týsdagur 5. september 1933síða 3

En Protest. Adskillige Gange har Spørgs- maalet om Aldersrente været til Behandling í Lagtinget. Men desværre viste de store Partier kun liden Interesse for denne for de gamle saa betydnings- fulde Sag. Lagtingssamling Dog lykkedes det í sidste at faa vedtaget et rente for Færøerne. Skønt man Forslag til Alders- maa beklage, at det af de social- demokratiske Lagtingsmænd stil- lede Forslag blev fældet, idet det vedtagne Forslag, der nu er ophøjet til Lov, ligger med Hen- syn til Aldersrentesalserne saa langt lavere end Socialdemokra- ternes og man siges al være me- get karrigt over for de gamle, betyder den gennemførte Alders- rentelov dog et Fremskridt ude paa Bygderne, hvor den nu af Kraft støttelseslov kun blev benyttet í traadte Alderdomsunder- meget ringe Grad. Forholdene var nemlig saale- des, at Forslanderskabsmedlem- merne kunde ansætte Alderdoms- understøltelserne efter Forgodt- befindende. Forstanderskabernes Skon kan ikke længere benyttes. De gam- le skal nu erholde de i Loven fastsatte Beløb. Disse Beløb lig- ger ogsan gennemganende høje- re, end hvad der sædvanligvis er blevet bevilget understottelses- berettigede paa Bygderne. Men for Thorshavns Vedkommende stiller Sagen sig anderledes. Her laa Alderdomsunderslettelsen be- tydelig over, hvad den nugtel- dende Aldersrentelov hjemlede. Det er derfor let forstaaeligt, at Thorshavns Kommune allerede i Aar har andraget Lagtinget om at søge hos Regeringen om al faa ændret Aldersrenleloven for Thorshavns Vedkommende saa- ledes, at Aldersrentesatserne bli- ver forhøjede i Henhold til So- cialdemokraternes Forslag i Lag- linget, At Lagtinget skulde hava no- get at indvende herimod, tænkte ingen. Hvorfor skulde Laglinget egentlig det? — Det drejede sig nemlig ikke om Lagtingets Pen- ge. Men ved Sagens første Be- handling i Lagtingssalen viste d'Herrer Ordførere for de store artier, 0. F. Joensen og Niclas Niclasen, Sagen alt andet end Velvilje. Sumbandspartiels Ord- fører, Hr. Joensen, afviste By- idet han raadets Andragende, udtalte, at han forventede, at Lagtinget gjorde kort Proses og afviste Andragendet. Det maatte ikke engang faa Lov til at blive »udsat indtil videre«, som det saa ofle bliver gjort ved Sager, man ikke ønsker at fremme. I udtalte Hr. blandt andet, at den nuværende sin Tale Joensen Lov var saa rigeligi sine Alders- rentesatser, at el gammelt Ægte- ikke skulde gere med de par simpelt hen vidste, hvad det mange Penge. Mand, der rære socialt indstillet, ud- Hvordan kan en skal tale sig snaledes? Man man med den allerstørste Forundring stille dette Spørgs- maal, naar man læser Loven-og Til enlige ÁR SU ser, hvor smaa Aldersrentesat- serne er: Til Ægtepar, naar Forsørgeren har fyldt 60 Aar: 200 Kr. aarlig 65 300 70 — 400 — — Personer, der har fyldt 60 Aar: 100 Kr. aarlig 65 — 150 — — 70 — 200— — Kan nogen Mand med føje betragte ovenstaaende Hjælp til Nej! de er alt for de gamle for svimlende? Sandheden er, at smaa og langt fra tilstrækkelige. Som en ubemidlet Arbejder maa jeg paatale Hr. Joensens Udta- lelser. Medens Ir. Joensen dog ikke fordømmer al Aldersrente — det er mig bekendt, at han var særlig ivrig for at faa gennem- ført nugældende Aldersrentelov — gik Selvstyrepartiets Ordfører meget stærkt imod Aldersrente- loven i det hele taget og í Sær- deleshed imod, at Laglinget imødekom Andragendet frá Thorshavns Byraad. Han ud- talte blandt Alders- renteloven vilde skille Forældre andet, at og Børn ad, at Pengene vilde blive brugt til Køb af Luksus, ariserstads, og at en Mand paa 60 Aar langt fra kunde siges at være trængende, idet han, lige som han selv, der var over de 60, var ved sin fulde Arbejds- kraft. Sundanne Udtalelser er af den Beskaffenhed, at Kommentarer er overflødige. Ethvert rettænkende Menne- ske, der kender de færøske For- hold, og som ved, hvor haard Kampen er for Tilværelsen her- oppe, vender sig imod en saa- dan Tale. Hr. Niclasen maa da kende til, at det ikke er nogent sjældent Tilfælde, at Mænd om- kring de 50 Aar har vanskeligt Plads færøske Kutlere. ved at faa ombord í de Hvorfor? Jo, deres Nerver og Kræfter er ud- slidte. — De er ikke í Stand til holde il menneskelige Anstrængelser om- længere al de over- bord í Kutterne. Skulde disse Mennesker virkelig ikke være berettigede til Samfundets Hjælp, naar de bliver sat i Land som udslidte og uarbejdsdygtige? — Der maa være saa megen social Forstanelse iblandt Færinger, at der ikke findes mange, der giver Hr. Niclasen Medhold. Der dertegnede, som ønsker at pro- mana være flere end un- testere imod de af Hr. Niclas Niclasen fremførte Udtalelser under den af Andragendet fra Thorshavns Byraad om Forho'- else af Aldersrentesatserne for- anledigede Debat i Lagtinget. Niels Frederik Joensen. Finansplanurin å Føroya løgtingi vid fyrstu viðgerð. A. Samuelsen greiddi frá álit inum frá millumtinganeyndini. Samlaðar vóru upplýsingar um, hvat ið staturin hevur lalið til okkara, og hvat ið vit hava latið til statin. Á vári komu so part- saman til for- arnin endiliga handling. Men lað vísti seg skjótt, at:tað ikki var hugsingur um at koma lil semju um eitt felagsuppskot. Stødan kundi ka- raktiserast soleiðis: sambandið vil ongun finansplan hava, með- an sjålvstyrid einki uppskot vil seta fram. Sambandið hevði sett uppskotum 1) at stytta plånin frá 10 til 5 ár, 2) at taka vid lil- bodnum um at byggja havnir í Vestmanna og f Klakksvik — hinar havnirnar í Hovi, á Sandi og í Haldérsvik máttu stedga inntil víðari 3) at taka við bygginguni av sinnissjúkrahús- inum, 4) ikki tokum, sum nú fara í statskass- an; tí flokkurin heldur tað vera rimiligt, at hesar innlokur fram- at taka við inn- vegis fara til slalin, 5) at biðja um 100.000 kr. til vegir ímóti, at løgtingid og lata tilsvarandi, 6) at biðja um studning til kommunurnar 3 framvegis at fáa skipasambandið og sjúkrahúsini. Vegirnir vóru tad viktigasta. Alla um vegir. Umframt sum fremj- andi uppdyrkinguna og bandið bygdanna millum vóru vegirnir ein munagóður stuðul staðni frá komu umsóknir sam- ímóti arbeiðsloysinum. — Teir vórðu gjørdir, meðan fiskararnir vóru heima. — Talarin helt, at finansplånurin ikki kundi >spa- sera< víðari år til árs. — Tað mátti ein endi koma á forhand- lingarnar. — Staturin målti ikki longur kunna burlurvísa allar umsóknir hiðani við tí >moli- vering«, at einki kundi gerast, fyrr enn vit vóru lidnir við for- handlingarnar um finansplánin. Sambandið hevði lí tikið endi- liga slødu til plúnin og biðið minisleriið um svar lil løglings- setuna. — Svarið var nú eisini komið. Eitt nei! Ministeriid vildi hvorki ganga inn uppá samt bandsins uppskot í ár ella sjálv- Sam- bandið sá ongan útlveg fyri for- handling víðari. Tað kundi íkki broyta stødu sína uttan tað, at stýrisuppskolið frá 1931. gingið kundi verið við til attaka +. til Vestmanna og Klakksvik- ar havnirnar og falla frå krav- inum um, at staturin skuldi lana tann eina fimtingin. -— A leggja toll á Førovingar vildi Sambandið íkki. Um 70%, av fólkinum hevði minni inntøkur enn 1000 kr. og 40%, minni enn 500 kr. Minisleriið málti lí skilja, at løgtingid var beingi fyri at taka stórar útreiðslur uppá seg. Nú var einki at gera uttan at stemma um annaðhvort at taka við plåninum ella for- kasta hann. — Men samhandið vildi ikki taka plánin. — Sakin skuldi í neynd. uppá eina 7 manna nevnd, Talarin skeyt Jóanes Patursson: Allir Før- ovingar hevdu verið sterkt in- teresseraðir í at hoyra, hvat ið sambandið segði til finansplánin nú. Allir menn máttu undrast á svarið, sum sambandið ígjogn- um sín formann nú hevði givið ministeriinum og Føroya fólki. Samuelsen greiddi frá sambands- ins uppskoti. Men hverja nytlu var tað til? Uppskotið var eitt deydføtt fostur hjá sambandin- var avvíst, áðrenn tað kom á ting! Hann greiddi sjålvstyrisuppskotinum, um tað so frå ið var, at teir einki uppskoti høvdu uttan tad frå 1931. Teir kundu lí teir ikki kundu ásamt við einki gera, koma sam- bandið um Síðani helt biður um 5 ára nei! tað biður um at fáa tann eitt felagsuppskol. Sambandið plan og fæl hann: eina fimtingin í lån til havn- irnar, men fær nei! biður um sinnissjúkrahús, eisini nei; ti planurin krevst tíkin sum ein heild; tað biður um 100.000 kr. til vegir og fær sama neiið. Statsinntøkurnar kasta teir aft- ur. Merkiligt! So var tað ein- asta uppskotið: tollur. Her fúa ikki rætt, at sjálvstýrisuppskotið hevði fingið teir ja! Tad var nei! — Ein kundi vænta aðra Tað er rælt, sum sambandið sigur, stoðu frá Sambandinum. at vit mega fúa eina avgerð. Hópur av bíða hesa avgerð. Men málið verður hart Finansplauurin søkum upp á ikki avgjørt við at seta móti hørdum. ullimatum. var ikki nakað Hann var eitt lingingargrundar- lag. Tað visti hann, og tað visti Samuelsen. jæði Stauning og Zahle høvdu vottað hesum. Talarin bað Samuelsen koma við uppskoti. Hann hevði hugs- að sær tvær leiðir hjá samband- inum, og tað var annaðhvort at 5 innlima Føroyar heilt og alls í Danmark javnbjóðis við hini amlini ella at taka planin og uppskot um inntokur. hevdi seta Sambandið fleirtalid, og tað skyldaði at koma við einum uppskoli. M. S. sukleysur í er ein rebus. Verður hann loyst- 5 Vidstein: Kø eri nóg so hesum plani, sum ur, sum sjålvstyrid vil, so er tað skeivt. Verður hann loystur, sum sambandið vil, so er tað eisini skeivt. Kø havi einaferð g dárað meg til at stemma fyri ein um uppskoti í hesum máli, men eg geri lað varla aftur ikki so leingi, sum vit ikki hava høvi til at okkara ætlan. Vit vístu jú tá á sela uppskot og fremja leiðir við einkarsolu. Og eg kundi hugsað mær her afturat at gjørt ymsar handilssáttmálar. Tíðirnar vóra nú soleiðis, at óivað kundu Føroyar gjørt løn andi og heppnar handilssåttmål ar. Hann gav so eilt søguligt yvirlit yvir politikkin, og hvussu hesin finansplanurin Hetta yvirlit kemur at standa í »Kyndli«, ungin var vorðin til. Honum dámdi ikki ministeriis målti falast sum eitt Vílíkt var Patursson helt slødu, ið má og skal. ikki demokratiskt! tað vera greið skíringat innlima Foroyar í Danmarks ríkið sum hini amtini. Tað var eisini greið skíring at siga: farið! A. Samuelsen: Sambandsins uppskot var einki uppskot til strid, sum Patursson segði. Uppskotið var ikki at seta hart móli herðum. Dómsmálaráð Í harrin var demokrat. — Hann vildi hava, at sambandið skuldi siga sína meining um, hvat tað helt vera rætt og gott. — Sam- bandið er komið til lað >resul- late, at planurin ikki høskar fyri Føroyar — tað týður ikki tað sama sum bardagi millum Danskarar og okkum. — Tá ið tað er sagt, at teir vilja tvinga Foroyingar, so kann tað ikki Í hvussu er, vilja tær 8 milljónir Danskarar ikki tvinga okkum. 'atursson visti ikki smiltin meira enn tað, ið fyri lá. Sambandsins uppskot skuldi kennast um allar Feroyar og um alt ríkið. Sjálvstýrisuppskot- ið er eisini sligið í hel. — Tað sleppur Patursson ikki frá. — passa. Sambandið hevur viljað for- handla. Men rikisstyrid hevur onga forhandling viljað haft. Tað skal Feroya fólk vita við. Patursson hevði sagt, at tað var einki at gera uttan at limast inn í Danmark hini amtini. Sambandið hevði sítt program. Tað vildi halda upp á ta stats- rættsligu stoðu, vit nú hava. — Fad vildi hvorki broyting aftur eftir ella fram eftir. Til Viðstein vildi hann siga, at hansara søgu- sum liga yvirlit var interessant. Men tað var orkuleyst at tala um fortíðina. Patursson hevði hugsað sær, at vit fóru at standa sum Fer- oyingar. Men nú loypa bæði Viðstein og Samuelsen á. Við- ríkisstjórnina, ið hann vardi fyrr. Hann skilti ikki, hvussu Viðstein vildi dálka seg við at greipa Alberli og hann saman, sum um hann skuldi haft felagsskap við Al- bertis brotsverk. Hann talaði so slein á nakran hvussu hann var um, vorðin dálkaður frá fyrst av. — Hann skuldi siga, at Alberti hevði verið góður fyri Føroyar. Alberti hevði hjálpt honum at fingið hvalatollin, sum vegir og onnur framstig vóru gjørd fyri. Hann vildi aftur undirstrika, at finansplanurin var eitt tingingar- grundarlag. Tað var ikki talan um nakað skal frá ministeriin- um. Men sambandsins steða grundaði seg einans upp á eitt skal. 3 ferðir hevur tað fingið krakk. Men enn sigur tað skal. bað sambandið stilla mi- annars Hann nisleriinum eitt mistillidsvotum, tå ið lað segði, at tað var bara dómsmálaráðharrin Zahle, sum stóð aftan fyri planin. Edw. Mitens fekk tað burtur úr tí, sum orðforari sambands- ins segði, at avvístu vit plánin, so fingu vit nóg mikið korlini. kvíðaði fyri, at tað vildi lað sama sum sledgur fyri Hann siga langa tíð. Viðslein hevði sagt, at hann stemmaði ikki, tó vildi hann vera við til at fáa inntek- ur. Her mótsegði Viðstein sær sjálvum. — Hann talaði so um, hvat ið um. — Ministeriisis uppskot gav 100.000 kr. í meirinntøku. Okk- um tarvdi 180.000 kr. eftir ti, bråkt var f teim seinastu Frá hesum gingu 40.000 Eftir vóru so 140 plánurin snúgvaði seg sum árum. kr. til statin. tús. kr. til havnir og vegir, og tað var hóskandi eftir lí, sum vit hava brúkt tey seinastu ár- ini. Havnin í Klakksvík og Vest- manna og sinnissjúkrahúsið! — Ministeriid vildi ikki meir í 10 ár. Vit skuldu so lata 100 tås, kr. Spursmálið var, um hetta var al gagni. Sambandið segði Hann meinti ikki, at vit skuldu avvísa og stedga. Hann trúði ikki, at uppskotið var ulti- Hann var ikki ímóti Framh. nei. matum. tolli upp á kaffi. Ansvarhavandi blaðstýrari fyri Suduroyar-siduna: P, M, DAM