mánadagur 18. oktober 1943síða 2

verða broytt av Denum sjålvum, Tað er greitt, at vit Feroyingar einsamallir kunnu einki broyta danska kongi viðvíkjandi. Tá ið lóggávuvaldið er stýrisskipanin sigur, at hjá kongsvaldin- um og legtinginum í felag, so er * harvið avgjørt, at tað er tann danski kongurin — í teirri stødu, „myndugleika og heimild, hann situr við — Tá ið vit áseta, at danski kong- skal hava vit ið talan er um. undirskriva lógirnar, so harvið konstitutión urin góðkent hansara rættarstødu = og myndugleika, ið vit onga heimild Men hevur kongurin og hann, ið handlar hava hava at broyta. aftur á hin bógvin fyri hann, skyldu at sama lýdni og virðing fyri > fólkaviljanura, tá ið talan er um at undirskriva og kunngera tær av løgtinginum samtyktu lógir, og songurin hevur, tá hann tekur stødu til og undirskrivar lógirnar, ið tað danska ríkisstýrið leggur fyri hann. Er tað ikki megulig koma í { at samband við kongin, og hann sjálvur tessvegna ikki kann koma til at 1 : undirskriva tær av legtinginum samtyktu lógir, má embætið rekjast av hánsara fulltrúa. | Hver er hesin: her á landi? Tað er greitt, at vit Føroyingar velja ella ikki kunna seta ti av lanska følkinum sambært danska kongsskipan setta kongi ein fulltrúa. Tað at tað er amtmaðurin, ið er full- I kann eingin ivi vera um, trúin Amtmaðurin var, áðrenn 0. apríl 1940, tá ið samvinnan við Danmark 1 SUN varð nægsti státsins og kongsins emvætismaður, stjórnarligi g politiski umboðsmaður í Førov- um. Hann var Kongliga útnevndur Hann hevði skyldu at sita á tingi sum umboðsmaður fyri státin. Gjeg um hann gingu øll politisk, mål rå løeti um til ríkisstjórnini y frá ríkisstjór il løgtingid, Ha at donsku ríkisstjórnar (administratión), ið her á landi lá já minísteriinum. Tá ið sambandið við Danmark var slitið, gav danski forsetisráð- larrin larra Stauning gjøgnum anska útvarpið amtmannninum ð um danska státsins v Na al taka steðu soleiðis, andla og sum im hann sjálvur helt tað ' ve ra frægast (sambært Konduite) Sambært hesi danska státsminist- stu stødu amtma sin sambært ta framanfvri sambækt ansara Ullingslulimak g Sam- bært i eð y rn evur tikið r fleiri ferðir t lør! ør mgum Kun rå Fe il e Ii tær er I ál | Di um Im I 1V AO tit | um intmanninum at | í ! mtmaðurin | trút vti Danak 9 r Dana | imtmaðurir itur tatt við | makt í bráðfengis meða! | | samvinnan við Danmark er slitin, steðu Dana stjórnar og Danakongs vegna, samtykt av at taka danska státsins, Amtmansins eini bráðfengis stýrisskipan fyri Fer- oyar er so statt eins gyldug og hon var samtykt av Danastjórn og Danakongi. Tað er somuleiðis eyðsæð, at umboð má mål, ið I) eru sum danska státsins amtmadurin umsita tex sambært galdandi lóg (si 8 lagd undir ministerium, so leingi hesar lógir íkki eru broyttar so- leiðis, at tingið hevur yvirtíkið ta og sið- stjórnarligu, peningaligu menniligu ábyrgd av hesum málum Trætan um rættin hjá feroyskum máli hevur verið tann heitasta í føroyskum politikki. 'að er neyðugt og beint at gera enda á hesari trætu við í sjálvari stýrisskipanini at seta, at foroyskt skal eiga fullan rætt sum lógar- Harvið er so principiella staða, at føroyskt mál má mál. skrásett tann skal eiga óskerdan rætt í feri her á landi. Amtmaðurin staðfestir kongsins okkara málsligu vegna. Sambært frælsissteðu halda vit, at honum skal standa frítt at gera tað á kongsins móðurmáli eins væl og á feroyskum máli. Somuleiðis halda vit, at tað eisini eigur at standa honum frítt at nýta sítt móðurmál til at seta saman tær kunngeranir og: tey rít, ið gera. halda vit, at allar liggja á honum at Harafturímóáti kunngeranir og. lýsingar, 'ið liggja á løgtinginum og landsnevndini at gera skulu vera á føroyskum máli, Tað ið skal tørvar at gera greitt, hver undirskriva og kunngera lógirnar. Vit arleið, at halda tað vera rætta'stjórn- landsnevndar forsetin ella ein annar av landsnevndarlimunum, ið hevúr við mál at gera, undirskrivar viðkomandi serliga lógirnar, g at tær verða kunngjerdar við . . undirskrift av einum av teimum stað- festingaraskrift kongsins vegna, ins og við amtmannsii Tá ið tingið velur landsnevndina við vanligum atkvaðumeirluta, verður h sett av einsamallum fl í ella tveimum ella fleiri flokkum ella einum fl styðjáð- KKI, um av parti ella pørtum av ødrum flokkum, id er (eru fyri at taka stjornarabyrgaina tingsins vegna, Fær suevndin ein meirluta halda vit tað vera beinast, at hesin . meirluti av- ger álvur, um ójavnin millum hana og meirlutan á tingi er s tórur | IKKI kann Sita Tad ka ikki bera til at lands vndi kal fara frå, bara tað dir, át mn er ójevn á máli við meirlutat í tingi m eit týdningarlítið mål Er ójávnin ivgerandi stórur, kann meirlutir imbær stýrisskipanaruppskotið avseta landsneyndina beinan vegin velja nýg.rja landsnevnd øllum ' Legtingið hevur til einahverja tíð fullræði at stjórnarskifti skal fara fram. Er tað tí ætlandi nakað í stjórnarskipanina viðvíkj- avgera, hvussu óneyðugt at såta andi, hvussu skal stjórnast undir sjálvum landsnevndarskiftinum. Sambært 8 I rættarforskriftir og fyriskipanir, id gildi varð verða allar lógir vóru i tá ið henda stýris- skipan samtykt, framvegis gildi til annað — sambært leg- tingsins og kongsins lóggávuvald — verður samtykt. Tað er í samljóð við hetta, at Landsnevndin tekur við at stjórna leim málum, ið sambært galdandi lógir eru legd undir tingsins ræði, Ad. 8 4. Henda grein kundi kannska verið burturúrlatin, men fíggjar standurin er so avgerandi í sam- felaginum, at tað kortini er beinast at taka kravid, um fíggjarskil hjá tí almenna uppí sjálva stýris- skipanina. Legtingið kann sjálvandi íkki samtykkja, hvat íð státurin skal lata til Føroyar, Men tað er beint í figgjarætlanini hjá tinginum at greiða frá útreiðslum og > státsins innlegum í Feroyum. Styrisskipanin er Hon hon lógliga kann broytast ella av- brådfengis, skal kortini verða í gildi til takast aftanå, at løgtingid og dan- ska ríkisstjórnin hava havt sam- rådingar. Hesar samrådingar megu takast upp vid tad sama, so brått ófriðartíðin er av. Meðan státsins logtingið saman við umboðsmanni kunnu av- gera og samtykkja lógir, forskrift- ir og fyriskipanir viðvíkjandi stjórn- anini av Feroyum undir núverandi eykaumsteðum, hevur hverki løg- tingið ella státsins umboðsmaður atsteður til at avgera viðvíkjandi i Legtingið tíðini aftaná kríggið. bert, hava ta natúrligu og kann demokratisku stødu, at allar g 5 Tað má i teimum, ið broytingar skulu fara regluliga og | lógliga fram. vera f goymt framtíðini Fx t t tå hava rætt at tala Føroya og Danmarkår vegna, at avgera, hvussu ær f hesum millinbilinum gjørdu } tógir. kunnu broytast a lógligan Y Ð natt. VIDMERKINGAR VIDVIKJANDI FOLKAFLOKKSINS UPPSKOTI Vidv. Okkum fólkaflokksins uppskoti & I tað at verða kemst rættari at seta »rættarforskriftir og fyriskipanir (Anordninger) heldur kunngeranire, tá ið #4 nn bara lógar- sunngeranir í merking av g samtyktum. ella rættarforskriftum stýris- fyrst verður brúkt aftaná skipanina av 9. maí 1940. Seinasta punktum í eðrum petti koma við, tí halda vit ikki kann tað fer ikki at bera til í teirri nýggju stýrisskipanini, ið er eins g ein bráðfengis grundlógartáttur fyri okkum Feroyingar, at sam- tykkja nakað, ið kann benda at ti, at tey »Midlertidige Bestemmelser«, ið gjørd eru sambært stýrisskipanina maí 1940, íkki hava verið lógir, Eftir okkara hugsan hava sum bent til »Bestemmelser« verid lågir og eru lógir. At orðið »Bestemmelser« er nytt Ktadinfyri »Lov« er kanska komid av hevur borið á kenslu, at lógsmíðingin var heilt av 9. frammanfyri hesi tí, at ein bráðfengis og skuldi bert galda Orðið lóg kundi og átti I stýris- fyribils sjálvandi at verið brúkt. skipanini verður kortini talað um lógarforskriftir. — Hesar lógarfor- skriftir hava av ellum, dómaranum, verið virdar og brúktar sum lågir, eisini av e Viðv. ' fólkaflokksins uppskoti, $ 2: Okkum dámar bétri >staðfestan < enn »åsannarie, hóast tað ikki kann sigast at vera so stórur munur á hesum orðum. Staðfestan hevur munin í fastleika og avgerðarkraft. Vit halda sum sagt, at tað íkki ber til hjá Feroya legtingi at velja fulltrúa“ fyri «kong og donsku ríkisstjórn. Heldur ikki ber tað til hjá tinginum uttan danska kongs og donsku stjórnarinnar samtykt at avseta fulltrúan hjá státi, donsku ríkisstjórnin og Dana- kongi í Feroyum og eftir egnum tykki geva einumhverjum eðrum manni ella stovna í hendi at um- sita t. d, státsins jåttanir og annað danska ministerisins arbeiði í Før- oyum. i] Viðv. fólkaflokksins uppskoti 8 3: petti: bent Til seinasta punktum í I. »Kunna íkki — sum áður at — samtykkja, at galdandi lóg framvegis skal vera í gildi (saman- ber 8 1), og samstundis avgera, at tað, sum hesar lógir viðvíkja, skal umsitast av eðrum enn tí, ið lógin forútsetur ella beinleiðis sigur skal hava umsítingina í hondum. Tá ið hesar lógir, sum hildið fram, forútseta ella beinleiðis siga,. at tað er amtmaðurin sum ministeriis- ins og kongsins lógligi og sambart umsteðurnar rætti fulltrúi, som í hesum degum skal vera fyri mini steriið og kong í teimum málum her á landi, ið danska ríkisstjórnin ábyrgd fyri, kann tingið leingi Feroyar ikki á lóg- 1 hevur ikki, so ligan hátt heilt hava yvirtikid ávístu mál, ið eftir galdandi lóg eru hjá ríkisstýrinum, avgera um sitingina av hesum málum. Viðv. fólkaflokksins uppskot, $ 4: Tað kann eyðvitað bert leggjast haft á skattainnkrevjingina viðvíkj andi beinleiðis skatti til legtingið. Í hesum feri kann ikki vera talan um allan almennan skatt sum kommunuskatt, jarðaskatt, byggr. ingsskatt o. s. fr, men bara um tingsins beinleiðis skatt. Viðv. fólkaflokksins uppskoti 8 5: Okkum fellur tað rættari at nýta >lógligan hátt< í staðin fyri »van ligan hátte. Tað kann kanska ikki sigast, at stjórnarskipanin ikki kann broytast, fyrr enn hon er samtykt av Fer oya legtingi, tå ið tingið ikki kann binda t. d. státin til peningaligar játtanir. Tað tykist heldur ikki at vera ætlanin í uppskotinum, at stjórnarskipanin skal rekka longur, til danastjórn og legtingið samráðingar um enn kunna koma í framtíðarstjórnarlag Feroya, saman- ber næsta stykki í greinini. Orðið stjórnarlag er betur enn stjórnarform.