hósdagur 4. apríl 2002síða 8

Nr. 63 - 4. apríl 2002 15 14 Nr. 63 - 4. apríl 2002 Forboðið ímóti út- flutningi av teldutøk- um persónsupplýs- ingum hevur fyrst og fremst til endamáls at hjúkla um eina ikki kappingarføra edv- vinnu í Føroyum. Tað skrivar rættarnevnd- in í áliti til Løgtingið PROTEKTIONISMA Jóanes N. Dalsgaard Seinasta vár viðgjørdi Løg- tingið eitt lógaruppskot um viðgerð av persónsupp- lýsingum. Sum vant, tá Løgtingið viðger lógar- uppskot, varð málið beint í nevnd. Í hesum førinum var tað rættarnevndin, sum fekk málið til viðgerðar. Rættarnevndin skrivaði álit í málinum, og í álitinum stendur m.a. at lesa, hví rættarnevndin heldur lóg- aruppskotið vera gott. Í álitinum stendur m.a., at rættarnevndin frá lands- stýrismanninum í lógar- málum hevur fingið upp- lýst, at lógin er orðað við tí fyri eyga, at "fyribyrgja, at eitt nú peningastovnarnir flyta sítt edv-samskifti av landinum". Rættarnevndin tekur undir við hesum endamálið, men er eitt sindur ivasom, hvørt hetta eigur at framganga alt ov klárt av lógini. Rættar- nevndin mælir í staðin landsstýrismanninum til, við kunngerð, at steðga ella avmarka útflutning av persónsupplýsingum til útlond. Hvat málið skal vera við hesi kunngerð framgongur heilt greitt av álitinum: "Rættarnevndin mælir til, at henda kunn- gerð kemur at fata um júst spurningin um at steðga útflutningi av persóns- upplýsingum peninga- stovnana". Víðari stendur í álitinum, at rættarnevndin "við hesum broytingum heldur...at...politiski málsetningurin at fyri- byrgja, at peningastovnar- nir flyta sítt edv-samstarv av landinum, er rokkin". Landsstýrismaðurin akt- aði áheitanina frá rættar- nevndini, og í desember í fjør, kom ein kunngerð, sum setur bann ímóti øllum útflutningi av teldutøkum persónsupplýsingum. Dátu- eftirlitið, sum er tann myndugleikin, ið skal tryggja, at kunngerðin verður fylgd, tók herfyri avgerð um at steðga einum samstarvið ímillum eina føroyska fyritøku og danska edv-virkið PBS. Avgerðin hevur heimild í kunngerðini frá desember í fjør. Seinastu dagarnar er komið fram, at avgerðin hjá dátueftirlitinum kann fáa víðfevndar avleiðingar fyri føroyingar. Stjórin í Føroya Banka, Jørn Astrup Hansen hevur sagt, at avgerðin hjá dátueftirlitinum helst ber í sær, at nýtsla av gjalds- og kritkortum ikki verður ein møguleiki í Føroyum í framtíðini. Forkvinnan í dátueftir- litinum Turið Debes Hentze advokatur hevur heldur ikki besta skoðsmál at geva lógini um viðgerð av persónsupplýsingum. Hon hevur sjálv verið við til at seta bann ímóti áðurnevnda samstarvi ímillum føroyska fyritøku og PBS. Men hon heldur tað vera óheppi at lógin hevur eitt so snævurt og ítøkligt endamál, sum tað er, at forða PBS at virka í Føroyum. Heldur ikki Kappingar- ráðið er fegið um lóggávu, sum tarnar kapping ímill- um føroyskar og útlendskar tænastuveitarar. Men Heri Joensen fulltrúi á Kapp- ingarráðnum sigur, at Kappingarráðið onga heimild hevur til at seta krøv mótvegis Løgtingi og Landsstýri. Vil Løgtingið samtykkja kappingarav- markandi lógir, ella vil Landsstýrið gera kapping- aravmarkandi kunngerðir, so kann Kappingarráðið ikki gera annað enn at vísa á, at talan er um kapping- aravmarking. Hóast Løgtingið fyri fleiri árum síðani samtykti eina kapp- ingarlóg, at tryggja fría kapping í før- oyska vinnulívinum, hevur Løgtingið nú samtykt eina lóg, sum í stóran mun av- markar hesa somu kapping PROTEKTIONISMA Jóanes N. Dalsgaard Tá Løgtingið seinasta vár samtykti lóg um viðgerð av persónsupplýsingum, fekk Landsstýrið heimild til at avmarka kappingarmøgu- leikarnar hjá føroyska vinnulívinum. Og í sam- bandi við løgtingsviðgerð- ina av lógini heitti rættar- nevndin hjá Løgtinginum staðiliga á landsstýris- mannin í lógarmálum um at nýta hesa heimild. Aftan fyri áheitanina frá rættar- nenvdini lá ein politiskur málsetningur um, at forða føroyskum peningastovn- um í, at keypa tænastur frá donsku edv-fyritøkuni PBS. Landsstýrismaðurin aktaði rættarnevndina, og beint fyri jól í fjør, kom ein kunngerð, sum bannaði øllum útflutningi av elek- troniskt goymdum persóns- upplýsingum. Kunngerðin, og lógin aft- an fyri hana, forða føroysk- um stovum og fyritøkum í at keypa ávísar tænastur uttanlands. Talan er um allar tænastur, sum á ein- hvønn hátt umfata viðgerð av persónligum upplýsing- um í teldutøkum líki. Slíkar tænastur skulu hereftir veitast í Føroyum. Hetta merkir t.d, at fyritøkur í Føroyum ikki kunnu keypa vanligar bókhaldstænastur frá donskum bókhalds- virkjum. Um danska bók- haldsvirkið eitt nú skal átaka sær at gera rokningar klárar fyri føroysku fyri- tøkuna má bókhaldsvirkið vita, hvat viðskiftafólk hjá føroysku fyritøkuni skylda. Men tá hetta eru persón- ligar upplýsingar, mugu tær ikki sendast danska bók- haldsvirkinum í teldutøk- um líki. Hetta merkir í veruleikanum, at marknað- urin fyri bókhaldsveitingar í Føroyum er ein vardur marknaður. Sosialurin hevur vent sær til Kappingarráðið at vita, hvussu tílík kappingar- avmarking sampakkar við endamál og anda í kapp- ingarlógini. Heri Joensen fulltrúi í Kappingarráðnum kann ikki úttala seg um tað ítøkiliga málið, tí Kapp- ingarráðið hevur ikki havt tað til viðgerðar. Men trupulleikan kennir hann aftur. - Tað er so nógv lóggáva, sum stríðir ímóti kapping- arlógini. Men Kappingar- ráðið hevur onga heimild til at áleggja øðrum myndug- leikum, t.d. Landsstýrinum, at fylgja kappingarlógini. Tað, sum Kappingarráðið kann gera, er at gera av- varðandi myndugleikar varugar við lóggávu, sum ikki er í samsvar við kappingarlógina. Í slíkum førum heitir Kappingar- ráðið á myndugleikan, um at hava neyðugar rættingar í huga, tá lóggávan einaferð skal endurskoðast. - Er eingin mannagongd, sum kann forða fyri, at lógir vera gjørdar, sum stríða ímóti kappingar- lógini? - Kappingarráðið fær ofta lógaruppskot til hoyringar, um ivamál eru hvørt upp- skotið er í andsøgn til kappingarlógina. Men tað hendir minni enn so altíð. Tað hendir meira enn so, at lógarsmíð fer fram, sum er kappingaravmarkandi, utt- an at Kappingarráðið veit nakað um málið, fyrrenn lógin er samtykt. Tá er so einki annað hjá Kapping- arráðnum at gera, enn at venda sær til tann myndug- leikan, sum umsitir lógina, og vísa á trupulleikan. So hevur myndugleikin møgu- leika fyri, at fáa kapping- aravmarkingarnar burtur, næstu ferð lógin skal broytast. Kappingarráðið hevur, sum nevnt, ikki viðgjørt hetta ítøkiliga málið. Tí kann Heri Joensen ikki siga um, ella í hvønn mun, lógin um viðgerð av persónsupp- lýsingum er kappingarav- markandi. Men ein forðan fyri samhandli við útheim- in er altíð ivasom sæð frá einum kappingarsjónamiði. - Sum heild kann sigast, at tá tú verjir føroyska vinnu uppá ymsar mátar, so er tað til meira skaða enn gagn. Um tú verjir eina vinnu, sum ikki er kapp- ingarfør, so tekur tú kapital og arbeiðsmegi úr kapp- ingarførari vinnu. Varda vinnan kemur soleiðis at leggja trýst á kappingarføru vinnuna og úrslitið er, at samlaða kappingarførið versnar. Tað hevði verið betri at nýtt kapital og arbeiðsmegi har, sum vinnan er effektiv, og so keypt aðrar vørur og tænastur úr útlondum, sigur Heri Joensen at enda. Forkvinnan í dátu- eftirlitinum, Turid D. Hentze, sakførari, heldur at lógin um viðgerð av persóns- upplýsingum er óneyðuga ógreið, og at henda ógreiða m.a. stendst av, at lóg- gávan verður nýtt til at náa ov ítøkiligum politiskum málum PROTEKTIONISMA Jóanes N. Dalsgaard Rokningin skal vera før- oysk. Hetta er dátueftirlitið komið til eftir at fólk í Føroyum hava fingið send- andi rokningar frá donsku PBS skipanini. Niðurstøðan hjá dátueft- irlitinum byggir á eina kunngerð frá desembur í 2001, har landsstýrismað- urin í lógarmálum hevur ásett, at elektroniskt goymdir persónsupplýs- ingar ikki mugu flytast av landinum. Hetta merkir, at føroyskir stovnar ella fyritøkur ikki hava loyvi til at senda PBS upplýsingar um viðskiftafólk síni. Treytin fyri at PBS kann skriva rokningar út fyri føroyskar fyritøkur er sjálvandi, at PBS veit, hvat viðskiftafólkini skylda. Men hesar upplýsingar hava føroysku fyritøkurnar, sambært kunngerðini, ikki loyvið til at senda PBS í Danmark. PBS stendur fyri Penge- institutternes Betalings Service. Talan er um eitt móðirfelag við 8 dóttir- feløgum. Tað eru donsku peningastovnarnir, sum eiga PBS, men stovnurin samstarvar við peninga- stovnar um allan heim. Í Føroyum finst ein líknandi fyritøka, sum eitur Elektron. Eisini Elektron hevur fleiri eigarar. Men meðan PBS er ein burturav privat fyritøka, so er tað Føroya Landsstýrið, sum eigur Elektron, saman við m.ø. Føroya Banka og Før- oya Sparikassa. Í sambandi við avgerðina hjá dátueftirlitinum hevur Jørn Astrup Hansen nevndarformaður í P/F Elektron og stjóri í Føroya Banka sagt, at avgerðin fer at hava víðfevndar av- leiðingar fyri føroyingar. Í samrøðu við Útvarp Føroya segði Astrup Hansen, at avgerðin helst kom at bera í sær, at føroyingar ikki longur sleppa at nýta gjaldskort og kritkort, so sum FR/Visa-kort og Euro- card. Tí, sigur Astrup Han- sen, tá vit nýta tílík gjalds- ella kritkort, so verða persónsupplýsingar sendar av landinum, og tað er jú sambært áðurnevndu kunn- gerð ólógligt. Turið Debes Hentze advokatur er forkvinna í dátueftirlitinum. Sosialurin hevur vent sær til hennara at spyrja, hvørt hon er samd við tulkingini hjá Jørn Astrup Hansen viðvíkjandi møguleikanum at nýta gjalds- og kritkort í fram- tíðini - Dátueftirlitið hevur ikki viðgjørt tann spurningin, og eg kann tí ikki svara, hvørja støðu dátueftirlitið hevur til tann dátuútflutn- ing, sum er í sambandi við nýtslu av gjalds- og krit- kortum, sigur forkvinnan í dátueftirlitinum. Í kunngerðini stendur, at forboðið ímóti útflutningi av persónsupplýsingum ikki fevnir um "staknýtar- skipanir, ið bert eru ætlaðar til egna nýtslu". Vit spurdu Turið Debes Hentze, um "staknýtaraskipanir" eisini fevna um eitt nú nýtslu av gjaldskorti. - Tað er ikki greitt hvat meinast við staknýtara- skipanir. Kanska er talan um heimabankaskipanir o.tl., men dátueftirlitið hevur ikki tulka henda partin av kunngerðini enn, so eg fái ikki komið tí nærri. Forkvinnan í dátueftirlit- inum dylir annars ikki fyri, at hon heldur lítið um lóg- gávuna aftanfyri umrøddu kunngerðina. - Tá lóggávan verður ov málrætta og spesifik verður hon ring at umsita. Lógin um viðgerð av persóns- upplýsingum hevur fyrst og fremst til endamáls at forða PBS í at kappast á føroyska marknaðinum. Lesur man álitið frá rættarnevndini er tað heilt týðuligt, at tað er orsøkin til, at man hevur gjørt lógina. - Sigur tú harvið, at lógin um viðgerð av persóns- upplýsingum hevur eitt protektionistiskt endamál? - Man kann bara lesa tað, sum stendur í álitinum frá rættarnevndini, sigur Turið Debes Hentze at enda. Politiskur málsetningur: Protektionisma Løgtingið í stríð við seg sjálvt Rokningin skal vera føroysk Spurningurin, sum stendur eftir er, hví Løgtingið fyrst samtykkir eina kappingarlóg, sum skal tryggja fría kapping í føroyska vinnulívinum, fyri síðani at samtykkja eina lóg, sum forðar føroyska vinnulívinum at keypa sínar tænastur har, tær eru bíligast. Allir flokkar á Tingið, uttan Miðflokkurin, at- kvøddu fyri lógini við tí protektionistiska mál- setninginum. Miðflokkurin atkvøddi ímóti, tí at tey hildu lógina vera í linara lagi. Politisk protektionisma er orsøkin til, at dataskráir, sum eru goymdar her á Elektron, ikki eru tøkar hjá útlendskum teldufyritøkum, sum kundu økt um tænastustøðið í Føroyum Mynd: Jens Kr. Vang Heri Joensen, fulltrúi á Kappingarráðnum Mynd: Jens Kr. Vang Turid D. Hentze, formaður í Dataeftirlitinum C M Y K 14