leygardagur 8. mai 1937síða 2

277 Sø ve SYES SA Tross „Dagblaðið“. Í næstseinasta blaði góvu vit eina sanna frágreiðing um, hvussu kvotaspurningurin verun- liga lá viðvíkjandi ferskfiskinum. Henda frágreiðing kom sjálv- andi ikki >Dagblaðnum< væl við. Tað hevur ognað sær kvotaspurningin at oysa skarn yvir ministeriid við og hevur í hesum máli beint til viks øll »hensyn« til, hvat ið rætt og galið er og til, um tess viðgerð av málinum gagnar ferskfiska- málinum ella ikki. Næstseinasla tysdag »Dagbladid« at bjarga sær við at sleingja eftir okkum, at vit einki skil hava á tf, vit skriv- aðu um, og at tað var bert »Staunings« ordrar, vit útferdu Tílíkur journalistikkur roynir 0. s. fr. ger av við seg sjálvan.“ Kostiligt er domið, tað tekur sum prógv fyri okkara skila- loysi. Tað skrivar viðvíkjandi tí, vit skrivaðu um ta svensku ferskfiskakvotu til Ongland, ið er at kalla eingin, og heldur fyri til okkara: »Men blaðið (vit) gloymir at siga, um svensk- ararnir hava biðið ministeriið um kvotu og um hon er noktað teim. Okkum kunnugt hevur hverki Chili, Peru, Kina ella Filippinurrar nakra ferskfiska- kvolu til Onglands, og fellur tað nekrum Ííbúgvarum har at seta á teir ráðandi tessvegna.« Hetta skal vera »Dagbladsins« avvåpn- an av okkum! Neyðar »vinnuflokkamenn«, ið ikki vita, at svenskir bátaeigar- ar hava roynt at selja teirra bátar í Føroyum, tí teir fáa onga kvotu til Onglands! Og tað tross at svenska minisleriid hevur roynt at fingið meir av ferskfiskakvotu. At >Dagblaðið< indi bara tað harvið sleppur at høgga á Staunings ministerium, Men vit høvdu verjur 6lfk- er einki nytt. ikki væntad, at tad får at vera so opiðskárað í at verja høvuds- ólíkindini og orsøkina til okk- ara kvotatrot, nevniliga okkara egna vinnulívsmanna stuttskygni og líkagyldugheit, tá ið kvola- reglurnar vóru settar millum danskar og foroyskar fiskimenn. Vóru vit tá gløggir, sóu vit tå hverja leið tað bar, heyði mini- steriið ikki nú havt ta at kalla óloysiligu uppgåvu, sum tað er at geva okkum meir kvotu, hóast ikki meir kvota fæst frá Onglandi. Tað skal so ikki bert siga nei til danskra fiskimanna umsókn eftir meiri ferskfiska- kvotu, men tuð skal leggja aflrat noktingini til danskararnar, at leir verða at missa burtur av tí teir hava! So liggur landið. Hví dylja yvir hesum, ífall tað ikki er fyri undir ollum at dålka minisleriið »Stauning«? Hitt seinasta »Dagbladsins« álop og úldálkan av ministeri- inum er tess útlegging av Dansk- aranna støðu til Onglands økjan av kvotageving til Íslands, id er treytað av, at hini norðanlond- ini ikki mótmæla. Tá id nú hilt danska mini- sleriið ikki einsamalt vil mólt- mæla ímillum ta norsku og la svensku ríkisstjórnina, ið hava nógv sterri ferskfiskakvotakrav til Onglands enn hitt danska ministeriid, skundar >Dagblað- ið< sær at úlleggja hesa stødu Íslandi einans sum yvir fyri svik móti Feroyingum. Vit kenna okkum vísar í, at hitt danska ministeriið tross »Dagbladid« vil gera alt tað, ið gjørligt er, fyri at veita okkum meiri ferskfiskakvotu. Men tað er líka so lítið sum svenska og norska ríkisstjórnur- nar ført fyri al loypa yvir hand- ilskrøv, ið reisa seg frá ollum hornum, útlendis sum innlendis. Adrian Øster, fyrrverandi sparikassakasser- ari, andadist 30. åpril f år. Eitt hitt besta menniskja og ein hin dyggasti álítismaður, ið lívið hevur unt mær at læra at kenna, er ikki meir millum teir livandi á foldum. Adrian Øster, sparikassakasser- ari, er deyður 73 ára gamalur. Hann hevur gjøgnum árini haft ymist kontórarbeið: á embætlis- kontórum, hjá S. E. Miller, á posthúsinum og tey seinastu 25 árini í sparikassanum. Sum sjúklingur og faðirloys- ingur ið ongan góðan hevði, búði eg í mong ár hjá hjúnunum Elisebeth og Adrian Øster. Fåur høvi til at læra at kenna, hvørja hevur tí sum eg haft grundargóðsku og hvat hjartalag hesi menniskjuni goymdu. Nú við endalykt harra Østers má eg — hóast eg veit, at hann alt sítt lív ynskti at liva fyri seg sjálvan — geva eftir fyri teirri Irongd, ið býr mær í barmi, at vátta aðalborðna menniskja hjartaligastu tøkk fyri ikki einans ta bein- leiðis hjálpandi hondina, hann hesum mína rætti mær sum fremmandum, men eisini ávirkað sál lesnaður, talur og teoriur, nevni- liga, at hann í sínari veran og sínum dagliga mær ein heilbrigdaðan karakter, ið hverjum hitt »humana«, hitt djúpt felda menniskjaliga hevði skapað hevuðsdrættirnar og eyð- kennini. Hvussu ríkt og lukkuligt hevði okkara samfelag ikki verið, ífall fyri tað, ið hevur mína meir enn lívi hevur sýnt hver einstaki íbúgvarin hevði sýnt tann trúskap, ta menniskja- ligheit og tann í smáum og stórum sýnda álitisskap og dugna- skaup í sínum starvi, ið var eyð- kenni fyri harra Øster! Ein góður Feroyingur, ein av okkara bestu, er lí farin burtur við A. Øster. Eitt gott og aðalt menniskja eru vit fátækari: Ein í orðsins besta týdningi góðan vin hava vit, ið høvdu la eydnu at læra hann at kenna, mist. Í stórstu tekklæti vátti eg mínum vælgerara og holla vini mína djúpastu virðing. Friður lýsi yvir minni hansara. P. M. Dam. Kring allan hin demokratiska heimin fylktust arbeiðararnir sum sjaldan áður til kravgongu fyri frælsi og fríðómi og demokratii - fólkaræði - og arbeidaraklassans figgjarligu og mentunnarligu málum. Herafturat kom hin alvarsligasti spurningurin, ið uppi er nú á døgum hjá hverjum frælsiselskandi menniskja, nevniliga kravið um hjálp til hina líðandi spansku arbeidarafjøldina, ið stridist uppá lív og deyða fyri sín frídóm og rætt til fólkaræði ímóti teirri fascistisku rikmanna yvirmaktini, eitt stríð, ið verður avgerandi fyri øllum demokratii i verðini. Hóast spenningurin stendur at bresta í hverjum einasta landi, fóru kravgongur at kalla allastaðni fram í rói og uttan úthellan av blóði. Í Danmark, Noreg og Svørfki hovdu statsministararnir í hesum londum orðið 1. mai og greiddu frå arbeiðuraflokksins politisku Allir samdir um, at nordanlandanna uttanrfkis stevnu. vóru sterkasta verja í hesi ófriðarlíð var hin strangasti neutralitetur. Eingin vildi fegnari enn norðan- londini gingið við til eina av- vápnan og bannan av øllum kríggsmeguligleikum. Men so leingi sum ell tey slóru londini heild líkið upprustaðu, máttu eisini norðan- og heimurin sum londini hava ein vápnaðan neutralitet Arbeidarafjøldin mátti standa vakin, og kundi ikki tigandi lata ránsmannaliðini vald- taka og syndra alt av góðum og menniskjarælti, ið hon heyrði barst minni. sær til í nøkur manna- Allastaðni, á hverjum talara- palli arbeiðaraflokksins í Ameríka Europa, Australin og hvar ið demokratiið enn ríkir, kom 1. mai hin heitasla samkensla og bloðandi orða og viðfoling fyri fleirri spansku fjøldini til manandi varð áheill á ta enn rættvfsthugsandi menniskjafjøld- demokrat- ina um at koma iinum í Spania til hjálpar. Á Tvøroyri fór arbeidaranna kravgonga fram sum áður lýst í hesum blaði. Undir bleiktrandi við tí reyða merkinum á odda merkjum varð farið í skrúðgongu út á varð Dan- Hansara tala Torvheyggj, har fundur hildin við løglingsmanni bjørg sum talara. er prentað aðra staðni í blaðnum. So varð farið heim í skúlagarðin, har fundurin helt fram við Dybvad, Harra Dybvad talaði um søgu lærara, sum talara. socialismunnar, um strfdid millum demokratiid og nazismu- fyndug standa fascismu — ein sera raða, ið manaði til al árvákin og búgvin til at verja tað, ið halda fram. vunnið var, og víðari Um kveldið var veitsla, har yvir 200 menn og kvinnur vóru komin saman. A STR Finansklikan og fosturlandskærleikin. TA id hin bretski finansminist- arin Chamberlain bar f uppskot eina risajáttan uppá ein eðiligt tal av milliónum til kríggs- dubbingur, róptu teir stóru rustningsmagnatarnir haleluja og reiggjaðu sær upp til skýggja í háflogdum orðum um fostur- landskærleika, og at fólkið skyld- aði at offra um tað skuldi vera alt fyri landsins frælsi og sjálv- stýri og stórleika. Í ár skuldi veita 100 milliónur pund sterling finansministarin til vega. Men hesin øgiligi pen- ikki lætlur at taka, vóru ingur var særliga tá ovurslérar frammanundan. Tað útreiðslurnar var eyðsæð, at eykavegir máttu gangast. Og hvat var rímiligari, enn at teir, sum komu at vinna milliónurnar, ja milliardir av lf øgiligu dubbing, komu at rinda bróðurpartin. Og finansministari Chamberlain kendi seg eisini noyddan at leggja eykaskatt á rustningarkapitalin, um hann so hevði lítlan hug til tess, valdur sum bann var sum umboðs- maður fyri Citys peningaveldi. Men tak teir, hesar høgu mátt- miklu peningamatadorar og há- stemtu fosturlandsvinir og nasjonalistar. Nei, tað var ikki meiningin, at leir skuldu koma at rinda nakað av upprustningini, skundaðu teir sær at rópa til Chamberlain. Nei, nei, hetta gekk ikki. Teir høvdu jú valt hann til at varðveitta teirra hann harra interessur, og so kemur við hesum uppskoti, at leir eisini skulu vera við til at bera byrðirnar við upprustningini! Aldri! Teir skuldu læra hann. Tá ið ríkisstjórnin nú útbjóðaði hetta 100 mill. pund sterlings- lánið, vórðu bert teknað 20 '/,. 80 %/, lógu óteknað. City snaraði lykilin um. Og har stóð hin konservativi Chamberlain. Hvat er nú at gera hjá honum? Kønir menn meina, at hann má boyggja seg lil jarða fyri mata- dorunum og biðja um fyrigeving og skunda sær við al taka aftur skaltin hjá leim hegu og stóru og lova teimum ut fura avstað Hetta sleppur hann al gera, og so er vid óskerdum ágóðu. hann hartil »miskunnadur« við leim líðindum, at ætlanin um, at hann skuldi vera eftirmaður Tað skuldi hann hava sum eykastraff. Baldwins er broytt. Soleiðis er háltaður hin mikli fosturlandskærleiki teirra stóru — hann rekkur ikki longur enn til peningupungin. Raða 1. mai á Tvøroyri av løgtingsm. J. H. Danbjørg. »Her er dåmligt í Feroyum um krossmessutíð, tá ið foldin hon vaknar hin ungmoy so blíð, setur blómur í barm setir rósur í hár fer í stakkin hin grena, sum fríðkast hvert vár. Tað er dámligt í Føroyum, lá hver rødd rópar: Vár, lað er várlc Soleiðis syngur eitt av okkara skaldum um ta ársins tíð, sum Tað er dámligt um várið, tá blómurnar spretta vit nú eru i. og lív og ljós kemur aftur alla staðni í myrkur og kulda. staðin fyri deyða og Smálombini tey kåtu spæla sær um dagin fyri so lá kveldið kemur at leggja seg lrygg til hvíldar undir móðurlið. Fuglarnir, sum seinasta heyst fluttu frá okkum, eru nú komnir aftur, og fuglasongurin hoyrist aftur um landið. Slíkt er tað, ið vit minniskju gleðast yvir og leingjast eftir. Menniskjan leingist móti ljósi og lívi. Eisini hinar árstíðirnar hava sin vakurleika, sum skaldið syngur um velrarlíðina : >Víst ert tå móðir fogur og fín, klædd í hitt skínandi hvíta lín. — Tá stjørnulind, glampar á himli norðlýsið blaktrar um fjallatind.« Men várið boðar okkum um lív og ljós og summar: »Hvat á jørd hann meira herligt vera enn ein føroysk miðansummar- nátt. Um summarkveldini, tá »upp gjøgnum ljóðarin roykur fer út sum kvøldbøn til Gud,« tá dragast vit at landi okkara. Tá føla vit, hvussu hugnaligt her er í Feroyum. Hevur lú verið burtur frá Føroyum, og tú t. d. ein vakran summarmorgun sært fjallatopp- arnar koma aftur úr kavi, tá ornar blóðið í tær og hjartað slær lættari, landið dregur teg at sær. Ella tá tú fyrstu ferð hoyrir feroyskt mål, tá følir tå, at tað er hjartamálið. Tað er skaldið sigur, at Feroyar draga okkum at sær. Her hava fedrar okkara livað ætt eftir ælt í túsund ár í gleði og í sorg í ringum tíðum rætt, sum