mánadagur 2. september 1946síða 2

Nr. 34 fiski til Brettlands undir krígnum, um tað aftur skal verða talan um »kontingentering«. Og henda verður at fara ella ikki >kontingenteringe fara fram lítið í lut, annaðhvert vit seta kross fyri og falla okkum nógv ella loysing ella fyri ríkisstjórnarupp skotinum. Undir samráðingunum í London FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR ————————————————IWIE=——Ø A ——ø—1""G—"" vóru teir donsku umboðsmenn- inir eisini ógvuliga greiðir og fast- ir í at taka steðu saman við Fer- oyingum um at krevja okkara kriggstidarsølu av ferskum fiski lagda til grund fyri okkara fram- tíðarsolu. Tað er okkum til nokta henda sannleika. Á Tveroyri, 27.-8. 1946. P. M. Dam. minkingar at Hvussu stendur til við forcyskum máli? Teir, sum vóru við í ti tíðar- skeiðinum, tá ið førovskt mál kom undan sum skriftmál, hava mang- an látið væl at ti framburði, málinum hevur verið fyri síðan ta tíð. Teir ávísa, hvussu ílla statt var tá. Eingin lestur var á feroyskum, íkki móðurmálinum, ikki saman á tað lisið í skúlunum.: Sama kunna var eitt bræv sett var og lært teir siga, sum nú eru á miðjum aldri. Teir dugdu knappliga at lesa teir vóru tilkomnir. frætt komið inn um skúlagátt, at tí untist ein tími um tað, fyrrenn Tað var so vikuna, og hann varð nýttur sjålv- andi til lestur. At skriva tað var ikki boðið til, fjøldin før úr barna- skúlanum og var illa fer fyri at stava seg igjøgnum tekstina í ein- ari vanligari lesibók. So ein, sum fer at meta ta tíð- ina og nútíðina saman, má láta væl at. Nú er rættiliga fitt komið av bókum, bleðini skrivað á føroyskum máli, í skul- anum hevur tað fingið fleiri tímar verða mest um vikuna, og flestu fólk — serliga ungfólkið — munnu mest nýta før- oyskt mál, tá ið tey um tikið so kann skriva sína millum. Saman verða sagt, at nú er tað komið úr horninum og fram til borðið at standa. So statt kann vera givið teimum eldru rætt í, at her er framburður kundi sekir til at sligið seg til tols og at merkja, og tí verið or- hildið uppat at fýlast. Men fara vit at kanna gjella, so vit síga, at vit hava ongar sláa okkum til tols og halda uppat at fýlast og finn- mugu orsekir til at ast at. Framburður hesum viðvíkjandi hevur verið í ymsum ferum, men vit kunna síga, at afturgonga hev- ur verið at kenna í eðrum, og taka vit okkum íkki øll um reiggj, so verður afturgongan sterri. Tí hóast sigast kann, at feroyskt mål í skrift hevur vunnið framá í sein- astu árum millum Feroyingar, og at tað hjá nógvum, er komið í rættiliga fasta legu skrivliga, so er talumálið so åfturgongu, at tað er vert at geva gætur: Ur talumálinum skal skrift- málið fáa sín styrka og sína kraft, og tá ið talumálíð avlagast dt skilur seg heilt frá skriftmálinum, nógv versna og Í verður hetta seinra at endanum sum eitt ikki hóskar honum, ið ber tað. gamalt plagg, ið Hetta afturstigið í málinum manna millum, tá ið tað verður talað, er langt síðan íkomið. Tað var ein fragd mangan at lurta eftir ti eldra slektaliðinum, ið lítið hevði gingið í skúla ella fingist við mo- dernaðan bókalestur, hvussu vakurt og reint mál tey tosaðu. Ikki bara rámandi orðini, sum tey gomlu mong av okkum gerast meiri og meiri ókunnig við, men hesin stás- iligi málbúnaðin og hetta greiða orðalagið, ið sat so væl, at ein skuldi hildið hin talandi hevði gingið í skúla at læra talukynstur. Orsekirnar til hetta afturstigið eru lættar at greiða. Hitt yngra slektaliðið fekk reglubundnan skúla, har allar bøkur vóru á eðrum máli enn hetta, tosað varð heima. Kunn- leikin at lesa hetta fremminda mál- ið øktist, og bókmentirnar uttan ífrá fóru manna. meiri at koma millum Tað var í hesum føri nettupp so lætt at leggja til merkis, at serliga maðurin, ið lærdóm hevði fingið og fekkst við at og útlendskar bókmentir, var ring- lesa útlendsk blød astur at tosa sítt egna mál. Aftur at lestrinum kom ferðingin til útlandið. Tey, id fóru burtur, fóru ofta málsliga av fótum eisini beinan vegin, og tá id tey komu aftur, tosaðu tey eitt hálvbrotið mál, ið mangan kundi vera ringt hjá heimafólkinum í fyrstani at skilja. Hitt eldra fólkið har. aftur ímóti hevði ongan skúla uttan heima- skúlan. Tey lurtaðu eftir og dugdu kvæðini, sagnirnar og ævintýuini. Sjálvandi var hin religiesi lesturin á donskum máli, og prestarnir tosaðu danskt; men tað rein íkki so nógv við, at tað evnaði at av laga hitt føroyska málið, sum varð styrkt og rekt av hesum gamla skaldskapinum, hoyrdur var í heim inum. Aftur at ein so merkiligur sansur — at tala hesum kom eisini rætt og reint. Tey gomlu høvdu nógv betri oyra fyri góðum og rættum máli enn vit nú. Tey settu at børnunum, tá id tey málbóru seg skeivt. Tað hoyrdi til upp- feroyskum heimum at læra at tala reint og rætt. Nú hava venjing í tey eldru fragd av at tosa tvætlut barnatal við síni bern. Tað er tí harðliga fyri neyðini at átala ta hugsan, at vit hava vunnið . so ófert, bara vit hava fingið eitt skriftmál, og fólk nú kanska yvirhevur kenna málregl- urnar og duga at málbera seg í skrift hópin væl — tað er oftast so, at ein sum kann málbera seg væl skrivliga er heilt burtur av leið, tá ið hann fer at tosa, Her verður, eins og verið hevur, at standa eitt málstríð, um ikki okkara mál skal missa sín fyndiga form og sín forna kraftleika. Ongantíð meira enn nú, ið flødir inn á okkum alskyns lestur og eina mest útlendskt tíðindum, ið siga í sama sniði, sum tey vórðu útvarp við sínum fråsøgd vera so at hovrd, stendur á okkum ellum at varðveita málið og byggja tað upp, tað ið eisini menninir, ið á fyrstan tíð skaptu skriftmálið, høvdu sum fremsta mål í stevnuskrá sini. I hesum starvi stendur sjálvandi skúlin á odda, barnaskúlin eins og framhaldsskúlin. Men skúlin er illa fyribúgvin. Fáar og læru- bekur sum ofta er sagt, er tað hin versta ongar eru á móðurmálinum, og målspilla, tá ið næmingurin skal tað til hann las á munnliga fara at umseta sítt fremmindum máli. Takið er tí her góðar, hóskandi lærubekur á føroyskum máli. egna mál, sum at stremba ímóti at fáa Men skúlin er íkki einsamallur um at hava ábyrgdina fyri, at okk- ara mál verður at varðveitast í hampiligum skapi. Øll eiga at hava ans fyri málrekt, og serliga tey, ið nýta málið nóav í talu og í skrift. Rødarar, ið nýta førovskt mål, eru ikki at rósa fyri at målbera seg væl og fyndiga. Aloftast eru tað Viðhvert kunna menn málbera seg teir, ið ringast spilla málið. so, at teir vekja látur millum áhoyrarar. Tað kemur manga ferð- ina ein hugsan til orða, at talan skal hana. Ti leggur reðarin dent á at nýta vanskeplar tað evni, hann talar um. Slíkir vitað tað, at tiltiknir reðarar til allar tíðir og vera so, at ell skulu skilja eitt avlagað talumål, sum menn skuldu um allan heim hava lagt seg eftir málbúnaðinum: at frambera sína reðu í einum vekrum formi og nýta tað besta orðalag, hann kann finna. Tað er mál og stílur, sum eiga hin stersta partin f teimum heimsgitnastu verkum bæði religi- øsum og verðaldarligum. Eitt mål er fólksins sál og dýr- asta eyðkenni. Verður tað kryplað og doyr, er eisini fólkið deytt og tess sega úti. Stoypiarbeidi. månad kunna beidsmenn fåa arbeidi uppå stoyp- I 1t/s nakrir ar- ing .av einum húsum. Um nakar hevur hug at koma og arbeiða, verður hann bidin sum skjótast at venda sær til skrivstovuna, Inspektørurin. 29. september 1946 Víðan ella trongan blirætt? Hann, id er innigirdur, ófrælsum korum. Tað ræður tí um, at okkara bú- og arbeiðsrættur røkkur so víða sum gjerligt. Jú longri bog bú- og arbeiðs- tess sterri frælsi lívir í rætturin hevur, fyri hin einstaka mannin. Ein av grundhugsjónunum hjá javnaðarmonnum kring heimin er tí at víðka bú- og arbeiðstættin hjá teirri einstaku menniskjuni at rekka kring allan heimin. Tá id nú talan er um hjá Fer oyingum at taka steðu til, annað- hvert teir og teirra komandi ættar- lið einans skulu hava bú- og virk. smáu ísrætt her á hesum fáu og ovggjum, ella teir skulu koma at hava bú- og saman við 4 millionum, kemst tað felags arbeiðsrætt mær fyri, at tann, ið unnir sær og eftirmennum sínum víðast møguligar livsræsur, må vera ímóti loysing, ímóti at skilja okkum úr felags bú- og arbeiðsrættindum, sum vit hava haft saman við Den- um. Fáa vit fult heimaræði, eg vænti vit fáa við víðari sam- ráðingum við Danir, er tað av- gjørt skerjan av livsfrælsinum at taka loysing og okkara bú- og arbeiðsfrælsi til rekka til hesar smáu og fáu ovggj- hvat ið treingja einans at ar. Hendan skerjan, ið goymist í loysingini, er kanska tað mesta og t2ð avgerandi fyri hin íkki bara fyri seg, men eisini fyri eftirkom- ararnar hugsandi, sum ikki vil vera við til hin 14. september at seta kross fyri loysing. Á Tveroyri, 27/8 -46. P. M. Dam. Lýsing I. september í ár kemur í gildi í Bretlandi reglugerð hvareftir inn- fluttningsgjald uppá 10 prosent verður at rinda av øllum fsfiski frá fremmandum skipum. Innfluttnings- gjaldi fyri kalva er tó enn óbroytt. Tórshavn, 26. august 1940. Utfluttningsnevndin. FØROYA BRUNATRYGGING Hús - innbúgv - vør- ur - verða tryggjað. Skrivstovan er opin frá kl. 10-1 og 3-5. 10-2. Leygardag - - - Telt. 372. Tit fáa. bestu málingina hjá okkum. M. P, Jacobsens mláarabúð,