leygardagur 4. august 1934síða 2

Framhald av: FRÆLSI -FØROYA- SOCIAL. DEMOKRAT 20 oyr, á 3. og 4. síðu. Lysingaprisur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsiduni, avsláttur í prísinum. JAVNAÐUR BRÓÐURSKAPUR | Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið verður bílagt á posthúsinum, brævsavnarstoðum tovuni. Te | og Skr if. Porto, Blaðið | 8. árg. 143 | | Um rumbulfundin i Havn. —— Fåur lýgur meir ein helvtina. Ísvirki og fiskivinnan - havnir og vegir. Vit hava frælt frå keypmunna fundinum f Havn, at harrarnir Torstein Petersen og Jens av Reyni hava skotið á ta donsku ríkisstjórnina við 100—200 pro- cents skeivum tólum viðvíkjandi Ísvirkinum. ikki tapt 2 Staturin hevur milliónur í Ísvirkinum. Hann hevur lapt, men ikki meir enn stivan tridjung av hesum tali. Fáur lýgur meir enn helvtina, sigur orðatakið, Men hesir nýggju kollvellingurmenn smæ ikki ut laka munnin væl fyllri. Mun ) fura al festa røtur í Foroyum“ ast tílíkur = geipapolitikkur Her er landið enn ikki læst fyri aftursvari. Eitt vila vit, at Tór- stein Petersen, sakførari, hann, ið ivaleyst hevur góða «rulina» í al :slorma og renna umkoll, hann slættar ikki vegin fyri 4 milliónum frá slalinum við at geipu um lsvirki og frammana stormingina á lað. Mangt verður nýtt í <Mangel af bedre Havelse» ! — og nylt í sjålvum {il So er fummum, sær minkan og (aps. vid ollum teim, sum hava roynt at bryggja sær sigursdrykk úr Ís- virkisfallinum. Ein skuldi trú, at helta drekkundi longur. tað rumbulbjór ikki var Men tað er athugaligt, at enn eru menn, ið reyna al rúsa við li. tað beinleiðis eilt «psykologisk 8) og villa Og okkum lykist fenomen», at Torstein Petersen, ein tann Vlarsti Vil sakforari, er ímillum hesar. høvdu sall at siga seinast væntað at funnið hann so råsndan og ordamiklan ríkisstjórnina Ísvirki. um og Eitt danskt orðatak sigur: «Fej for din egen Dør,» Tílík góð ráð leggur ein sakforari og bankastjóri sum Tórstein Peter- sen sjálvandi einki lag í. Hann er av veljarum komin upp á pallin — nú ræður um at vla í lokuni, so menn í hvussu er kunna hoyra, at her er ein viti, hóast ljósið enn ikki hevur vist seg verið meir enn anandi, illa nytandi til hús- brúk og enn og minni til at hjálpa okkara sjómønnum á veg yvir havsins bårir, streingir og íðir. Filt «psykologiskt fenomen»! Hevur T. P. gloymt, hvussu harðliga og eirdaleysur hann við Mitens fram og feldi Ísvirki í hardastu kreppuni sakforarum í Havn — tó undantikin — fóru fyri «relativi» smáar summur, meðan slalurin, ið var tann størsti kredilorurin, fegin vildi givið tol og gingið við til at «rekonstruera» driftini: Ísvirki til fsfiskaforrætning, agn — og ísproduklion, «Th, Stauning» til kalvaveiðu vid Grønland, ið hann var <ideellur> til og teir sokallaðu ísvirkisbátur — ið Ísvirki tó einki átti í — til línu- drift á Suðurlandinum um várið og snurruváðsveiðu um summ- arið og kanska sildaveiðu yviri Hetta var i Noreg feldu Tørstein veturin, sakforararnir. Helta við til at fella fyri liskarunum í Foroyum. um Petersen Hví gjørdu sakforarnir hetta Tað átti Petersen al greitt frá. Men vit enn er so helst lata tað fara, at álopið var bygt harða ålop? harra skilja, at hann ló mikið smæin, at hann vil z á, at slaturin ríkisstjórnin, kundi pressast til at rinda teim <relativl> smáu heimligu kredi- heldur lata lað virki fara, sum hin reystmælti forum enn at Tórstein Petersen nú sigur um, at allir menn vístu hann sjálvur eyðvituað eisini —, ul í somu lølu, sum peningurin fór úr kassanum til Ísvirki, var hann taptur». Ein herligur moralur! Var tað ikki best al lagt, harra Petersen ? Staturin leingi, vónir vóru fyri driftini, Men lá ið heima vóru lægstir á hang, var hjálpti so langt 00 Ð rovfuglarnir her einki at gera. Eftirlíðin, ið verður so småsålarlig sum vissir vónandi ikki harrar nú lykjast at vera, vil ásanna: at ríkisstjórnin og aðrir høvdu eins góða grund og millióner ararnir í Svoríki Íslandi og Hálandi — Noregi al rokna við moguligleikanum av solu av frystum fiski. at tað var ómoguligt framman- undan at varnast tað harðu kreppuna, ið sorlaði menn og ríkir og 5 harímillum Týska land, hovuðsmarknaðurin fyri hinum frysta fiskinum. at umstødurnar longu lá talaðu fyri, al snørisfiskiskapurin kom ikki al vera hollur i longdini (luð vísir seg best í ár), og ut lað lí skuldi skip oðrum við og sum kundi fiska greiðum: línu snuriváði, at tað fyri ferskfiska-, agn- og Ð Ísspurningin var neydturs uligt at byggja eill ísvirki og Hvussu goymsluhús. nog hundrað tåsund hava skipini í Suðuroynni ikki vunnið við, at Isvirki loysti agn- og ísspurningin ? lað er ósall, lá ið teir góðu harrar vilja fortelja, at menn ikki kundu fáa lán til skipa bygging vegna slálsins lán til Ísvirki. Tað sanna er, at ikki eitt einasta lán til skipabygging varð svit av tí, al Ísvirki var farið av stað við peninginum. Apropos fsvirkisbåtarnir! Hvørji skip byggja t. d. Is- lendingar nú? Í ár byggja teir bara í Danmark um 20 líknandi bátar sum leir so- kallaðu Man hugsa ísvirkisbátur ikki sum so Í mangur fiskimadur dag: Sneris fiskiskapurin gevur einki, nógv ov lítið at liva eitt hampuligt Íslendingar vinna hópin fleiri lív av. við línu, tjena ferðir so nógv sum Føroyingar. Danskarar sýnast at vinna stórar pengar við snurriváði. Sloddin á leim íslendsku linubåtum og leim donsku snurruvådsbåtum er nakað eins við ísvirkisbálarnar. Ein av leiðinum hjá Føroya fiskimonnum må lí vera at fáa sær tflikar bátar. Um várið eru teir nýtiligur til línufiski- skap og um summarið til snurruváð. Ja, so hugsa fiski- menn í dag. Sýnir tað stórt skil at fellu deyðadóm yvir línu- og snurruváðsbát arnar? Í samband við spurningin um pening til skipabygging er vert at merkja, at: tað eru heilt aðrar orsøkir enn trot uppá lånipening, ið gera, at eingi skip verða bygd. Sum kunnugt var fyri stuttum bert ein einasta um- sókn um lån til skip inni hjá fiskaríbankanum. Hví? Hvor einasti Foroyingur kann svara! Hvor vil setu pening sín Í eitt skip, sum fiskiskupurin ikki kann betala? Hvor vil vera provaklútur? vón um at fúa Kunna vit hava 100 prøvaklåtar ? Hundrað megu teir vera, skulu vit þv úoja 50 skip, ti skipið má tvær reisu seljast av sakforarum, áðrenn tað er komið so langt niður í prísi, at tað kann bera seg. Verður tað nakar munur fyri lånarin, annað hvort lánið verður givið av <Sjóvinnubank anum» ella « Kongerigets Fiskeri bank», lá ið báðar slaðni verður kraft lerminin skal betalast, um pant «Banksikkerhed», og al ið ikki skal verða selt? talað «Slals ella nå «Konge- Tað er um, at laanefonden» | rigels Fiskeribank> disponerar ovugt vegna ókendskup til lån- ararnar. Men er tad ikki rættast at beina adressuna fyri hesari atfinning til tær heimligu «myn- dugheitirnar», sóknarstýrini 0. s. fr. Hesar «myndugheitir» innslilla og viðmæla. Okunn leiki til fólk og umstødur kunna eisini gera seg galdundi, sjálvt um lalan er um menn, ið eru búsilandi í landinum. ÞHeima- kendskapur skal til. Men tað er, sum viðurskiftini liggja, ikki so nógv í eini broytan honum viðvíkjandi sum í eini broytan í sjálvum Íorúlsetingunum og trevtunum fyri láninum batin finst. Delegasjónin hevði ein dag til viðgerðar av fiskiskapsspurn- inginum. Á hesum fundi vóru ymsir tankar og uppskot frammi fiskivinnu til bøtan av okkara ein mun radikalari og greiðari tankar enn fað káma og halda leysa snakk, ið fór framm á keypmanna fundinum. Vinna teir radikalu tankar og uppskot, er havn fyri stavn fiskivinnuni viðvíkjandi. Um hetta mål koma menn at hittast — og vit fáa at síggja, hvussu teir roynast. At beidslovsi fiskiimmenn, og veksur ímillum fiskivinnan ber seg ikki, so ljóðar hvorjum munni, og tað er tess verri satt Hvi? Svarið liggur líka fyri |) Utgerdin er ov dvi 2) Fiskaprísirnir eru ov lágir. 3) Fiskidriflin avoldað. t) Fiskiskipini til snorisdrift ov dyr. vera Í og Vinnulívið skal greiðast av privatmannahondum ljóðað so hevur higartil Men nú greiðir tað privata ikki uppgávuna. Rópað verður tí á lað almenna, á landið, løgting á ríkisdag. Hella róp er rím ligt. Fiskivinnan er lívsnervun og må lívgast, um lívið skal bjarg ast. Landið, hitt almenna, må hjálpa. Men landið má íkki sela nýggjar lappar á gamall og útslítið. Hjálpast må radikalt, Hjålpt má verða til botns. 1) Landið má vvirtakað salt, olju og aðrar stórar úlgerðar- vorur, so hesar vørur kunnu keypast í stórum, har sum tær eru biligast á fríum marknaði. Hervið sparast hundraðir av túsundum, ið kunna koma fiski vinnuni til góðar. 2) Landið má slyðja fiskimenn til nýggjar royndir og við lóg skipu fyri fiskasøluni, so ikki omagar, sum nú, dumpa prísin. 9) Landið her í Foroyum og lata fiski- = má byggja forini lev dugnaligastu fiskimenn fúa fyri = brúksvirði at úlarbeiða. Munur ímillum brúksvirði og i } byggingarkostnaðin = eigur at verða latin sum arbeidsloysis- hjálp til skipssmiðirnar og bein- leiðis studning til fiskimenninar. At handlad må verda og tad radikalt er skjótt og eyðsæð. Drálan og hálan út við mål inum er dýrt, ov dýrt. Let- urnar eru strangar og langar eru strangar letur! Tí kemur nú al standa á monnum, og tað vil roynast, um teir bert rópa eftir at fáa egnar lummar og lødur fyltar, ella um teir vilja lata landið leggja rygg til eitt odnartak fyri fjøldina í Foroyum, fiskimenninar. lann maður og teir menn, sum tvætla henda stóra spurn- ing uppí loysingina av havna og vegamálinum, eru óvitingar og uttan skil á, hvat ið við- víkjur politikki. Havnir og vegir megu gerast í Feroyum kunna menn trætast um tað? Okkum tvkist havna- og vegspurningin vera ein stóran spurnin; Hava vit hann lovstan, er tað eyðvitað, at vit betri kunna knyta okk- ara ågrytni um loysingina av hovuðsspurninginum : endur- nyggjan av okkara fiskivinnu. Men við skrøgg og geip og við at røra alt í ein greyt vinst einki. Atfinningar. Vist er tað: at funnist verður at monnum, bæði teimum, ið sokallad offentligt virki hava í hondum og teimum, ið starvast privat. Kanska so er — og tað er tað vist eisini — at maðurin ella fentligu hava fáa menninir, ið tey of- starvini, teir mestu og oftast teir dyggastu atfinn ingarnar; men tað vil so vera, og at tað, sum maðurin segði, «ligøer í Sagens Nalur» er eyð- sjónligt. Arbeiðið teirra er meira upp í fólkaeygum, er meira syniligt, og at tað so eisini so beinleiðis nertir við interessurnar hjá ollum flokkum í samfelag num ger sjálvandi eisini sítt til, at teir og teirra arbeiði so oftum fáa so hvøss álop og um ein kann siga órættvís og óndskaps- lig álop Rætt hugsað, er tað nú heldur ikki so logið, at hesir samfelags- ins oddamenn, sum í ellum forum starvast við okkara offentligu yrkir og sum halda træðrirnar bæði í vinnulivi og mentunarlívi soleiðis sum skipað — í samfelagið nú ei sínum hondum, verða eyg- leiddir og mugu standa fyri blokum. Fyri tað fyrsta sýnist tað, sum lað er ein gravgangur eftir oe