týsdagur 26. september 1933síða 3

pi — —— | Hvat verður gjert í Danmark fyri tey Í sam- felaginum verst stillaðu, avlamismenniska, krip- ulin, invalidin, og hvat verður gjert fyri hesi menniskju í Føroyum? Danmark er óivað tað land verðini, ið er longst komið teirri socialu forsorgini. Tað arbeiði, id javnaðarmenn hava gjørt har fyri at livga tey sjúku, gomlu, invalidar og onnur neyðarfólk vil um ævir veita Danmørk, lí danska fólkinum, pláss í søguni sum eill hitt hu- manasta og hægst mentaða fólk í verðini. Hill um túsundsíðaða lóggávuverk, »socialreformurin«, Steinke lika sin. av socialministaranum eigir á sín hált ikki Tað eyma folilsi og góða hjarta, tann menniskjaligheit, id slær í megnarverki fyri leim samfelaginum hesum neydstøddu í hevjar seg sum eitt ljósins tekin í hesi óndu og vondu verð, eill ljósins tekin, sum målti kunna yvirbevist teirri stóru fjøldini um, hvor politisk stevna tað er, ið leggur allar árar um borð og allan mált sín á fyri av sonnum at gera lívið fyri oll menniskju. At viðgera alt hetta stóra og mikla verk í eini blaðgrein er Okkara ætlan í hesi grein er einans al nerla við eina liviligt ógjorligt. av leim mongu socialu lógunum, nevnilign „Invaliderentelovemn“. Av ollum teim nevdstøddu kemst okkum avlamismenniskja, invalidin, at vera verst stilláðan. Mist hevur hann arbeiðseyni síni, er til byrði fyri seg sjálvan — og lad sum tyngri er: til byrði fyri konu og born, heim sítt og umveru. Hugsa okkum eitt heim, hvar ið hevur annað hendur til al veita fødi og klæði til konu pápin ikki enn sínar og born — og konan er kanska eisini sjúk, ovbyrjað av einum fellur sjúkur, stórum barnaflokki. So húsfaðirin frá, verður kripul, missir oll arbeids- evni síni. Ér nakað syrgiligari enn eitt lílíkt heim? Eigir sam- gerst felagið ikki at hjálpa her — má tað ikki? Niðri í Danmark svara teir ráðandi eilt avgjørt: júl Og teir hava sína invaliderentulóg! Ein og hvor, ið fer í góð- kendum sjúkrakassa verður samstundis, sum hann gerst limur í sjåkrakassanum, limur í avlamistryggingini. Eru per- sónar líðandi av ringum, kron- iskum sjúkum, tå ið teir gerast limir í sjåkrakassa, megu teir samstundis, sum leir søkja um al koma í sjúkrakassa, søkja um at verda tryggjadir moti »invaliditeti«. Og vanliga kunnu teir verða lað treytir. Avlumis- uppá vissar invalidurentu ikki longur er forir fyri við egnum kreflum og evnum at vinna sær tridjungin av lí, hann sum friskur og ar- beiðsforur maður kundi tjena. Teir hava ein »Invalidefor- sikringsfond«. Í hendu vindar hin avlamistryggjaði 6 kr. um tryggjad er áðrenn ella fær hann, ið grunn 4 li « árliga, 21. árið, og 7 kr. 20 oyru, um lryggjað er ald- urin. Eyri hjún lækkast = tryggingargjaldid fyri hvort til 5 kr. 60 oyru ella 6 kr., alt eftir sum tey hava lreyggjað seg undan ella aftaná. al tey hava fyllt 21 år, aftaná 21. ára samlivandi UR SUÐUROY Arheiðsgevarar, ið eflir vann- lukkufryggingarlógini eru trygg- ingarskyldugir, galda í avlamis- grunnin 6 kr. fyri hvønn >hos dem beskæftigede Helaarsar- bejder«. Skuldi avlamisgrunnurin ikki rokkið til, tryggjar staturin fyri avlamisrentuna, og rindar hann útreiðslurnar við administration- ini, ið er løgd undir stjóran (direklørin) fyri sjúkrakassarnar. Í lógini er gjølla greitt frå nogv hvørt administratiønini, hvussu ið rentan minkar fyri stigið uppum tað vissa markið - 60% av ellisrentuni fyri 65 ára gomul —, ið er sett fyri fullu avlamisrentu, og hon fellur heilt burtur. avlamisfólk fáa nær ið Tey, ið eru */; í avlamisrentu: Í Keypmannahavn: I. tHjún ið treytirnar fyri avlamisrentu: kr. 1086 + eitt tillegg uppá kr. 67,50 fyri hvort kr. 1221. Eiga tey børn, fáa tey eyka- studning til bornini undir 15 ár. Fyri tað fyrsta barnið kr. 14 og fyri hvorl av teim fylgjandi bæði uppfylla 2. Hin samlaði studningurin kr. 7 til børnini kann tå koma uppum 360 kr. II. Einligir avlamismenn ella hjún, har bert maðurin uppfyllir avlamisrentutreylirnar, fáa í av- 732 + e€ill tillegg uppå 90 kr. kr. 822. HI. Einligar avlumiskvinnur ella hjån, har bert konan upp- fyllir avlamisrentlutreytlirnar, fáa í rentu: kr. 678 eitt tillegg uppá 90 kr. kr. 768. Er talan um heilan invaliditet, heilt hjålpa- leysur og als ikki førur al vinna lamisrentu: kr. so viðkomandi er nakuð, hækkast avlamisrentan við kr. 180. Í teim smærru plássunum úli á landinum er avlamisrentan væl lægri. Tey undir Í. nevndu fáa har tilsamans 817 kr. Studningurin til børnini undir 15 år er: fyri hilt fyrsta barnið #6 kr. og fyri hvort av teim fylgjandi 48 kr. ikki tilsamans meiri enn 240 kr. korlini gevsl í barnastudningi. Teir undir II. nevndu avlam- ismenn fáa úti á landinum 546 kr. tilsamans, meðan tær undir III. nevndu avlamiskvinnur fáa 510 kr. Avlamisrenlan í meðalstórum plåssum við yvir 1500 íbúgv- arum — avlamisrentuna i - liggur nakað miðskeiðis Keypmanna- havn og í smærri plåssum úti á landinum. Ein studningur, ið liggur millum 1221 og 310 kr, um- framt ein munandi studning til bornini hjá hesum neyðar menniskjum må sigast at vera ein munandi hjálp, eftir okkara vidurskiftum ein ófor hjálp. Táið vit hoyra um hesa menn- iskjaligu hond til avlamismenn- iskjuni i Danmark, spyrja vil: hvussu er her hjå okkum? Svarið er vónleyst og tungt. Her er eingin hjålpandi hond rætt teim neyðar menniskjum ofla pápa og mommu við bornum — ið eru vorðin kripul, invalil og óarbeiðstor av sjúku ella oðrum, ið ikki kann koma undir »begrepid« ólukkulilfelli. Ein ússalig fálækrahjálp við missi av leim borgarligu rætt- ” indunum verður bjóðað, lá ið neyðin, svollurin og sjåkan tvinga vanlukkumommuna og påpan at heita á hitt almenna. Minisleriið hevur í år bjóðað okkum alt »Invaliderente- loven« í gildi her, og hevur hon við oðrum socialum lógum verið til viðgerðar á tingi. Hvat svarar tingið, sambandið og sjálvstýrið? Tekur tað ikki við? So, vila vit, fólkið spyr. „Sagen udsættes!" er svarið. Hvussu leingi tolir okkara fólk hetta afturhald og hjartaloysi? sela Á Føroya leytingi 1933. Lottarilégin. A. Samuelsen greiddi frå, al spurningurin um lottari lá aftur Grundin var, at tað ætlanin var at á Ungi. hoyrdist, al stovna eitt særligt grønlendskt lottari íslaðin fyri »Koloniallot- teriet«. Talarin helt, at tað var eitt rimiligt krav at vit fingu særligt ifall kundu fúa eitt okkara ynski um eill foroyskt loltari uppfylt, Gronlendingar lotlari. J. Patursson helt, at betur var at hava ein fugl í hondini enn 10 á takini og skevt lí til al senda eill ogbod til minisleriið og spyrja um less stødu. Hann helt Grønland og Førovar. Grønland miklan mun vera millum var ein koloni, meðun Føroyar bert var eill amt, ið málti lúta við somu korum sum hini amt- ini, ið einki lottarí hovdu. A. Samuelsen stvikuði al |. helt var verdigari enn Føroyar. P. M. Dam spurdi, um landið undir, Patursson Gronland lá soleiðis, at menn seltu upp- skot fram um lottarí í tí treysti at fáa tann neyðlurviliga pening, so vit kundu sleppa frå at: veita linginum á hált. Hella var hættisligt, lá ið vit minnast til ta lagnu, málið hevur fingið annan higartil. J. Patursson: lg ikki Grønland er verdigari Tað er óklókt at forbíganga minisleriið. Johs. O. Joensen hugsaði sær at kunna nýta tær fastu avgift- havi sagt, al enn Føroyar. irnar, meðan procenturnar skuldi fara í ein grunn. J. Patursson helt við Johs. O. Joensen, at lað var ovtidliga at fletta húðina av bjørnini, áðr- enn veidd. Vit máltu hava fast undir fótum. A. Samuelsen fór at vera torført hjá minisleri- hon var segði, at tað okkum og inum al nokta g jåtta Gronlendingunum lottarí. J. Patursson helt tað ikki vera torfort hjá minisleriinum al sýta. Tað var lættari at:laka eitt Hann helt, at vil t. d. kundu fáa pening burt- lottari enn Lvey. urav Gronlands loltarínum. Sam- bandsins atburður sær so al, sum vil við vilja gera minisleri- inum vanskiligheitir. Stuðningur til nýggjan kirkju- garð í Klakksvík. S. P, Zachariasen greiddi frá, at hin gamli kirkjugardurin var at kalla fullur. Læknin var ímóti at víðka hann. Nýggjur kirkjugarður vildi koma at kosta um 15000 kr. A, Samuelsen átulaði, at málið var komið ov seint til tingid, og at tað var als einki fyrireikað. Hann helt tað fara at verða dýrt í longdini hjá tinginum at veita studning til kirkjugarðar. Á Tvoroyri, í Havn og nú í Klakksvík skulu stórir kirkjugarðar umframt allar teir smærri kirkjugarðarnar úti á bygd, ið talan er um. Skal log- gerast tingið veita sludning, må (ad vera í lúsundvís, og tað hevur kirkjufondurin ikki ráð til. Samtykt til elektricitetstakstir i Vági. N. Nolsee: Málið er komið ov seint inn á ting, hóast menn hava haft góðar stundir. Osemja er um málið. Fleiri hava prote- sterað móti lakstunum. Men tuð så út til, at Øjavnin fór at javna seg. Mitens spurdi, um Våg hevði broytt takstirnar uttan at spyrja um loyvi frå tinginum ella amt- manninum. N. Nolsee upplýsti Mitens um, at neyndarálilið frá 1931 gav kommununi loyvi at broyta takstirnar soleiðis sum hon vildi, bert ikki viðfordi minni innløkur, broylingin Skuld havnanna i Skopun og Miðvági. Johan Danielsen hvussu stóra skuld Skopun og Midvåg høvdu til g harmaðist yvir, at åtlitid var til, talaði um, tingið og at fingið framvegis í tey kom- andi árini mátti bloða fyri hesar hygdir. Tað einasta, ið var at gera, var al geva amtmanninum heimild til at hjá Skopunar- og Midvågshavn- galda skuldina um úr bytisgrunninum. Tingið hevur goldið: Fyri Skopun kr. 16,184, fyri Miðvág kr. 38,290, fyri Kvivik kr. 1,941. Mitens spurdi, um tær 1000 kr. ið tingid hevdi goldið fyri vóru afturgoldnar Hann havnarfåtarnir í Skopun og í Vågshavn, tinginum. fanst at, al Miðvági einuns kravdu so nógv inn, at leir sjálvir fingu løn sína. ikki Havnarstýrini kunnu vera bekent við at hava so stórar eftirstoður. Rokuskapurin fyri veruhandilin. J. Danielsen greiddi frå innkomnu »restancenum«. Hann leim fyrisló at geva summum akord. Millum annað fyrisló hann at bjóða kvittum fyri 1700 kr. ímóti at fáa goldnar 200 kr. Johs. O. Joensen fanst at, hvussu skuldin hjá Havnarkommunu til løglingid var uppfort. Sakin var, at skuldin dreyaði seg um rentu og avdrålt av eini obligatión, sum kommunan hevði vvirlikid við keyp av fiskaturkingar plássi í Alakeri frá Havnin hevði av 20000 kr. brúnni. 12000 kr. Vágsbotns ldið få] sí Samtykt til kassakredit fyri Famjins kommunu. Famjins kommuna søkir um at fåa samtykt at taka ein kassa- kredit uppá 1000 kr. til at galda ellisrentunn við. Alir partar vóru samdir um at geva samtyktina. Ellisheim i Havn. Havnar kommuna sekir lingið um at samtykkja 2 kr. 50 oyru sum kostnað fyri einstaklingin á einum ætlaðum ellisheimi. Ein tílíkur kostnaður má setast til at rokna ellisrentustudning- ingin eftir. Í fylgju ellisrentu- lógini letur staturin ellisstudning til ellisheim. Tingið var samt um at góð- kenna hesa kostnaðarætlan. Bytan av bilskattinum millum kommunurnar. Dylan av bilskattinum plagar at vera annaðhvert år. Bylt var ífjor, og skuldi soleiðis ikki verið býtt aftur fyrr enn í næsta ár. Men flúið sekt varlum at fáa býtt bilskatlin eisini í úr, gekk tingið við til tess. Bilskatturin, ið er til bytis í ár, er 9432 kr. Hesin penningur verður býttur soleiðis: Klaksvíkar sóknar kommuna ..... ; kr. 37250 Fuglafjarðar, Gøtu, Nes kommuna 125125 Lorvíkar sókn .... > 54,50 Vestmanna sókn - 126.00 Kvívíkar og Kolla- fjarðar kommunur. - 146,25 kommuna og Kirkjubyggjar nt Havnar sókn .. 190,25 Seyrvågs, Midviågs og Sandavågs sókn - 7,O Sands, Skålavikar og Håsa- Skopuns, víkar sókn ...... - 373,00 Hvalbiar sókn - 126,00 Frodbiar sókn - 9/4,00 Vágs og Porkeris sókn S20,00 Bygging av lærarahúsi og um- bygging av skúastovuni á Strondum. J. Poulsen greiddi frá, at nevnd- in hevði sett uppskot fram um at viðmæla umsóknini til státin. vóru mett til at koma at kosta 10,000 kr. N. Niclasen helt, at hann ikki kundi taka avgjørda stødu fyrr enn lad lá greitt, hvat id var biligari fyri sóknina, annaðhvort at byggja ella at gjalda lærarunum sum lógin sigur 250 kr. í húsa- Lærarahúsini góðgering. Verður bygt, skal kommunan gjalda assuranca, viðlíkahald og avdrått av tí, sum Tað var ikki var biligari fyri kommununa at gjalda 250 rentur og kommunan letur. at ivast í, at fað kr. Hann vildi taka stødu fyri Lærararnir eru so hava ráð til at betala hús sjálvir. Nevndin mátti hugsa um kom- munurnar. J. Poulsen fyri = hansara tí bíligara. væl Jløntir, at teir síni takkaði Niclasen »inleressu« fyri lærarastandinum, ein inferessa, ið hann aldri leggur skjól yvir. Nevndin viðmælt eitt ynski frá kommununi, ið helt tað umsåkta vera tað besta og bíligasta. Niclasen hevði ikki skil á ti, Tað stóð als ikki í lógini, at lærarin hevdi einans hann talaði um. skuldi hava 250 kr. fyri hús. Login segði, at lærarin skuldi hava hús ella hóskandi húsa- góðgering, t. v. s. tað, ið eini góð hús kundi leigast fyri. Dómur lá fyri, um ein kom- muna málli betala meiri enn lað, hon hevði ásett. N. Niclasen helt, at løgtingid var yvir kommununum. Løg- lingið álli tí at taka ta støðu, ið lað helt vera beina uttan mun til, hvat ið kommunurnar ynskti. Hann tók til, at Fugl- firdingar hava gott skil. Teir sóktu ikki um at fáa lærarahús bygd, 4 Nr