týsdagur 31. oktober 1933síða 3

* „2. klassa menniskjur“. Undir ordadråtlinum í ting- viðvíkjandi Mitens og inum um lógina gingu aðrir tingmenn hart ímóti »be- edrúiligheit slemmilsinum“ um, at eingin kann útloysa rúsdrekka, um hann skyldar >forfalden Skat eller anden forfalden Gæld« til kommununa. Hetta var, sogdu teir, at taka borgararættin frá øllum, sum stóðu í eftirsloðu til kommun- una og at gera hesu menniskjur til 2. klassa borgarar. Okkum menn so knappliga vóru vorðnir undraði, at hesir so heitir fyri at verja borgara- rættin (Fattigmands Snapsen) hjá tí minna manninum — hin ríki ella hin vælhavandi nýtist ikki at meðan tad sama ikki kann sig- hava nakra eftirstoðu, ast um hin fálæka. Hóast vit ikki í at fala »indignation« í vegna hins få- hesum fori dugdu hesa ræduligu tækra mannsins, kundu vil ikki annað enn gleða okkum yvir, við og fótum høvdu vart framíhjá- at menn, ið áður hondum rættin hjá teim múgvandu, nú við tílíkum ídni og hita mæltu ímóti, at nakar skuldi missa minsta sindrið av sínum borg- ararællindum og verða gjørd til 2. klassa borgarar. Annar okkara maður á tingi loyvdi sær ti at undirstrika helta gleðiliga tekin og minna á, at fjórða hvort ár tók sam- hitt borgarræitinum, felagsskipanin tydningar- miklasta Í nevniliga valrættin til sóknar- stýrið, frá einum stórum parti av okkara fólki sum straff fyri, at skatturin ikki — sum oftast vegna fálækdóm — er betaltur rættstundis. Hetta er í ólíka storri muni at skerpa borgara- rættin og gera fólk til 2. klassa menniskjur. Meðan ilsid« í edrúiligheilarlógini valla ummæltu >bestemm- kann sigast at skerja eins borg- ararælt og plikt ella at vera til skaða fyri nakran, kann tad av sonnum sigast um »bestemm- ilsid« í valglógini, at eingin, ið ikki hevur goldið skatt sín rætt- slundis, kann sleppa framat at velja umboðsmann í sóknar- stýrið, Hesin koyril, henda valrættar- treyt, kennist harður og svíðir sárt at hjá einum og hvorjum, ið hevur alhuga fyri sær sjålv- um og sínum, starvsbrødrum og ikki men sum samfelaginum, hevur umstødur at uppfylla val- rætlartreylina ræltstundis. Tað kann maður ikki vil galda skalt sín. Men hann, ið kennir foroysk viður- henda, at skiftir, veit, at fiskarin, arbeið- arin, hin fåtæki og minnimenti sær kontantan pening. kalla altid aflaná. Tey mongu holini hava longu sjáldan Hann er at slúkt fortjenastuna, áðrenn hann kann fáa hana um hendir. Vil Árið, ið fór, gav undirskot. Hetta undir- taka L. d. ein fiskara. skotið og lað, hann hevur brúkt um summarið, eins og eflir- slødan í skatti, skulu gjaldast fyrst, áðrenn talan verður um kontantan pening. Teir fyrstu túrarnir ganga soleiðis fyri skuld. síðstu túrurin, Eystur- ella gevur kanska nakað i yvirskoti, Tann lands- Gronlandstúrurin, um peningurin lá á diskinum, lá ið hann kom heim. Men jólini ganga ofla, áðrenn av- rokningin kemur, og lá er yvir- skotið slúkt og kanska skuld gjørd — og hesin neyðar maður sær einki oyra. Um hann so líggjusinni eigir nokur oyru til góðar, koma tey ov seint. Hann er tå longu strikaður av valg- lislanum vegna skaltaeftirslødu. Henda samfelagsins harða skipan fátæka til borgara, setur hann av sønnum hin 2. klassa út um samfelagsins dyr, tekur borgararættin frá honum, rættin til at vera við at verja sín rætt, síni livskor í bygd síni. At menn mæla móti slíkum, er væl skilj- Tað skilir rællhugsandi maður, At andi. ein og hver vera ímóti hesum órætti, hesari trælkan av lí minna manninum, hevur annan og størri tydning enn at harmast, at ein fåtækur maður ikki kann koma framat kagganum heldur enn at gjalda skatt sin og livga konu og born. Tað er einki órímiligt, men beint og rættvíst, at samfelagið sigur: ger skyldu tína móti sam- felaginum, konu tíni og børnum, áðrenn tú oyðir heilsu og pen- ing burtur fyri rúsdrekka. Nei, lit sum eru so eymir um borgararættin, tå ið talan er um at kunna loysa kaggan úl, pro- testeri fyrst við allari kraft og av fullum huga ímóti, al sam- felagið leggur svull oman á sár fyri hin minna mannin við al frá fátækur, taka valrættin honum, lí bundin og heftur í aldri at síggja blankan skilling uttan í úr- tíð og við arbeidsloysissvørdinum yvir høvdinum. Takið stríðnum móli hesum óræltti — hann er trælakorum: undir við okkum í og leggi einki í kaggan! Hann ber ongum signing og eingi góð borgarlig kor við sær, líka so lítið sum hann ger nakran til I. klassa menniskja. Á Foroya leytingi 1933. Lendingin i Porkeri, (Framhald). P. M. Dam helt, at tað var ikki hissini åbreidsla Winther hevði givið Porkeningum. Ívor vítt Porkeningar kastaðu 1000 kr. aftur, kundi hann einki siga um. Hann var ikki limur í Por- keris sóknarslýri og hevði einki mandat fingið til at ållala seg um, hvat id Porkeningar tóku við. Sum loglingsmaður fyri Porkeningar hevði hann stillað broylingaruppskotid, tí hann helt Porkeningar eiga líka so góðan rælt sum aðrar kommun- ur til at fáa %, av formannsløn og tilfari, lá ið talan var um | lendistødir. Limirnir í Porkeris sóknarstýri vóru skilamenn og dugdu at taka sakliga og sidiliga stødu til eillhvort mål, ið við- kom Porkeris sókn. Talarin undraðist Winther kundi finnast so harðliga at Porken- ingum, tí arbeiðið uppá brúnna var komið at hin fyrsta kostnaðarætlan segði. Hann loyvdi hvussu tað hevði havnini í Skopun, Vågskirkju o. s. fr. Hevði lingið ikki blott í stórum her? Skop- unnar havnin varð fleiri ferðir so dýr sum hilt fyrsta yvirslagið. Sama var tilfellið við Vågseidi og tingid hevði £ á, at kostu meir enn sær at spyrja, verið við Vágseiði, Vágskirkju — og goldid sín slóra part av meir- kostnaðinum. Táið tingið kundi lad Lt. d. við Vágskirkju, tað líggju ferðir heldur kunna gjørt tað í einum so lýdningarmiklum máli, sum lendingarstødin í Porkeri er. Þingið var vikið frá stoðuni, sum Winther fast um, nevniliga ikki at vikja frå at rokna kommun- gera mátti vildi halda við lí av unum fyrst gjørdu kostnaðar- ætlan. Eisini í ti fyriliggjandi álíti var í eini aðrari søk i fullum máli vikid frá hesari støðu. Winther við hinum nevndarlimunum hevði sett upp- Hvalbingum við skot um at veita 3), av lendingina við Neyst í Hvalbæ, Sum takkaði stundis sum hann ímóti, at ikki var ingum somu sómdir. harmast yvir, hevur verið, beidsløn og eykakostnadinum logtingsmaður helta protesteraði Suðuroyar hann fyri sam- vist Porken- Winther hvussu dyrt all formannsløn, ar- ikki at tala um sandurin. Tað er rætt, at sand- urin er dýrur. Men Porkeningar hava ongan sand, skuldu leir gera lendingarstoðna, máltu leir fara til Trongisvág eflir sandi. Teir ikki Trongisvágsbygd selur sandin so kundu gera við, at dýran, og at lað kostaði so nógv at føra hann. Talarin meinli sjálvur, at Trongisvágsbygd seldi Men Porkeningar sandin nógv ov dýran. hvorki hann ella høvdu makt Lil at diktera sands- Hin æraði partamaður Winthers og løglingsmadur fyri prisin, Sandoynna heyði verið annat formaðurin. Tað mundi neyvan vera, at hann Winther, al so ovur dyr. Al skuldu haft løn ella arbeitt minni enn menn var samdur við formannslønin var Porkeningar tikið storri límans- á ødrum plåssum, mundi ikki passa. Talarin visti, at Porken- ingar høvdu offrað ikki so lítið sjálvir í arbeiði. Hann minti á, at fyri 20 árum síðani var lovað teimum studning til lendingina, Teir høvdu tå brotið og borið stóra rúgvu av gróti — fyri einki, Men studningurin kom ikki, einki varð gjørt. Arbeiðið var til einkis. Tað ljóðar nærm ið Winther sigur, ut tingið hevði stillað seg ast »komiskl«, tå »ekstraordinert« vælviljandi, ja »edelmødigt« móti Porkening- um, lá tað vildi veila teimum ein studning tilsamans uppá 1000. (3000 1000). Eg hugsi ikki, at Porkeningar, líka so lítið sum nakar rætthugsandi heldur við Gunnar Winther, at tad er vekstraordi- nert« vælviljandi og vedilmód- maður, igle al veita ein studning uppá 1000 kr., har ið tað ífylgju van- ligar studningsreglur eigir at vera 7125 kr. Men vónandi vóru hinir tingmenninir ikki av somu Winther. Kr. Djurhuus, ið hevði borið seg undan at stilla broytingar- áskoðan sum harra uppskot, segði seg tó at vilja slemma fyri lí fyriliggjandi broytingaruppskoti. Tá ið tað var góður praksis at vila, hvat koslnaðurin var, áðrenn ein bevilgadi, helt hann tað vera skeivt av Porkeningum at gera nakað utlan tingsins vitan. Tað var rætt, sum Dam segði, at sandurin mátti takast úr Trong- isvåg! og at tað harðliga trongdi til at gera tud, ið gjørt er. A. Samuelsen vera samdan vid Winther. Hann helt tad ikki vera stóra diskution. Malið var igjøgn- Tað kundi segði seg al vert at hava umdiskuterað ffjør. ikki noktast, at teir, ið høvdu handlað her, høvdu handlað klókt við at søkja um lítið og gera nógv. Hann vildi 16 ikki nokta, at tað var neyðturvuligt, ið gjørt var. Men tað, ið var neyðlurvuligt, var ikki tað sama sum, at tað var møguligt. So dýr »anlegg« vóru yvir løgtings- ins evnir. Hann mælti til at slemma fyri nevndaruppskol- inum um at veita 1000 kr. Winther helt, at tað íkki skuldi lukkast Dam at dríva kíla millum hann og hin Sand- oyartingmannin. Dam mátti ikki læra seg at forsvara órætt, mátti ikki tað Tað kundi ikki ganga, at menn gera sum tingmadur, spekuleraðu í al søkja um lítið og so gera nógv meiri í tí trúgv, at tingið vildi ganga við til al betala meirkostnadin. J. Danielsen helt, at mátti hvat ið tiime« er á tingi. Tingið hevði Dam vila skil á, >ko- ikki jállað studning til so stórt Porkeri. Dam taladi um kirkjur. arbeiði sum i Men kirkjur og lendingar vóru ikki tað sama. Men kanska Dam kundi uppá- vísa dømi um, at tingið hevdi játtað */, til onnur lendingararbeiði = sum Porkeri. P. M. Dam »lakkadi« Winther fyri hansara moralsku forman- líka stór tað í ing. Men hann mátti vónbróta Winlher í, at hansara forman- ing í hesum tilfelli ikki hevði rinið á, lí hann dugdi ikki at Winther síggja annað, enn at 55 og aðrir órættin og lað kundi ikki vera annað enn rætt víst at hann rættin. krevja, at Porkeningar fingu studning eftir somu regl- um sum aðrir og tað var tað, ið hann talaði fyri og for- Winther sleppa frá, at hann hegdi í for- svaraði. kundi ikki hann klárar hetta hogg til sín parta mannslonina hvussu mann, má hann sjálvur klára. Porkeningar høvdu ikki, heldur aðrir, ið komnir til eilt dýrari verk enn av fyrstuni ætlað, spekulerað. Teir gjørt tað, ið náttúran og viður- skiflini hava tvingað teir til og tað er órættvíst at straffa teir fyri hetta. Til hann siga, at hann visti skil á enn vóru hovdu Danielsen vildi tingsins »kotiime«. Tingsins »ko- 3 for- lime at jálla */, av og annað var mannsløn og tilfari var ikki talan um her. Orðaskifti helt stutt enn fram millum Dam og A. Samuelsen. Við atkvødugreidsluna fall broytingaruppskotið, bæði tað »principala« og tað »subsidiera«, við honum forsvaraðu | Neyndaruppskotið varð við- tikið. Samtykt til „streymtariff“ við Vágs elektricitetsverk. Kr. Djurhuus (framsogumaður) greiddi frá nevndarálitinum. Sóknarstýrið í Vági søkti tingið um at samtykkja eina nýggja »streymtariff«. Teir elektrisku prísirnir fyri lekniskt brúk vóru lækkaðir niður í 3'/, oyra pr. Elektricitid til motorar var hækkað til 25 oyru fyri kwt. minni brúk; vid stórum brúki kundi prisurin koma niður í 10 oyru. Málaraleigan var hækkað frá 12 til 36 kr. árliga fyri tann fyrsta dupultmálara. Heyði ein fleiri målarar, var prísurin á hinum málarunum bert 12 kr. Móti hesari skipan høvdu ymsir protesterað. Men nú segði sóknarstýrið, at teir, ið protesteradu, vóru fækkaðir niður í 30. Nevndin hevði stillað uppskot um at samtykkja teir ynsktu ikki ganga við til at lækka ljósprísin av Vágs sóknarstýri takstir, tó kundi nevndin til havnina. Talarin helt, at um fólk elektricitet til tekniskt brúkarar- nýtti meiri brúk, vildu nir spara meiri enn tað, ið mál- araleigan var vorðin dýrari. Tað var eisini »samfundsmessiga« sæð stórur vinningur at elektricitet ístaðin fyri kol. Vágs kommuna hevði, fyri at hjálpa nýla monnum at kunna koma til at nýta streymin til tekniskt brúk, boðið fólki plåtur og aðrar elektriskar greiðir uppá avbe- taling. Hann viðmælti nevndar- innar vegna tær nýggju »elek- tricitetstariffir« á besta hátt. P. M. Dam helt, at tað satt, at sóknarstýrið í Vági hevði um Men allir sókn- ikki við. arbeiðaratalsmenn- væl var ynski uppi eina nýggja »tariff«, arstýrislimirnir vóru Teir inir báðir høvdu ikki undirskrivað. Teir og ein hópur av fólki pro- testeraðu uppá tað sterkasta ímóti hesi tariff<. Protestadress- ur vóru sendar inn til sóknar- stýrið, yvir 100 elektricitetsbrúk- arar vóru á hesum adressum.. Dalarin hevði sæð, at sóknar- stýrið — rímiligvís við uppgávu frá tess driftsleidara, harra Lyst- bek steraðu, segði, at teir, ið prote- vóru minkaðir niður í 30. Men ein hevði ongar grundir til at hava stórt álit á Lystbeks tølum. Menn høvdu tær syrgju- ligastu »erfaringar« fyri, at tey ikki álítandi. | falli hava Tvoroyramenn tað — vóru hvorjum eingin veit hetta betri enn Djur- huus. Upplýsingin um, al tað bert eru 30, ið protestera, passar ikki. Tad vóru yvir 100 á ti adressuni, ið nevndin hevði fingið, og sum ftalarin hevði greitl nevndarformanninum frá, hevdi hann júst nú fingið bræv um, at maður hevði spurt yvir 60 av mótmælarunum, og teir søgdu, at teir stóðu fast við proteslina. Mad, id hesir menn protesterða ímóti, var, at hin fasta avgiftin fyri hin minna mannin hækkað við ti trýfalda av ti, hon hevði verið, nevniliga frá 12 kr. til 36 kr, meðan stóru brúkarar íkki galda meir enn 12 kr. fyri hvønn málara við undantak av lí fyrsta. var teir koma at Henda avgiftin er ódemokratisk skipað. Teir mótmælandi kravdu at hava loyvi til at bert belala eftir brúkinum. Eis- ini fluttu teir fram, at tað vildi vist torført at fáa hitt tekniska brúkið so upp, at menn nýttu elektriskan streym istadin spara og verða fyri kol. Teir høvdu jú ikki greiðirnar, og sjålvt um teir kundu fáa tær uppá avbetaling 3 Hi 1 | i | H i i | | á Í , Í A 4 í Í i | ; ra * 248