týsdagur 21. november 1933síða 3

Kommunuvalgini. Hver leingi skal stórmanna- valdið ráða? Nú standa valg Sóknarstýrir skulu Foroya land uttan í Havn. Spurningurin til hesi valg er lann sami sum til løgtings- og fólkatingsvalg: Skal konserva- tisman, afturhaldid, verjanin av stårmannainteressunum fram- vegis koma at sita í hásætinum ella orka fiskimadurin og ar- heiðarin at skúgva stórmanna- lívgararnar burtur? Hesin spurningur er á mong- um storri plássum meiri brenn- andi til tað fyristandandi valg enn á nøkrum sinni áður. Kommununnar viðurskifti eru fyri durum. veljast kring einum persónliga næst inni á lívinum. Eins egnu viðurskifti nervast beinleiðis og skjólt av, hvussu stýrt verður í komm- ununi. Hví eigist strondin, oll ley høgligu og virðismiklu plássini av privalum múgvandi um, og hví situr hilt almenna, kommunan, sum á berum uttan at eiga, sum ein sigur, fólin fastan? Svarið finst við at kanna eftir, hvorjir ið hava rátt í sókn- arstyrunum. Hvi er so illa vegum okkura innanbiggja? Hví eru peningaviðurskiftini í eini fløkju? Man tað vera ti, at teir, ið ráðini eiga, hava líkið so djúpt í peningapungin, sum teir skylda samfelaginum, leirri stóri monn- vorðið við fjøldini, sum hevur borið leir uppi? Málini eru mong, ið skulu handfarast og avgerast í einum sóknarstýri. Skattaálíkningin er eitt hitt mest umráðandi, høvudsstudulin og kraftin í sóknini. Hvussu nógv hevur tað ikki at týða fyri hin minna mannin annaðhvort skattalógin verður nýtt demo- kratiskt ella ódemokratiskt. Tað kann týða í túsundum fyri hin múgvandi og í hundraðum fyri lann minnimenta. Ein og hvor hevur ásannað hetta. Vanliga hevur hin múgvandi verið fróur, gníggja sær í hendurnar av gleði lætt, hevur yvir at vera sloppin so meðan hin minnimenti suffad og harmast í avmakt síni. Skúlamál, upplýsingarmál. Men hvussu er vorðið? Hvussu nógv restar ikki í at fáa eina gjøgnumførda demokratiska skipan! ÁA UR Tey gomlu, tey sjúku og hjálp- aleysu, tey faðir- og móðurleysu — hvussu hava tey tað? Hvat er gjørt fyri tey? Hygg teg um — og tú sært svarið. Arbeiðsloysi, ið er vorðið kroniskt í Foroyum — hval hava sóknarslýrini gjørt her? Sí svarini til løgtingsins fyri- spurning um arbeiðsloysislógina — eilt at kalla samfelt nei! Og løgtingid legði fegin málið í „hi“ 0. s fr, 0. s. fr. Afturhald, hilt daprasta døkka afturhald á tingi, í sóknarstýr- um og aflurhaldsins umboð 4 Danalingi hvussu skal skilið vera hjá lí minna manninum? Men skal hetta vara við? Skal hin múgvandi æviga sita við veldi? Viðvíkjandi = sóknarstýrunum sær svart út. Afturhaldsstyrid í við lí landinum hevur galdandi valglóg givið lí múgvandi, peningamann- inum, ein so veldigan og avger- andi tramíhjárætt al koma til stýrið. Valrætlurin er, bart sogt, við bondskum hondum rændur, tikin, frá lí minna manninum. Hann, ið íkki hevur goldið árs- skatt sín rættstundis, sleppur íkki at velja. Hetta er sannleikin. Ein beiskur sannleiki. Hin múgv- andi kann saktans hann hevur peningin til reiðar at loysa út sín rætt. Ødrvisi er við arbeiðaranum og fiskimann- inum. Teir megu við harmi lúta undir stórmannakoyrlinum, ið selur teir frá valgborðinum. Hóast leir eru leir nógvu, verða teir við undirlutan. Hinir færru, hin múgvandi flokkurin, verður vegna peningavald sítt við yvir- lutan. Var tað so, at tapið av valg- rættinum var ein kvittun fyri skattaeftirstøduna, ein funnið eitt sindur av høpi í ti. Men so er ikki. Skatturin skal gjaldast, um ikki annað, so við panting í húsi og heimi. At gjalda ein skatt eflir fori- muni er einki at siga til, bert teir, ið ráðini hava, bera skatt kundi eftir evnum.- Men tåid stór- manna interessurnar eru ráðandi, vita vit, at loppurin, teir ið nú hava buktina og báðar endarnar, RE ikki koma at bera ta byrðuna. Okkum kunnugt verður lyngstu nógvastaðni álíknað soleiðis, at lagt verður á ta breiðu fjøldina so nógv, ið hildið verður mogu- Teit stóru taka so og býta tann eftir- ligt at pressa úr henni. verandi læltara partin sínamillum sum best. Vit spyrjå vara við? Hver arbeiðari og fiskimaður, ið á nakran hátt kann, roynið at rinda skattin rættstundis og farið so til valgborðið og verjið rætt tykkara og starvfelaga tykkara. Tað er einasti vegurin úr træl- dóminum. aftur: skal hetta Hann kagar úr skotinum. Huldumanna lóltir lognir. eill Forvitni er aðalkenni sum nú t. d. í Føroyatidindi, har ein leirra stingur høvdi kagandi út úr skolinum, á spreinging eflir at vila, hvat teir tríggir javnaðarmenninir vildu í Danmark. Snobbutur og sleikj- andi, sum all lað slagið er, líðir hann av eini vissari sjúku. Hann snarar sær grønur av ..., al lað ikki var hann, ið var boðin niður til at veitsla við Stauning. At hann gitur helta vera ørind- ini er eyðvilað. Hvussu kann knappholsskrið- anum Eftir skaplyndi var lað givið sum tað snobburin við annað? hansara at 2 og 2 eru 4. At krúpa og snúgva sær fyri yvirvaldinum erhansara náttúra. Ein ministari, At sloppið statsminislari ennlá! at sitid og »gnubbad« sær at honum, tå hin gamli, tað hevði verið rokan á gulanum sjálvt um hann so er javnaðarmaður Minislari er nú minislari! Á, ja, so er sinnið og skinn ið á Ii slagnum. mentunnarleysa snobba- Men ólukkutlíð berini hingu ov høgt og so vóru tey súr. Snobburin aftan fyri hurða bak ger eitt illnærisgleps at min- íslaranum og javnaðarmonnum: 60.000 kr. leirra forara, ið tekur ímóti við geva socialistarnir báðum hondum í hesum tíðum, tåid so mong svong ganga, fræsir hann, hóast al tað hann veit, ————e—— ILT ikki bert vóru parlamenninir, men menn úr ollum klassum, ið heidradu Stauning við hesi gávu. Hann veit eisini at Stau- ning mælti frå at samla gávur til hansara, men fekk til svar at fólkið fór at hava loyvi at lann hátt, vera best. Tað kann heldur íkki takka á tað sýnlisl vera ókunnugt hvussu Stauning ætlað samfelaginum til hevur hesum peningi al koma góða aftanå deyða sín. Huldumanna- veil alt hetta, snobburin men sum kunnugl: revurin segði, at berini vóru súr, táið hann ikki rakk teimum. Hvat ið teir menninir vildu í Danmark unna tríggir javnaðar- vit Foroyalíðindis huldumanni at gila seg gulan og gronan um. Tað er annars forvitnisligt ut átrúna hann lað bíta merki í tann ávirkan, kann bert cinad hevur å ta hava, al triggir javnadar- fara út úr landinum. menn stokkuta letu Vit vilja íkki avsanna grund irnar til henda álrúna. Á Foroya leytingi 1933. Rannsóknarferð til Eysturgrenlands. Johs. O. Joensen greiddi frá, at vinnunevndin hevði arbeitt við málinum síðani síðstu løg- tingsselu. Nevndin hevði hafl samráðingar við reiðara-, skip- ara- og fiskimannafeløgini, men hevði onga greiða stødu kunna Nevndin hvat ið felog- fingið frá felogunum. kundi tí ikki siga, ini ynskti hesum máli við- víkjandi. J. Patursson talaði um fiski- við upplýsti líkindini Hann at danski Smith sáli hevdi sagt honum, at Eysturgronland. millum annað, vísindamaðurin Johs fiskinum á Suð- ferðaðist Fiskurin ein parlur av urlandinum í Íslandi til Eysturgronlands. lóktist ikki at við Eysturíslands og Vesturgron- land áður. Tað ráddi ti um at kanna líkindini við Eyst- vera SO NÓgSVUI sum urgrønland, har Onglendingar og Norðmenn nú veiddu væl. Talarin segði, at mangir Foroy- ingar høvdu aftrað seg við at fara til Eysturgronlands, av tí at teir hildu seg ikki hava loyvi at sigla innanskers. Hetta loyvi måtti lí fåast. Tað vildi verið tokt hjá okkara fiskimonnum at farið nakað líðliga av Vestur- grønlandi til syðra partin av Esturgronlandi og soleiðis slopp- ið frá at um Hvarvið, tå ið ringl veður var. Teir kundu ligið Eysturgronland og bíðað eftir góðum veðri. Í Suð- siglt við ureysturgrønlandi var ísfrílt frå miðjum juni til byrjan av no- vemburi. Har var gott at liggja í læ. A. Samuelsen rætlaði Paturs- son og segði, at vit høvdu loyvi at sigla fgjøgnum Prins Kristi- ans Stræde til Eysturgronland. hevði sjálvur spurt og fingið svarað, at Feroyingar væl kundu sigla har. Norðmenn hovdu siglt ígjognum hetta stræti Hann undraðist á, at hovdu hetta ikki høvdu nakran plån viðvíkjandi, hvussu Patursson í nógv ár. menninir, ið reist spursmálið, enn rannsóknarferðin skuldi skipast. Hann skilti tað væl kortini. Tad var ikki ímillum skipararnar málið, tankin, var reistur, men hjá sjålvstyrismonnum í >for- bindilsi« við »bestemt« politisk forhold. Johan Danielsen upplýsti sum limur f millumtinganevndini, at formadurin f skiparafelaginum hevdi verid å fundi vid nevnd- ini, men hevdi einki uppskot og hvussu segði seg einki at vila, ætlanin var P. M. Dam hjá tinginum at helt tað vera ilt taka stødu til spurningin. Ein kundi at tingið í år fekk at vita, hvat ið leir, ið beinleiðis fingust við vinnulívið, vildu. Men tað var ikki so. Organisatiónirnar høvdu onga stødu tikið. Summar segdu seg ikki at haft tíð til at viðgerða málinum. Tílíkur kuldi Fiskiskap- mátti sum alt, id viðvíkti sjónum, haft athuga hjá teim fiskara- organisaliónum. Ein kundi varla Men hví liggur Ógreitt, vænla, hava var ringur at skilja. urin við Eysturgronland ymsu hugsa annað. málið lá so Nevndin sjálv hevði gjort skyldu Maður mátti spyrja, um Talarin hava so leyst? sina politikkur var uppi í. ofta áður at mælt til at halda partapolitikk uttanfyri Gronlandsmálið. Hetta kanska hitt ein- sær sjálvum segð seg stóra mål mål, var asta sum i HINI FØROYSKU KOLINI (Fortsat). drift paa Færøerne. — Man Det betalte sig paa det Tids- | vilde i saa Fald kunne have punkt slet ikke at tænke paa Færøerne som Kulminer. Men saa kom Verdenskrigen, og Kullene steg til det 10—20 dobbelte af deres oprindelige Pris. I Nødens Time forsøgte den danske Stat da at brvde lidt paa Færøerne og valgte na- turligvis det Sted, der ikke var bortconcessioneret til Fransk- mændene, og brød paa Præste- fjældet 10—12000 Tons, der selvfølgelig er for intet at regne. Imidlertid behøver man ikke at have megen Fantasi for al det af umaadelig indse, al vilde have været Betydning for Danmark, om man under Ver- denskrigen havde været i Be- siddelse af en ordentlig Mine- Tabet af Sømandsliv og mange sparet Landet for mange Millioner Kroner. — Da Krigen var forbi, opgav man de paabegyndte Anlæg paa Færøerne og Sandheden i Ære, ikke egnede til al Man efter nogen ratio- var de heller fortsættes. havde slet ikke arbejdet nel Plan. Der var ingen her hjemme, der kendte til Mine- drift, og Resultatet af Forsøget havde nærmest været dyre og daarlige Kul — et Resultat, der ikke kunde opmuntre til Forl- sættelse af Virksomheden. Men i Dag, da den verdens- økonomiske Krise er haardere end nogen Sinde, er Kullejerne paa Syderø endnu mere aktuelle Ver denskrigen. Lande som Holland, for Danmark end under Spanien og Italien, der altid har importeret Millioner af Tons Kul, forsøger i Øjeblikket sel af bedste Evne at skrabe i Jor den for at se, om der under Overfladen skulde findes noget brændbart, og selv om deres Resultater ikke er overvældende, skaffer de dog paa den Maade Arbejde til en Masse af deres Samfundsmedlemmer. Nord- mændene graver Kul paa Spils- bergen, og i Fjor udvandt de, i de faa Maaneder man kan ar- bejde paa disse nordlige Bredde- 15 af Landets samlede Kulforbrug. grader, 275000 Tons eller 10 Vi har vel paa Færeerne hen 100 Millioner let tilgængelige Kul, der kan bry- des hele Aaret rundt og kan dække hele vort Kulforbrug í 25—30 Aar, imod Tons Forhold har indvied« Aar, store Befolkning ikke Man ikke gjort sig den Ulejlighed al Dell kendt i mange medens den har anet noget derom. har end undersøge Forholdene til Bunds og kender ikke den Dag i Dag alle Kullenes Muligheder. Vi har stadig væk kun de Kort og Op maalinger, som Franskmændene lod udarbejde, at gan efter, og selv om der ikke er nogen di- rekte Grund til at tvivle paa disse, burde man dog ikke desto dem en mindre underkaste Kontrol. Naturligvis vilde en saadan Kontrol koste Penge, men i disse Tider kan man ikke med od Samvittighed lade en Chance g | som de færøske Kul ligge unyt- tet hen. Vi man løbe ny Tun- neler paa 15—20 Meter ind i Lagene og faa repræsentative Profiler af Kulformalionen frem Franskmæn- flere Steder, end dene har gjort, og Kullene, der man analyseres efter graves, moderne Metoder, saa man for Alvor bedst egnede til direkte Brænd- Olie« kan forstaa, om de er sel, Eksport, Benzin eller fabrikation. Jeg Prøver af Kul, taget dybt inde har personlig analyseret i Præstefjældet, og Prøver, jeg klatret og fundet tilfældigt; og der er selv- selv har omkring følgelig Forskel Kullene 5 paa taget í Yderkanterne, hvor de har været udsat for Luftens Paavirkning, og paa dem, der er taget dybere inde; de sidste er som Regel allid de bedste. — Det at de kan maaske indvendes, analyserede Kulprøver fuldt Gennemsnilsværdier, repræsenterer Prø- ikke ud men verne oplyser os om Kullenes Art med tilstrækkelig stor Nøj- x < Í se fe eg