leygardagur 30. mars 1935síða 1

FRÆLSI *'FOROYA JAVNAÐUR SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR Nr. 13. Lysingaprisur fyri petitreglu: 30 oyr. å forsiduni, 20 oyr. á 3. og 4. síðu. avslåttur í prísinum. Við sterri lýsingum fæst Leygardag hin 30. mars 1935. Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið -+ Porto. Blaðið verdur bilagt å posthåsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 148. 9. årg. Upplysing ella fákunna? Lesur tú søguna, sært tú, tíðir hava teir múgvandi at allastaðni og til allar Í stríðnum fyri at halda fjøldini, tí minnimenta, niðri sekt sær sítt sterkasta våpn í at halda fjøldina óvitandi, bundna i fákunnari yvirtriigv og ræðslu fyri ti yvirnáttúrliga. Teir hava ræðst at latið fjøldina fingið upplýsing, ið er grundarlagið fyri ollum framburði og frælsi fyri hin minna. Í bardeynum fyri hin minnimenta hava tí javnaðar- menn kring allan heimin upplýsing sum eitt hevuðspunktið á stevnuskránni: Frían góðan fólkaskúla, frían hægri skúla við fríum undirhaldi til hitt evnagóða fátækramanna barnið. Hvussu er skilið hjá tí fá- tæka í hesum og hasum land- inum ? Svarið grettir ikki, um tú fært al vita, hvussu hin almenna upplýsingin er í viðkomandi landi. fátæki gjøgnum mannaminni haft góða Hevur hin har upplýsing, góðan skúla, so skal tað fylgt við, at hann málvíst hevur stríðst fyri fullum rættvísi, full- rælti fyri eisini vísa seg, at tað er um menniskjaligum fjøldina — og nakað, um ikki alt, hevur hann vunnið framá fyri lakið. Men hin fåtæki gjøgnum mannaminni verið stongdur úti frå allari holl- hvørt hevur ari og sannari upplysing, finnur tå fjøldina sokna nidur f bædi andaligt og figgjarligt vesældømi. Bundin í yvirtrúgv og skelvandi »autoritets6tta« hevur hon hvørki torað ella dugað at reist hovdið. tróta Domini um, at so er, ikki. Hvussu var tað ikki í Ruslandi í zartíðini? Yvir 90 9, av fjøldini vóru analfabetar, dugdu hvørki at lesa ella skriva. Hin uttan rælt, kúgað niður í hitt minnimenti, fjøldin, var ræðuligasta fíggjarliga og andi- liga vesældømi. Hætti nakar sær at tala fyri at geva fjøldini upp- lýsing og betur kor, varð hann uttan dvel dripin ella beindur til Sibiriu ella í annað lívslangt skilið í Miðeuropa, har katolikarnir og fangilsi. Hvussu er teir veldugi ríkiskropparnir hava buktina og báðar endarnar? Við morðvápnum í hendi verða arbeiðararnir kúgaðir og rændir fyri alt frælsi og oll menniskja- rættindi. Vit hava Italiu, Eystur- ríki, Spaniu og onnur lond í frískum minni. Herviligt! Ræðu- ligt, sigur tú. Tað herviligasta og ræðuligasta er, at kirkjan, hin katólska, tykist altíð at hava lagt felagssek við yvirgangskroppar til at knúska ti minnimenta. Hvussu herviligt og evugt er hetta ikki, tå ið vit huga, at kirkjunnar upphav, Kristus, altíð var í parti við teim fátæku og ólukkudýrunum. Kapitalistandin er sær sjálvum líkur, hvar ið hann so ræður. Her hjá okkum er einki undan- tak, um viðurskiftini — tí betur — hátta seg ólík tf, ið fer fram í eðrum dagliga gella, og svørdini reiggja á loft móti arbeiðaraklassanum. londum, har skotini Her er ein seigur andróður móti einari skipan, ið veilir tf minnimenta fullan og hollan rætt og opnar fríar ræsur fyri tí evnarfka fåtækramanna barn- inum til hægri og hægstu mentan og lærdóm. Besta demi um hetta er afturhaldsins stoða á tingi í fjør til kostskúlan, ið tað skeyt frá sær — út í fram- tíðina. Standa vit yvirfyri einum framhaldi — Heilsan — av orskuni frá 1914. 16. mars í ár kemur at standa í verdaldarsøguni sum ein av Europas daprastu dogum. Henda dag fingu ullar tjóðir at frætta tíðindi : leingir um herfólksins tænastu- tíð og Tyskland hevur innført fasta »verjuskylda«. Sostatt hevur kappvåpningin útartað seg so, at hon er vorðin óhugnalig Frakland ræðuligari enn kappvápningin var í árunum frammandan 1914. Átta milliónir av líkum á vigvøllum, 20 milliónir av særd- um monnum og fleiri milliónir av kriplum, hungurstærdum kvinnum og bernum vóru fruktirnar av kappvápningini í árunum frammanundan 1914. Tað er tí rímiligt, at milliónir av menniskjum í hesum døgum spyrja: Standa vit frammanfyri einum framhaldi av ørskuni og vitloysinum frá 1914. * Blásandi teim gerðunum í »Versailles-traktat- beinvegis av- unic eitt langt stykki, gav Hit- ler 16. í hesum, saman við teim monnum, hann hevur gjørt til ministarar, ordrar til endur- nýggjan av almennari verju- skyldu — vernaplikt — í Týska- landi. Goebbels verjir hesa gerð teirra Hitlers við yvirfyri verð- inspressuni at gera av, at teir vóru seg búgvnar til kríggj, tá ell onnur lond gjørdu tað sama. Og hann á, at Frakland hevði noyddir til at gera visti m. a. longt um tænastutíð herfólksins. Skjótari enn nakar grunaði, skuldu teir socialistisku talarar- nir í enska parlamentinum og franska undirhúsinum fáa rætt Hvorki Ong- sjó- og luft- styrkju síni ella Frakland longjan í tí, teir søgdu: lands ekjan av av tænastutfd soldatanna vildu fremja veraldarfriðin. Sonn eru ley orðini, ið søgd vórðu í parlamentinum av teim, ið friðin vildu verja: vil frið, má ikki gera seg til til Hann, ið kríggj men avvápna. Men tá nazistarnir í Týsk- tikið orð eingisku socialistanna til verju landi hava teirra fyri gerðir sínar, so er tað sjálv- sagt (ad reina »bluff«, sum ongan narrar. Nazistar hava ongatfå ætlað ella roynt at framt lær ideir, sum franskir ella enskir arbeiðarar hava ar- beitt fyri í parlamentunum. Og tá Nazi-Týskland vísir á, hvussu onnur lond brynja seg, so veit øll verðin, at tað er sigur na- zistanna í Tysklandi, id er drív- kraftin til taristiska galskapin. — Harfyri allan hendan mili- hava Fraklund og Ongland eis- ini eilt stór! ansvar. Ein partur av Hitler-Goebbels frågreiding eigur ikki at verða tað um, at Týskland altíð hevur átt gloymdur, og eru orðini heilar og hollar vinir fyri »ideum« fólkasambandsins, holl- ari enn nakað annað land kann visa á. Tað Tyskland, sum var fyri januar mánaði 1933, hevði rætt til at Men tá Nazi- Týskland — fyri at verja sínar tala so. brotsgerdir móti Versailles sátt- málanum — krógvar seg aftan- fyri týskar javnaðarmenn og aðrar frísintar týskarar og teirra reina og idealistiska friðararbeiði, ja so má tað sigast beint út: Tað vóru hesar menn og ar- beiði teirra, nazistar gjøgnum ár løgdu fyri hat og drívu eina harða og lygnakliga agitasjón ímóti. Tað eru hesir menn, ið nazistar hava drivið út av landinum ella pínt til deyða í koncentrasjónar helvitunum. Jú, Týskland hevur átt menn, ið bardust fyri veraldarfrið- inum. Og Tyskland hesum bådum seinastu årunum hevur f fingið síni blóðvitni fyri frið- inum. Men hendur nazistanna eru dálkaðar av blóði teirra. Og lá hesir nazistar vísa verð- ini á arbeiði javnaðarmanna fyri sjálvir at koma at standa reinari í mannaeygum, so vísir tað bert ein einastandandi frek- leika og at skomm ikki er skapt í teim. Men er verðin enn fylt við óndum andum, ið dríva hana nærri og nærri at krígnum, so eigur hon tó enn friðarvinir. Tey dapru tidindini hin 16. mars mana ikki einans tær óndu krígsfuriurnar fram í ljósið. Tey mana eisini allar góðar kreftir upp til arbeiðis og stríð fyri friðinum. Yvirlækni C. Ottesen sigur: „Sundhedspleje er forhøjet Arbejdsevne og større Livsindhold“. Naar Folk hedspleje, er det ofte, de faur den Sundhedspleje er noget i Smag med en Slugs Selvplageri, Askese eller Denne Opfattelse er grundfulsk. Plejer man sin Sundhed paa den rette Maade, bringer en saadun ratio- hører om Sund- fejlagtige Opfattelse, at Livsforringelse. nel Sundhedspleje tværtimod en Livsberettigelse paa sua godt som alle Punkter, en Livsberetti- velse, som kan fua den allerstørste Betydning for, hvad vedkom- mende egentlig faar ud af Li- vet, idet den faar en mægtig Indflydelse: ikke blot paa Livs- længden, men paa livets Ind- hold. Naar man har f. Eks. en Bil, saa tænker man jo aldrig paa at overlade den til sig selv, nej, den skal passes, den skal smø- res, den skal holdes ren, den skal holdes i Hus og beskyttes, for at den ikke skal lide for meget ved Vejrligets skadelige Paavirkning o. s. v. Dette er saa indlysende, at man ikke behøver at tale om det, men hvormange behandler den Maskine, tusinde Gange mere værd end den fine- ste Automobil eller Flyvema- skine med den hyggelighed og samme Interesse, og dog vil intet betale sig bedre. Thi det, at Sundheden stiger gennem hele Organismen, det, at Livsprocesserne foregaar med højere Intensitet, at Stofskiftet er i den fuldkomneste Orden, det betyder i det lange Løb større Arbejdsevne, bedre øko- og et rigere Sjæleliv, hvor Sortseeri og Pesse- misme ikke findes, men Livs- glæden er i høj Grad til Huse, Den Sundheds- pleje forhøjede Arbejdsevne og der er samme Om- nomiske Kaar ved rationel de derigennem erhvervede øko- nomiske Fordele skaber Betin- gelser for et rigere Sjæleliv og en højere Livsnydelse. Hvilken Fryd vækker det ikke i Sjælen, naar man efter et fuldendt Ar- bejde føler Skaberglæden, Ny- delsen over at have fuldendt noget godt, noget stort eller noget skønt, Glæden ved at have gjort en god Forretning, at have frelst et Menneskeliv sjæleligt eller legemligt, at have skabt et eller andet af varig Betydning. En Snedker, der har lavet et smukt Bord, kan paa sim Vis føle den samme Skaberglæde