týsdagur 27. mars 1934síða 3

Foroya fiskimenn og Føroya arbeidarar av stjórn Arbeidsmannafelags „Fylkingar“. Tá ið vil lósu uppskotid frå semingarmanninum (meglara- num), undraðust vil. Vit fala skiparanna mólmæli móti hes- um manni. Man lað vera sæð ofta áður, at ein semingarmaður bara heldur seg til annan partin? Eitt er vist, at henda semingar- mann, ið so eyðsýnliga tykist al taka støðu við lí stóra mann- inum, megu fiskimenn og skip- arar fáa burlur sum skjótast. Hann er gamalur reiðari og sum tilikur staðið sum limur í reiðarafelaginum. Hóast hesa sína fornu stoðu kundi hann nú sum »formelt« uttanveltamaður hugt til báðar síðir. Men tær samráðingar, ið nú eru farnar fram og endaður við slórlapi fyri fiskimannin, sýna, at hill gamla vina- og felagsbandið bant hann, og er tað ikki vænt- andi, at lað eisini í framlíðini vil binda hann, so hann ikki kemur at standa sum semjari, men sum molslødumnadur av liskimonnunum og skiparunum? Men lað er ikki úti við hesum. Sum gamalur arbeiðisgevari tyk- isl hann at hava tíkið sær til uppgåvu al nýla sess sín Lil al kúga arbeiðismannin við at seta arbeiðararnar og fiskimenninar upp móti hvørjum øðrum. Hann og hansara felagshugsandi síggja, at kunnu bara fiskimenninir og arbeiðararnir koma at klandrast, so er felagsskapurin sprongdur, og vil koma aftur til ta av »N. P.c í »Føroyatidindi« pris- aðu líðina, lá ið einki felag var, og keypmenn og reiðarar kundu diklera fiskaprisir, kontraklir, arbeidslønir o. s. fr. eins og leimum sjálvum lysti. Meiri »raffinernd« enn semingarmann- sins uppskot um, at fiskimad- urin skal vera skyldugur til at laka upp tað av arbeiðaranum undir streiku niðurlagda arbeiði, kann neyvan hugsast. Beinleiðis bróðurkríggj! Kring um Før- oyar eru stovnað arbeiðarafelog. Flestir av limunum eru fiski- menn við. Hesir menn skulu allso við at noyðast at skriva undir fiskikontraklina gerast til skrúubrótarar og taka beinini undan sær sjálvum og vera í parti við reiðarunum og keyp- monnunum til at knekta sínar starvsbrødrir! Men ti betur er felagsskapskenslan so = míkið vaknað, alt flestir fiskimenn síggja, at helta ber ikki til. Teir vilja ikki vera við til at reisa eitl bróðurkríggj og lata seg nýla sum reiðskap í hondunum á reiðarunum (il at syndra og lína alt samarbeiði og allan fel- ugsskap ímillum ta minnimenta ofta svollandi fjøldina, fiskimenn- arbeiðararnar. Her á Tvøroyri vildu í hvussu er ikki menn mynsltra uppá henda svíkjara sáttmála longri enn, at teir vóru leysir av honum, lá ið teir stigu fólin aftur á land. Hetta takka vit teimum fyri. Tilikt er félagsskapur. Handla allir fiskimenn kring Foroya á henda reystmanna hált, skal tað spyrjast, al snidlop semingar- mannsins og hansara líka skulu ikki bera sigurin heim. Tá skal tann dagur upprenna, at hin samlaða arbeidara- og fiski- mannafjøldin orkar at: taka takið til frælsi og sjálvbjargni. Tá skal td åsannast, at fiskimanna og arbeidaranna frígering var teirra egna, teirra felagsverk. Vit ynskja at siga tykkum, Foroya fiskimonnum, at vit unna tykkum allar sømdir, Vit vilja í ollum syftum standa soli- inar og UR SUDUROY dariskir við lykkum. Vit og til | eru felags um al vera settir á samfelagsins skuggasíðu. Vit og tit eiga lí ikki at skúgva hvønn annan longri út, men flaka hendur saman og í einum óbról- iligum felagsskapi royna al lyfta hvonn annan til ljósari og betri kor, Vil og lil eiga ein heilagan menniskjaligan rælt til, eins væl og onnur, at liva fríir og óheftir av okkara sliti og strevi, so mikið meiri sum at hetta slit og slrev lykkara og okkara er grundarlagið fyri samfelags eksi- stens, framburði og útviklingi. Tað verður í reiðarablaðnum »Føroyatidindi« og av okkara mólstoðumonnum kring um landið ford ein øsandi og spill- andi lala við tí endamáli at fúa tykkum fiskimenn at trúgva, at lað eru vit arbeiðarar, ið við okkara løn seta tykkara fiska- pris niður, og at tit tí ikki kunnu hava felags inleressur við okkum. Vit vita, at hetta er ein Osonn og følsk tala, sprottin av einum illum spillandi anda, og vil ivast ikki í, at lit eisini eru hesa mentir at gjøgnumskoda talu og síggjá, hvat hon vil. Eingin av tykkum trýr, at hon eymkan yvir burlursæð frá medalinntøkur er sprollin av tykkum. Men hesum: okkara við heimaarbeidi eru, sum statt er við lí lítla arbeiði, sum gevst, ikki til dagin og vegin og til at bíta og slíta fyri. Kunnu til sum smámenn, ið sjálvir okonomisk sæð eru undir beinkinum, ella nakar rætthugsandi krevja kor- ini verri hjá okkum, enn tey eru? Vil kenna, at til svara: nei! Men sum sagt: vil unna lykk- um fullar somdir og hægri prís fyri fiskin, og kunnu vit gera nakað til muns fyri tí, vilja vil. Men lað skal so sjálvandi vera vissa fyri, at okkara offur ver- vita- og unliga skal koma tykkum (til góða. Lalum lí okkum arbeid- arar og lykkum fiskimenn sum vinir og klassakåmiråtar koma saman og tala um vidurskiftini og kanna eftir, hvat vit kunna gera hvor fyri annan. Vit bera okkum ikki undan eini sakligari kannan og granskan av okkara arbeiðslon í mun til fiskaprísin. Kunnu vil við lønminkan økja tykkara fiskapris, so lað munar nakað? Tað fyrsta, id er at kanna, er: Hvussu stóran part ålger arbeiðs- mannsins arbeiði av ollum fiska- arbeiði á landinum? Hann er ikki stórur. Kvinnurnar gera lann slórsta parlin — og teirra løn kann væl ikki vera minni, enn hon er. Tær flestu av fisku- arbeiðskonufólkunum eru jú eisini konur, systrar ella dotur til fiskimenn. Lalum okkum taka eitt dómi, og latum okkum vera ivaleysar og sela arbeiðaranna part aw fiskanrbeiðnum til helvtina, hval ið hann tó verunliga ikki er, minni enn so: Arbeiðslonútreiðslurnar = uppá eina ballu eru hogt settar, tå ið vit seta tær til 5 kr. Ballan vigar 50 kg. Svinning- urin í lurkingini er um i, Klippfiskaballan hevur so statt sum sallfiskur vigað um 75 kg. Útreiðslurnar uppá kg av salt- fiski eru allso: 500 oyru: 75 6,66 oyru. Hesar útreiðslur fram við: Arbeidsmannsløn (einki fyri mattid): 90 oyru um líman, koma Hesnafóðrið „SNÓGG“, ið er vorðið viðgilið til at fáa hønur at verpa, fæst hjá D. J. ENNI á Tvoroyri. Kvinnulon, ætlað sum medal fyri vask og turking: um líman. Hin samlaða meðal 135: 92 15 oyru lønin fyri alt arbeið: 67'/„ oyru um líman. Hækka ella lækka vit nú ar- beidsmansins límulon við 5 oyru, minkar arbeidskostn- 06.06.25 aðurin við: = 67,0 økist ella um */4 (Er hjá kvinnunum ov oyra uppá kg av saltfiski: medallønin lágt sell, munar ein Jlønhækkan ella lækkan við 5 oyru um líman minni enn '/; oyra uppá kg.) Ella vit kunnu við oðrum orðum siga, at arbeiðslonin hjá arbeiðsmanninum má lækkast við 5.4 20 oyru um timan fyri at reiðarin við sínum */, og fiskimadurin við sínum '/, kunnu spara eitt eittoyra uppá kg av sallfiski. Eitt stórt offur og lítil vinn- ingur! — Og skulu lað meiri enn 20 oyru(/) av timalønini fyri al spara eilloyrað við lað at arbeið- ararnir tilvirka ikki helvtina av fiskinum. Útger arbeiðarans partur av fiskaarbeidinum '', ella '', munar 20 oyra lonlækkingin at- vikavíst ikki meira enn ”,, og '/. oyra uppá kg av saltfiski. Henda lønminkan vil ikki bert fyri fískaarbeiðið, men fyri alt arbeiði hjá arbeiðsmann- inum. Arbeiðarin vildi so statt fyri at vunnið reiðarunum og fiskimanninum(?) ella '/, oyra uppá kg av sallfiski offra 10 . 20 oyru arbeidsdag fulla meðal galda 2 kr. hvonn fullan ella 12 kr. arbeiðsviku. 180 beidsdagar um árið vil hansara 360 kr. Og hval vildi fiskimansins meir- innløka verðið hetta oyra)? Tjenar hann 600 kr. við einum hvørja Hevur ein arbeidari fullar ar- årslap verða 180 . 2 (um hann fekk meðalprísi av eitloyrað (arbeiðarin 20 oyru kg vil geva honum 30 kr. lapti fyri at hann kundi fúa hesar 30 kr. 360 kr.) */s oyrað 20 kr., '/, oyrað 15kr. Tjenar hann 600 kr. við ein- um medalprisi av 25 vil eilloyrað geva honum 25 kr., (5 oyrað 16? kr. t/s 12'/, kr. Men fiskimaðurin verður ikki at tjena hesar 25—16*/,—12!/, kr. hava vit oyru kg 5» oyrað 30—20—15 ella Tí: fyri lað fyrsta ikki dugað al funnið, al viljaður gevur meir enn hann liskakeyparin góð- noyðist at lala, og fyri tað næsta hevur fiskimadurin ikki makt ella fyriskipan til at vissn nakra sær. al fiskaprisurin veksur við 4 1, ella einum heilum oyra, um num verður skorin niður við 20 arbeidslønin hjá arbeiðara- oyru um líman. Vit, kunnu bara taka domi í voruprísinum: Á á ymsum oðrum har ið bryggja Tvoroyri og størri plåssum, bilar og ymsar hándigheitir hava gjort lossingarúlreiðslurnar til bert ein brolspart avtí, tær vóru eru hægri har voruprísurnir enn aðra staðni úti á bygdum við leim stóru flyli- og lossingarútreiðslum: voran skal jú fyrst skipast upp úr farma- skipinum á einum av teim størri plássunum, síðani um- manga lossast | borð í ein motorbåt ella »Smiril«, lossast í land aflur og berast niðan. Hetta skuldi gjørt voruna dýrari hjá bygdakeypmanninum. Men at lað ikki er so sýnir best hvat lag reiðararnir og stórkeyp- menninir leggja í at lata voru- prísir og fiskaprísir standa í mun (forhold) (il láið leir Nei, menn eiga ikki al arbeiðsútreiðslur, diktera. g til fiski- lata nakran kasta okkum sand í eyguni, men sjálvir kunnu Vil arbeidarar og vísa, al vil eru menn at skilja ekta frá óekta, satt frá følskum. Vit vilja í næsta låtti av hesi grein viðgera felags mál og leiðir fiskimanna og Føroya » Førova arbeiðsmanna. Verkfallið. Svar til N.P. i , Føroyatidindi” nr. 9. Ringur andi og spillandi tungur. Henda tunguspillandi ljóta, illandandi og grein eggjar til andsvar, tí út av hvorjum orði lýsir illskapurin — ja, ein kann næstan aflanfyri ley hóma gekka- skortin glettandi á tonn gryýlu- oman kemur grýlan Ella er hesin N.P. líð er — frá Gorðum. í ørviti, um so er, kann fyri- gevast honum nei, heldur man hann liggja í andvekri »Førovatfdindi« synd at siga. hvorja náll plagar ikki at orvitislos millum Nei, hann tosar ikki í orviti, og Manna, „derfor skal han nøfles«, sum sigst um »Den grimme Ællinge > men ikki »korporliga« kort- ini. Fyrst spillir hann javnadar- menn út úr húð og hami: fy vorðið lykkum, tit ókrúlssáð- menn, hví såa til dáar í ta før- oysku samfelagsvelluna? (rópar hann). ið lesur hesa grein, má benda Ein og > hvør hugsandi, tey tvey síðslu orðini, ið hon hevur til undirlitil, aftur á høv- undin sjálvan, serliga fyri hans ummæli av javnaðarmonnum: Teir eggja fiskimonnum til sam- anhald hevur ein hoyrt so galið! Hin ringi andin kemur fram so við og við. N. P. skrivar, at reiðarar rapla ein fyri og annar eflir, men hann gloymir fiskimenninar hvussu er við leimum? raplar eingin? flest oll døma í, ið lesa >Dimmalætt- Hesum kunnu inga: Tvangsauktion, Tvangs- auktion, Tvangsauktion. Er ikki meginparturin fiski- menn, 10 her rapla? Filt dømi um »grund fyri storri krøvum frå fiskimonnum«. Oll vilja liva, hava tak yvir høvdinum, ikki bara reiðarar. — Ja, N.P. hví taka teir (fiskimenn) seg ikki saman, keypa skip og gera tey út sjálvir, og turka og selja sjálvir? Hetta er spurningurin, sum fiskimenn sjálvandi hugsa um og vónandi loysa, áðrenn langt Men tad er ikki lætt hjá smámanninum knappliga at umlíðir. taka stortøk. Viðvíkjandi húsarhaldinum og umborð, so er sigur N. P, mela rokiskapinum illa vorðið Aftur gloymir saman: keypmenn og fiskimenn. Hvussu nógvar ferðir meir nýtir keypmaðurin ikki til sítt húsar- hald enn ein fiskimadur við líka stórari familju nýtir? — N. PÅ! kunngerið hann al domið rællvíst og dómin í »Føroyatidindi«, Um | reiðarar høvdu verið um borð í slaðin fyri fiskimenn, mundi so minni gingið? — Vit hugsa ikki. Mundi lað ikki verið sum við dromedarinum — >Pukke- - hin íslursprongdi magin mundi nokk minka —? Áðrenn Føroya fiskimenn vórðu so frætt mentaðir, at teir sóu styrkina í at vera »organi- seradir«, var gaman í hjá reið- aranum at hann vildi, men nå ber ikki so væl til longur, nú vil fiskimadurin eisini hava eitt sindur at siga; len« gera so sum men líverri slanda teir ikki fastir oksl móti økslum. Lat okkum vóna, at hver einasti fiskimaður skjótt kann kenna sína skyldu og ábyrgd og siga sum R. C. Effersøe: »fylkist tú oksl móti økslum, tå kennst lær stålkynt í jokslum.c Suðuroyingur. z 4 Búgvin. við Gjógv, ið nevnir seg >Búgving Tíðindamaður »Krossins« men eingin er annar enn harra Kallsoy, hevur hin 7. mars skrivað tíðindi til Millum skrivar orð: »Krossin«. annað hann hesi >Men nú ganga menn mest sum í dopurhuga, teir eins og ferdafuglurin, ið sleðgaður varð eru á síni vanligu gongd. Orsøkin er hits hóttandi verkfallið. Eg las víðari í lí trúgv, at tíðindamað- urin fór al geva eina dygga skortflongju til teir privatkapita- listarnar, sum forða ferðafugli- num í flogi sínum; men >Búgv- in« selti eilt punktum — stórt punktum. Ég målli spyrja meg sjálvan: er hetta hin sami harra Kallsoy, sum fyri einum ári síðan ferðaðist um landið hálv- grálandi um fiskimenn okkara, sum hava tað so ringf, so ringt, so øliliga ringt, fara avslað um várið í kavaroki upp til Suður- brimbardu strendir og seinri til Grønlands um Hvarvið, ið tiltikid er fyri ófýsni, brimgangi av streingjum og íðum. Kann lað bera til, at hr. Kallsoy nú er et Lam, der stumt føres til Slagterbænken«. Nei, er landsins yvir »som svarið hann erskålalærari, hann fer ikki á Suðurlandið. Tað er rælt nokk! — men teir — fiski- menninir, sum hann græt um! Var tað krokkudillutår? tað sum Danir kalla: »Valgtaarer«? Hvor veit? henda spurning? Eg dugi ikki. Eg gevi lað frá mær. Seinri mspeirekur Ole Poulsen úr Gøtu, tí at Oli gloymdi Hvor kann svarr hann at tala við Stauning um adress- Sjálvandi kundi Oli gjørt við una. lað; men Oli hevði einki adressuna at gera. Adressan var sum sjålv- slýris- sambandsmenn høvdu at um. kunna ikki bílast um einki. eilt politiskt bein, bitast Teir skulu bílast og Ein adressa er jú frægari enn einki. Einaferð fyrr skrivaðu leir eina Hon var til Bretlands. hana at adressu. Nøkur år teir bitast um. Nå er hon upp tann- lað. Nú máttu teir fáa sær eitt nylt bein eina nýggja adressu og hvønn skuldi hon skrivast (il? Jú, lað vita ! Foroyingar høvdu júgivið Stau- ningi dygga skortflongju hin 12. decembir 1932. Hvat var meira rímuligt skriva eina adressu til hansara í januar 1933? Ein ella tveir kunna jú íkki grøda hoggini aftur. Hví bóðu leir ikki ein javnaðar- mann fara niður við adressuni til partamannin hr. Stauning? hovdu var gott at eina enn at mánaður Hví? Ja, hví? tí teir vildu bít- ast, teir bitust í Keypmanna- havn, leir bitust, lá teir komu aftur, og teir og leir bílast enn, Fiskimenninir liggja ímillum. Få Få * Á re