mánadagur 23. juni 1947síða 2

23. juní 1947 FØROYA SOSIAL-DEMOKRBATUR Nr. 25 AW i lagi. Í tí nýggja blaðinum >14. september“, stóð samrøða, sum blaðið hevði havt Chr. Matras dr. phil., sum er komin upp til Føroyar ymisk ørindi. Chr. Matras fanst at menturstandin- um í landinum og helt, at hann hevði ikki fylgst við tí peninga- liga framburðinum. Henda atfinning man hava elvt »Dimmalætting«, ið ikki altid er so blid vid hesar, sum koma úr Keypmannahavn (Gudmund Brun), at taka til orða og átala slíkar ábreiðslur. Hesir, sum eru búnaðir í and- ans templi í Keypmannahavn og eru uppvandir í føgrum listarverkum, skuldu koma higar upp til okkara, sum vaða í salllakanum og ganga undir tilverðunar tungu byrðum, við upplyftandi verið ein Aakjær: »Jeg bærer med Smil sangi, min Byrde og drager med Sang mit Læs« »lært os al ænse Livets Smil....«. Men ak! Teir eru somu materialistarnir, sum vit við saltlakanum. Teirra kulturtos »fjalir« bert eitt lågt kroppsligl ynski um ein stóran og tungan peningapung, ein djúpan lenistól og so sjálvandi á ellisárum eina góða og ríki- o góðan og liga pensión. Ég skal ikki siga nakran dóm um hetta »kulturtos«, Bara loyvi eg mær at siga, at eg haldi meg minnast, at »Dimmalætting«, tá ið hon undir krignum skifti orð við Knut, sum rýmdi av landinum og fór til stóra Knút al búgva, orðum at átala dansin hjá viss- um Førovingum rundan um gullkálvin. Men nú kanska hon sjálv er farin uppi dansin. Kallur, plægdi i hvøssum Fimtiparturin av Føroyum liggur við einum lækna. Í Suðuroy er bert ein lækni í løtuni, fylkislæknin á Tvør- oyri. Læknin í Vági hevdi søklt burtur, og lá ið hann kom nið- ur til Danmarkar plássið opið fyri honum. Tað er skiljandi, at tað er ikki at komast út fyri hjá einum lækna, og tað má tykjast at feriu, stóð vera løgið at læknatrotið mest skal sýna seg fyri eini ovggj í Førovum. Aðrastaðnis hoyrist ikki frá slíkum viður- skiftum. Soleiðis hevur eisini verið viðvíkjandi prestum. Ein prest- ur er fyri alla oynna, og einki hoyrist um, at annar prestur kemur. Man ætlanin vera, at Suður- oyggin skal bíðja eftir embæt- issetan til menninir í Keyp- mannahavn eru lidnir at tingast um stjórnarmálið. Uttanifrå. Amerikanski = presidenturin, Trumann, helt røðu og segði, at smálondini gjørdu, at Hitler kom til slíkt vald. Tey orkaðu ikki at mótstanda honum, og so fekk hann fastar føtur í teimum. Amerika sterk tjóð má stimbra smálond at standa móti álopsmanni. Sum demokratisk verja má lí eisini Amerika hava sterkan her, herflota og loft- vápn. sum Amerikanskur herflotapartur ætlar at vitja nord-europæisk hov. Hann skal leggja at landi i teimum trimum norðlendsku høvuðsstøðunum. Summi skip skulu vitja Oslo, onnur Stock- holm og í triðja lagi Keypmanna- havn. Russiskt tíðarskrift sigur, at Ongland kann ikki tæna tveim- um harrum. Teir kunna ikki bædi demokratiunum, heimsfriðinum og so eisini amerikanskari »imperialismu«. Teir kunna hava gott lag við Rusland og viðurskifti teirra til Amerika kunna vera figgjarlig og handlandi. læna Uttanrikisrådharri USA Mars- hall biðjur kongressina góðkenna uppskot til Sameindu Statir Europu innanfyri Sameindu Tjóðirnar. Stjórnarkreppa er í Ungarn. hava sagt seg frá sum mótmæli móti ti, ið hent er. Ongland hevur biðið Rus- land um upplýsingar, men Rus- land sigur, at Ongland hevur blandað seg upp í viðurskiftini. Amerika hevur sent mótmælis- skriv (Il russiska formannin fyri kontrolráðnum í Ungarn og vil hava sakina lagda fyri Sam- etndu Tjóðirnar. Rusland verð- ur lagt undir at ætla at beina fyri = demokraliskum stýri í Ungarn og fáa kommunistiskt einaræði í landinum. Sendimenn tussiska blaðið >Pravdac sig- ur, at bæði Ongland og Amerika styðja = Franco-Spaniu. Vápna herin og knyta fast handis- samband við Spaniu. Danskur professari Rasmussen sigur, at um trý ár kann kreft lekjast við alomum. Amerikanski uttanrikismåla- ráðharri, Marshall, hevur sett plan fram um, at Europa skal arbeiða út eitt fullfiggjad upp- skot viðvíkjandi ti uppbygging, ið er fyri neyðini. So skal USA koma til hjálpar við peningi. Rusland skal vera uppi i. Ong- land skal standa fyri hesum starvi. Enski uttanríkismálaráðharrin Bevin, fór til at tosa við franska uttanríkisráðharran, Bidault, i Paris um nevnda mål. Teir eru samdir at bjoda Ruslandi vid, so skal tað leggjast fram fyri eina nevnd, ið kanna skal mál- ið út í æsir og leggja uppskot fram. Danski = umboðsmaðurin í Washington, Kaufmann, hevur losað við amerikanska uttan- rikisrådharran, Marshall, um Grønland. Marshall sigur, at Grønlands- sáttmálin frá 1941 skal endur- nýggjast og broytast. Hann skal tryggja Danmark yvirræði á Grønlandi, og eisini tryggja U.S.A. tey rættindi á Grønlandi, sum verju tess lreingir. At skifta nevn. Mær hevur altið dáma væl blandingsbreyðini hjá Frans. Tá id eg havi vitjað til Havnar, so hevur altið Marsanna, konan, hiðið meg keypa eitt heim aftur við. Tað hevur verið forkunn- ugt at smakka bakarans breyð upp í millum. Eg siggi nú í bløðunum, at tey hava fingið nytt navn. Ég veit ikki, um tey verða betri fyri tað. Marsonnu dámdi so væl hetta nýggja navnið, tey høvdu fingið, hon helt tað ljóð- aði so væl smakkandi. Jú, eg veit, at tað er siður nú at skifta nøvn. Konuni hevði best dámt, at vit fingu annað navn. Men í ti havi eg sagt nei. Eg vil hava mítt gamla navn so leingi eg lívi. Hesi keyptu nøvnini ljóða mær keiput og ikki sum nøvn: hav, fjøll, jarn og hvørt av sínum, eins og skuldi tað verið trolarar. — Men tað vóru blandings- breyðini. — Per, grannin, sum er vorðin slíkur málmaður, síðan sonurin fór í studenta- skúla, helt navnið var frálíkt. Grón var gamalt føroyskt orð og merkti breyð. Ég eri ikki nakar málmaður, men eg kenni orðið merkir mjøl mat; men ymiskt er mjølslagið, og ymisk eru breyðini. Breyð hava nú itið breyð altið. Eg haldi hatta vera eitt tungført orð, og mær dám- ar ikki at siga tað. Onnur nøvn vóru. Og skuldi eitt frámerki verið á breyðunum, so kundu tey itu krúnu breyð ella að al- breyð. Breyðini, vilja sjálvandi tey hjá Fransi halda, eru út- vald, og so kundu tey itu krúm- ella aðalbreyð. Tí eg veit ikki betur, enn tey eru blandað, rugur og hveiti saman. Og blandingur er eisini føroyskt orð. Eg haldi tað vera undar- ligt hjá havnafólki at koma og biðja um veitt ljósa-gróng tå id tey keypa breyð. Eg havi ikki stundir at skriva meira. Nú segði eitt, at ein høna var í veltuni og so má eg út. Eingin fær frið longur enn granni vil«, sigur ordatakid. Men kanska tit frætta nøkur orð frá mær aftur seinri, tå havi eg kanska eisini smakkað ljósa-grónið. grón og veit at tað Friðrikur. FØRCYSK greonsápa er tann besta Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv Tlf. 443 El