hósdagur 4. apríl 2002síða 7

12 Nr. 63 - 4. apríl 2002 Nr. 63 - 4. apríl 2002 13 VALGREINAR Uppskot Javnaðar- floksins um sjálv- stýrislóg setur stjálvstýriskósina! Birgir Mohr Valevni Javnaðar- floksins á Sandi Og tað verður onki full- veldi komandi valskeið! Eftir at hava hoyrt um og lisið um tann stóra aktivitetin á Kristians- borg um fullveldi og full- an suverenitet, sum Norðuratlantsbólkurin á Fólkatingi skuldi eitast at virka fyri til Grønland og til Føroyar, so hevur veruleikin einaferð enn yvirhálað loysingarfólk- ið. Tann mest kendi po- litikarin í Norðuratlants- bólkinum, grønlending- urin Lars Emil Johansen sigur í Sosialinum: Vit hava formulerað ein politik, ið leggur upp til sjálvstýri. Vit tosa tó ikki um suverenitet, men um eitt slag av viðkaðum sjálvstýri – kanska eina víðkaða Heimastýrislóg. Eg leggi serliga stóran dent á, at vit ikki ynskja at gera okkum fullkomu- liga leys av Danmark, ella vit vísa hatur móti dønum. Og hetta sigur okkum, at veruleikin er, at okkara uppskot til Sjálvstýrislóg er sera realistiskt og aktuelt. Sjálvstýrislóg og samveldissáttmáli. Javnaðarflokkurin vil, at heimastýrislógin verður tikin av, og at ein nýggj sjálvstýrislóg verður sett í staðin. • Sjálvstýrislógin skal staðfesta ein sam- starvssáttmála - ein samveldissáttmála – millum Føroyar og Danmark, sum tvey sjálvstøðug og javnsett lond í ríkisfelagsskapi hvørt við annað. • Samveldissáttmálin skal áseta, at Føroya Løgting, sum umboð fyri Føroya fólk, er hægsti mynduleiki í Føroyum. • Sáttmálin tekur av allar formligar avmarkingar fyri, hvørji mál og málsøki kunnu verða yvirtikin – tað merkir, at øll mál koma undir føroyskt ræði, tá Føroya Løgting ger tað av. • Greiðar reglur skulu gerast um føroyskan heimarætt. Ríkisfe- lagsskapurin gevur øllum í felagsskapin- um somu ríkisborgar- rættindi. • Tá ið alt lóggávuar- beiðið Føroyum við- víkjandi verður gjørt á Føroya Løgtingi, verð- ur fólkatingsumboðan- in tikin av. • Sum eitt hitt fyrsta stigið fram ímóti før- oyskum sjálvræði, verður sett ein rættar- kommisjón at fyrireika yvirtøku av rættarskip- anini. • Vit skjóta upp, at lutfall verður ímillum vøksturin í føroysku tjóðarframleiðsluni og einari minking í ríkis- veitingunum. • Verandi stýrisskipan- arlóg verður støðugt bygd út at rúma broyt- ingunum í nýggju stjórnarskipan Føroya. • Sjálvstýrislógin skal innihalda ásetingar um, hvussu samveld- issáttmálin skal sigast upp, um so er, at før- oyingar einaferð ynskja at fara úr ríkis- felagsskapinum. • Fólkaatkvøða í Før- oyum staðfestir enda- liga sjálvstýrislóg og samveldissáttmála. Sjálvstýri eftir hesum leisti hevur sostatt ongar avmarkingar, tí við sam- v e l d i s s á t t m á l a n u m kunnu vit økja okkara sjálvstýri frá partvísum til fullgíggja sjálvstýri, so hvørt sum vit skapa fíggjarligar og fyri- sitingarligar fyritreytir. Hetta vil JAVNAÐAR- FLOKKURIN fremja saman við øðrum flokk- um í Føroyum, og hettar svarar væl til ta kós, sum Grønland sambart Lars Emil Johansen og Norð- uratlantsbólkurin á Fólkatingi hava sett sær fyri at virka fram ímóti. Javnaðarflokkurin vil veruligt sjálvstýri í ein- um samhaldsføstum Før- oyum. Veljið JAVNAÐAR- FLOKKIN – HANN SET- UR FÓLKIÐ FYRST! Jákup Lamhauge Saltangará Valevni Sambandsflokksins í Eysturoynni Sambandsflokkurin sendir í hesum døgum út faldara í hvørt hús í landinum hvørs innihald í høvuðsheitum er stevnuskrá flokksins við viðmerkingur til einstøku greinarnar. Á aftastu síðu av faldar- anum leggur Sambands- flokkurin eisini fram upp- skot sítt til nýskipan av viðurskiftunum millum Føroyar og Danmark. Ásannast má,at umframt, at faldarin hevur eitt veru- ligt innihald,sum greitt sigur frá støðu Sambands- flokksins til ymisku polit- isku spurningarnar í Før- oyum eins og millum Før- oyar og Danmark, so er faldarin eisini sera væl uppsettur og tí lættur at lesa og skilja. Eg fari tí ikki á hesum sinni at viðgera innihaldið í faldaranum nærri,men í staðin fari eg at heita á øll um at lesa faldaran. Eg kenni meg vísan í, at tey, sum lesa faldaran, skilja, at Sambandsflokk- urin hevur eitt greitt stevnumið - ikki bert undan løgtingsvalinum, men sanniliga eisni aftaná - og kann eg tí ikki annað enn mæla øllum til at seta X við Sambandsflokkin tann 30. september. Ragnar S. Olsen Valevni hjá Fólkaflokkinum í Eysturoy Aðalmálið hjá øllum er at megna at ráða sær sjálvum. Men ikki øll eru før fyri tí. Tí noyðast tey at fáa hjálp frá øðrum. Fólkaflokkurin er sann- førdur um, at vit megna at ráða okkum sjálvum í Før- oyum. Men tað eru onnur, ið seta spurnartekin við tað. Fólkaflokkurin hevur álit á, at tað í føroyinginum býr bæði vilji og evni til at klára seg sjálvan. Somu- leiðis at fólkið hevur álit á sær sjálvum til at taka ábyrgd av sær sjálvum. Fólkaflokkurin ynskir at stimbra og eggja øllum her á landi til framfýsni og sjálvbjargni. Vit ynskja harafturímóti ikki at sáa mistreysti og armóð niður í fólkið; tí tað førir bert til vanlagnu. Við at stuðla Fólkaflokk- inum, stuðlar tú einum frælsum Føroyum. Stevnumið Sambandsflokksins - Gott samstarv Í Føroyum eru føroyingar førir fyri at ráða Rógvi Borðoy Valevni Fólkafloksins í Eysturoy Fólkið í landinum og vitan tess er virðismesta tilfeingi, vit hava, og má tí virðast sum soleiðis. Tí er al- neyðugt at støðugt broyta og endurskoða skúlaverkið, so ikki verður innflutt meir enn hægst neyðugt av arbeiðsmegi. Skúlarnir hava verið ov stirvnir seinastu árini, og tað hevur víst seg, at skúlin ikki í stóran mun hevur kunnað lagað undirvís- ingina eftir evnunum hjá einstaka næminginum. Tey, ið eru væl fyri, hava ikki fingið avbjóðingar, og tey, ið eru heldur verri fyri, "missa tráðin" og finna hann aldrin aftur. Skúla- verkið má geva hvørjum næmingi sær avbjóðingar, ið passa til høvdið. Føroyska skúlaverkið má eisini hjálpa børnum og ungum at íðka ítrótt, og dyrka talentum, ið skara framúr. Tey muga hava møguleika at royna seg á leikvøllum - professionell eins og amatørar. Tað virkar eisini sum reklama fyri Føroyar. Í samstarvi við vinnuna skal víðari undirvísingin hava atlit at tørvinum á arbeiðsmegi í landinum, so sum einari møguligari olju- vinnu. Vitan er virði Finnur Jensen Valevni fyri Sambands- flokkin í Suðurstreymoy Ansingartrygd til øll, kostnaðartillaging til for- eldur við fleiri børnum og burtur við íløguloftinum fyribils. Tað eru fleiri við mær, ið seta spurningin við barna- ansing, sum er ein ovur- hondsstórur trupulleiki í Tórshavn, og sum skal eitast fyri at vera ein tung byrða fyri kommunurnar, men sum í veruleikanum vigar tyngst á herðunum hjá foreldrunum. Vit hava nú møguleikan at gera nakað við málið. Tað skal ikki gerast eitt cost-benefit ætlan hvørja ferð eitt par ynskir at gerast foreldur. Nei, tað skal kunna betala seg at vera foreldur. Væl vitandi, at barna- ansingin liggur úti hjá kommununum at umsita, so er tað ein veruleiki, at tað framvegis verður ein uppgáva hjá landspolitik- arum at skapa karmarnar og tryggleikan, ið øllum familjum tørvar. Ansing- artrygd er lyklaorðið. Í Føroyum er hetta eitt fremmandaorð, men so- leiðis eigur tað ikki at vera. Ansingartrygd eigur at verða givin øllum for- eldrum. Alt annað má víkja - eisini íløguloftið, sum liggur sum eitt tjúkt skýggj yvir Tórshavnar Kommunu. Íløguloftið, ásett av landstýrinum, er í løtuni einasti faktorurin, sum forðar fyri bygging av fleiri ansingarstovnum í høv- uðstaðarøkinum. Pengarnir eru jú har. Annars eigur kostnaðurin fyri barnaansing at verða tillagaður soleiðis, at fa- miljurnar við fleiri børnum og lítið av pengum koma at gjalda minni, meðan fa- miljurnar við færri børnum og fleiri pengum skulu gjalda meira. Hetta gevur í síðsta eina betri tilveru fyri hvørja einstaku familju. Óneyðugt at siga gevur hetta eisini eitt betri og sunnari sam- felag. Tað eru børnini, ið eiga framtíðina, og vit mugu gera okkara skyldu. Barnið í tær Jógvan Durhuus løgtingsmaður Tjóðveldisfloksins Nú flokkarnir hvør í sínum lag hava lagt sínar valskráir fyri dagin, so hava tær eitt til felags, og tað er at fáa so nógvar atkvøður sum gjørligt til høldar hin 30. apríl. Hugsa vit okkum øll tey gyltu lyftini (øgnini) liggj- andi í einum nýengdum stampi, so gerst hin ivasami veljarin ikki minni ótryggur, tá hann sær, hvussu nógv gamalt sjórikið agn er endurnýtt, kortini nakað av nýggjum er komið við- treyðugt so-, tíðin stendur ikki í stað, - og sjálvt teir mest konservativu flokkarnir hava egnt við nýggjum agni. Lítil ivi man vera um , at allir flokkar vilja landi og fólki tað besta, tá tað snýr seg um almannamál, heilsu- mál, vinnumál, o.s.fr., um raðfylgjan verður broytt nakað frá vali til val. So langt kunnu vit óivað vera samd, men tá tað snýr seg um sjálvsstýrismál, býta flokkarnir seg upp á ein annan hátt, og her síggja vit eina størri broyting hjá teimum flestu flokkunum. So løgi tað ljóðar, so eru sjálvt samríkja/sambands- flokkarnir farnir at tosa alment um at minka til- skotið/ blokkin so líðandi,- hetta hevði givið ringastu oyrna- stingir, um vit líta eini tjúgu ella tredivu ár aftur í tíðina, so her er okkurt farið á glið. Sær út til at hinir flokk- arnir stigvíst eru farnir at elta Tjóðveldisflokkin, men tá tað snýr seg um sannan fullveldis/sjálvsstýrispoli- tikk, so er Tjóðveldisflokk- urin einsamallur á odda, og hetta hevur so aftur tað við sær, at sambandsflokkarnir eru farnir at fríggja alment til fólkaflokkin fyri at fáa steðga fullveldisgongdini, so nú er vandi á ferð. Ongantíð í sjálvsstýris- søgu føroyinga eru so ítøki- ligar fyri- reikingar/ kann- ingar gjørdar fyri at lýsa og prógva, hvussu væl vit eru førir fyri at standa á egnum beinum fíggjarliga og bú- skaparliga, og hetta er aftur prógvað við niðurskurði í blokkinum við 366 mió.kr og tí skynsama fíggjarpolitikki, sum rikin er hesi síðstu fýra árini. Skal fullveldisgongdin ikki gleppa okkum av hond- um, so er Tjóðveldisflokk- urin tygara álit á hesum lagnuvali. VALGREINAR Sjálvstýrisflokkurin og eldraøkið Ása Olsen valevni Sjálvstýris- floksins í Suðurstreym Nú valstríðið er við at koma í hæddina, eru tað ikki so fá lyfti, ið verða givin í hesum døgum. Eitt øki, ið altíð verður nýtt sum valagn, er m. a. eldraøkið. Er onki gjørt á hesum øki hesi seinastu fýra árini? Er tað nakrantíð hent, at fólkapensjónin er farin so nógv upp í ein- um valskeiði? Hvat við øllum sam- býlunum, ið eru latin upp kring landið, og eldrarøktin í Sandoy? Hvat við útbúgving/ uppskúling av heima- hjálparum? Eg veit væl, at komm- unurnar gjalda raksturin av sjálvum sambýlun- um, og í summum økj- um eisini náttavaktirnar. Men tað skerst ikki burtur, at tann tyngsta parturin, ið er starvs- fólkaútreiðslur frá kl. 08.00 á morgni til kl. 23.00 á kvøldi, verður goldin av Heimarøktini. Eisini fáa kommun- urnar stuðul til at byggja sambýlir. Síðan 1998, tá ið hetta landsstýrið tók við, eru í minsta lagi 4 nýggj sam- býlir latin upp, somu- leiðis eru øll trý heimini í Sandoy latin upp, harav eitt er røktarheim. Sjálvandi kunnu vit ikki loysa allan tørvin eftir bert fýra árum, men Sjálvstýrisflokkurin hevur víst í verki, at tey vallyfti, ið vóru givin til seinasta løgtingsval, vóru ikki bara tóm lyfti, men at nakað veruligt er gjørt við tørvin á eldra- økinum. Um Sjálvstýrisflokk- urin hevði megnað at loyst allan tørvin á eldraøkinum, so var tíverri ikki so nógv hjá eitt nú Javnaðarflokk- inum at farið til val uppá. Tá Javnaðarflokkurin kemur við sínari patent- loysn uppá t. d. pen- sjónir, so minnist eg sera væl politiskan fund í Vági í 1990, har somu menn komu við lyftum til ungdómin í Suðuroy um, at um ein varð valdur inn á ting, so skuldu allir næmingar í framhaldsdeildunum fáa lesiløn. Flokkurin kom sterkur inn, men eg havi ikki enn frætt um, at nøkur lesiløn varð givin til næmingarnar. Tað er altíð langt ímillum orð og gerðir hjá summum flokkum, men Sjálvstýrisflokk- urin vil gerða sítt til, at teir batar, ið eru gjørdir á eldraøkinum, verða enn betur. Eisini vil flokkurin til eina og hvørja tíð gera sítt til, at allur tørvur á eldraøkinum verður nøktaður, ikki bert í orði men í verki. Marjus Dam Løgtingsmaður Sambandsfloksins Seinastu 4 árini eru myrk í Føroyum, tá um fólkaræðið ræður. Føroyingar eru manipuleraðir av landstýri okkara, ið fer eftir fer hevur fingið at vita frá veljaran- um, at hesin tekur ikki und- ir við fullveldisætlanini. Serliga hesi seinastu 4 myrku árini í føroyskum politikki vísa, at neyðugt er at demokratiskur hugburð- ur verður tryggjaður, tá ið ríkisrættarligar broytingar skulu fremjast. Ósemjur og instabilitetur: Ístaðin fyri at tryggja sta- bilitet, semju og fólkaræði í Føroyum, so hevur núsit- andi samgongan sjálv verið drívmegin hjá ósemju og klandri ímillum føroyingar eins og ríkispartarnar. Somuleiðis hava teir eisini av øllum alvi verið ímóti, at fólkaviljin skuldi sleppa at tala á eini fólkaatkvøðu um ríkisrættarligu viðurskift- ini. Væl nokk, so lætst Tjóðveldisflokkurin ikki at spæla við, tá lýsta fólka- atkvøðan 26 mei 2001 varð avlýst. Men einhvør veit, at júst hesin flokkur ynskti at avlýsa fólkaatkvøðuna 26 mei. Teir vildu als onga fólkaatkvøðu hava. Føroyar eru nú, tað stundar móti vali, ein tjóð, har klandur og ósemja valdar á mongum økjum. Loysingin er orsøkin til hetta klandur. Og spjað- ingin hevur sína størstu røtur í einaræðisligum hugburði, tá ríkisrættarligi spurningurin hevur verið til viðgerðar. Sambandsflokkin, ið um- boðar ein sera stóran part av føroyingum, ið ynskja broytingar innan ríkisfe- lagsskapin, hevur sjálvandi ikki funnið seg í at demo- kratiið hevur verið fóta- traðk hjá núsitandi sam- gongu, í hesum sera álvars máli. Og vit fara heldur ongantíð at finna okkum í slíkum. Tann sokallaða Hvítabók, ið skuldi eitast at lýsa "ØLL" viðurskiftir, varð á einaræðisligan hátt avmarkað, so at ríkisfelags- skapurin fekk eina knappa síðu í hesum verki, um- framt at búskaparfrøðingar, ið høvdu aðra meining vórðu skúgvaðir til viks. Er tað demokrati, er tað seri- øst, og er tað sømiligt?. Tað halda vit í Sambandsflokk- inum ikki! Tað er einaræði. Men Che Guevara var eisin fyrimynd hjá hesi sam- gongu Løgmaðurin Annfinn Kallsberg hevur nú sitið í 4 ár. Hann átti at lagt frá sær, tá fólkaatkvøðan varð av- lýst, tí júst tá hevði hann ikki ein meiriluta av fólk- inum aftanfyri seg, í tí spurningi, ið var høvuðs- málið hjá hesi samgongu - nevniliga loysing. Varaløg- maður, Høgni Hoydal hevur sýnt slíka muru, at ikki er ráðiligt at hann nakrantíð sleppur framat aftur ivirhøvur í føroyskum politikki. Fólkaviljin stendur hægri enn politiski viljin: Sambandsflokkurin eigur, í eini nýggjari skipan ímill- um Føroyar og Danmark innan ríkisfelagsskapin, at skipa fyri, at demokratiið verður tryggjað, tá størri ríkisrættarligar broytingar verða framdar. Soleiðis eigur at tryggjast, at ein politiskur meiriluti ikki sleppur at traðka ein fólks- ligan meiriluta undir fótum. Tí í einum demokratiskum samfelagi stendur fólkið hægri enn fólkavaldi poli- tikkarin. Tað eiga vit at tryggja verður siðvenja framyvir. Tíverri hevur tað ikki verið siðvenja higartil. Tvørturímóti hava seinastu 4 árini sýnt, at veljarakann- ingar hava verið misnýttar politiskt, til at traðka fólksins vilja undir fótum. Tað er sera, sera álvarsligt! Tí vit vita øll, at um ein veljarakanning í febr 2001 hevði víst, at føroyingar tóku undir við samgonguni, so hevði fólkaatkvøðan verið. Men av tí at velj- arakanningin var ímóti, so var ein lýst veljarakanning avlýst. Teir tordu ikki at lata fólki tala 26 mei. Men teir tordu at traðka fólksins vilja undir fótum. Tað ver eg sera, sera vón- brotin av. Tað má ikki henda aftur. Tað mugu allir føroyingar vera samdir um. Vónandi fara føroyingar at seta X fyri eini skila- góðari broyting innan ríkis- felagsskapin 30 apríl - har fólkaviljin verður tryggj- aður. Tað fer Sambandsflokk- urin til val uppá at fremja. Sambandsflokkurin vil fremja ríkis- rættarligar broytingar - og tryggja fólkaræðið Tjóðveldisflokkurin tygara álit Heðin Mortensen løgtingsmaður Sambandsfloksins Eftir næsta val mugu vit skipa tvær samgongur. Onnur samgongan verður landstýrissamgonga mill- um javnaðarflokkin og sambandsflokkin. Henda samgongan fer fyrst og fremst at skipa ein felags politikk á búskapar-, fíggj- ar-, skatta- og vinnuøkjun- um. Hin samgongan verður millum landstýrissamgong- una og so fólkaflokkin, sjálvstýrisflokkin og mið- flokkin, koma allir um tinggáttina. Henda seinna samgongan fer at skipa ein felags politikk, tá ræður um at endurnýggja stýrisskip- anina og samveldið við Danmark. Uppgávurnar hjá fyrru samgonguni verða fyrst og fremst at fáa skil á aftur almennu prioriteringina. Forsømd mál innan eldra- røkt, barnarøkt, skattatrýst, eins og bygnaðurin hjá tí almenna og uppgávubýtið, íløgu-og skattabýtið mill- um kommunurnar og land- ið skulu fáast í rættlag. Javnaðarflokkurin hevur tíbetur á okkara døgum størri fatan av, at tað er marknaðarbúskapurin, sum dregur vognin, og at vognurin má ikki gerast ov tungur. Sambandsflokkurin hevur hinumegin betri fatan av, hvønn týdning almennar tænastur hava fyri trivnaðin og fyri búskapin. Listi A, D og F eru eisini til at snakka við, tá tað ræður um stjórnarskipan. Nógv áhugavert er komið á borðið, sum helst førir okkum fram ímóti eini nýggjari skipan bæði inn- lendis og mótvegis danska ríkinum. Eftir stendur bert tjóð- veldisflokkurin. Ikki tí, fleiri av limunum í ting- bólki teirri eru so pro- gressivir, at teir saktans kundu verið við í tí mo- dernaða sambandsflokkin- um. Men tvangstankarnir um fullveldi her og nú forða teimum í at vera við í nakrari samgongu komandi valskeiðið. Fara at ganga saman C M Y K 13 12