikin alt fyri eitt. Vildi eg brigda monnum, sum harmurin er til, fiskimanna og Foroyinganna vegna, so vildi eg fyrst Hví tóku tit ikki rættsliga undirsøk- ing, sum tit skutu uppá á fyrsta sinni? Hvi góðu tit eftir fyri sjålvstyrismonnum, ið nú krevja seint rættsliga fram- gongu? Við Jóannes Patursson; Hví bóru lygum málið fram á landstingi, táið tygum, sum eg hoyri, vístu, at ein tílík rapport var givin? Tað blóð er ringt, ið ikki er tjúkri enn vatn. — Ein kundi vænta, at Stauning fór at taka til »raportina«, sum var skrivað av og framkomin av Foroyingum, til at verja dansk- in, ið var álopin. — Ég kundi ynskt lað — og tað hevði verið betri fyri okkum, um Stauning hevði víst málinum burtur og sagt, at lað var betri fyri allar partar ikki at »diskutera« tað í landstinginum. Vildi Patursson fingið eina rættsliga rannsókn, sagt til sambandið: — (ON eru forhoyrdir, allir Pr må Pr FA